بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''معنویت کاذب؛'''</big> انگارههای دروغین حل بحرانهای روحی و روانی انسان بدون پایبندی به آموزههای دین. | <big>'''معنویت کاذب؛'''</big> انگارههای دروغین حل بحرانهای روحی و روانی انسان بدون پایبندی به آموزههای دین. | ||
| خط ۸: | خط ۷: | ||
از منظر اندیشمندان مسلمان، برخی گونههای معنویت، کاذب است؛ معنویت کاذب، آمیختهای از باورهای خرافی و ناسازگار با براهین عقلی و نقلی است که هدف خود را دستیابی به آرامش، شادی، امید و رهایی از درد و رنج، میانگارد و حتی شامل برخی تغییرات فیزیولوژیک بدن میشود که بر اثر استعمال مواد مخدر پدید میآید.<ref>[https://psq.bou.ac.ir/article_11729.html پارسانیا، «سکولاریزم و معنویت»، 1384ش، ص9؛] خسروپناه، انسانشناسی اسلامی، 1392ش، ص171.</ref> | از منظر اندیشمندان مسلمان، برخی گونههای معنویت، کاذب است؛ معنویت کاذب، آمیختهای از باورهای خرافی و ناسازگار با براهین عقلی و نقلی است که هدف خود را دستیابی به آرامش، شادی، امید و رهایی از درد و رنج، میانگارد و حتی شامل برخی تغییرات فیزیولوژیک بدن میشود که بر اثر استعمال مواد مخدر پدید میآید.<ref>[https://psq.bou.ac.ir/article_11729.html پارسانیا، «سکولاریزم و معنویت»، 1384ش، ص9؛] خسروپناه، انسانشناسی اسلامی، 1392ش، ص171.</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
در آغاز دوران مدرنیته با رواج فلسفۀ پوزیتیویسم، دینگریزی و معنویتستیزی به اوج رسیده بود. در این دوران که تجربهپذیری تنها راه برای اثبات علمیبودن و حقانیت هر اندیشه انگاشته میشد، دین و باورهای دینی، امری غیرعقلانی و اعتقاد به خدا، غیرعلمی و خرافی دانسته میشد. بعد از جنگ جهانی دوم و بروز مشکلات و دردهای روحی و روانی، بشر دریافت که علم مدرن توانایی پاسخگویی به این مشکلات را ندارد. نیاز به معنویت در دوران گذر از مدرنیته به پستمدرنیسم، تشدید شد و گرایش به معنویتهای نوپدید در غرب افزایش یافت. | در آغاز دوران مدرنیته با رواج فلسفۀ پوزیتیویسم، دینگریزی و معنویتستیزی به اوج رسیده بود. در این دوران که تجربهپذیری تنها راه برای اثبات علمیبودن و حقانیت هر اندیشه انگاشته میشد، دین و باورهای دینی، امری غیرعقلانی و اعتقاد به خدا، غیرعلمی و خرافی دانسته میشد. بعد از جنگ جهانی دوم و بروز مشکلات و دردهای روحی و روانی، بشر دریافت که علم مدرن توانایی پاسخگویی به این مشکلات را ندارد. نیاز به معنویت در دوران گذر از مدرنیته به پستمدرنیسم، تشدید شد و گرایش به معنویتهای نوپدید در غرب افزایش یافت. | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۳: | ||
بررسیهای علمی نشان میدهد، خلأ معنوی در تمدن امروزی بشر و عدم پاسخگویی به نیاز فطری معنویتخواهی انسان امروزی، سبب شد که معنویتهای دینی با درونمایۀ شرقی اما سازگار با فرهنگ غرب شکل بگیرد. یافتههای پژوهشی، متغیرهایی از قبیل سبک زندگی نوین، بحران هویت، تضاد ارزشی، التقاطگرایی، لذتگرایی، مصرف تظاهری، کاهش اضطراب و ترس، تمایل به کسب قدرت و نفوذ فردی، رسانههای نوین و رهبری کاریزما را در گرایش افراد به معنویتهای کاذب، مؤثر میدانند.<ref>مشایخی و حمیدیه، «زمینههای فرهنگی-اجتماعی گرایش به جنبشهای نوپدید دینی در ایران»، 1396ش، ص519-520.</ref> | بررسیهای علمی نشان میدهد، خلأ معنوی در تمدن امروزی بشر و عدم پاسخگویی به نیاز فطری معنویتخواهی انسان امروزی، سبب شد که معنویتهای دینی با درونمایۀ شرقی اما سازگار با فرهنگ غرب شکل بگیرد. یافتههای پژوهشی، متغیرهایی از قبیل سبک زندگی نوین، بحران هویت، تضاد ارزشی، التقاطگرایی، لذتگرایی، مصرف تظاهری، کاهش اضطراب و ترس، تمایل به کسب قدرت و نفوذ فردی، رسانههای نوین و رهبری کاریزما را در گرایش افراد به معنویتهای کاذب، مؤثر میدانند.<ref>مشایخی و حمیدیه، «زمینههای فرهنگی-اجتماعی گرایش به جنبشهای نوپدید دینی در ایران»، 1396ش، ص519-520.</ref> | ||
==معنویتهای کاذب در ایران== | ==معنویتهای کاذب در ایران== | ||
در ایران، گروههای مختلفی با رویکرد معنویت کاذب و سکولار فعالیت میکنند، از جمله: | در ایران، گروههای مختلفی با رویکرد معنویت کاذب و سکولار فعالیت میکنند، از جمله: | ||
#عرفان التقاطی بومی یا تصوف فرقهای مانند نعمتاللهی و اهلحق؛ | #عرفان التقاطی بومی یا تصوف فرقهای مانند نعمتاللهی و اهلحق؛ | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۰: | ||
ارتباط انسان با طبیعت در تمام ادیان، مورد توجه است. بازگشت به ادیان بومی و طبیعتمحور و پاسداشت محیط زیست، تقدس دریا، کوه و آب و استمداد از آنها در برخی گروههای معنوی دیده میشود. <ref>[https://ensani.ir/fa/article/427800/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D شاکرنژاد، «تحلیل نشانههای گفتمانی معنویتگرایی جدید و بررسی تأثیرات احتمالی آن بر سبک زندگی دینی»، 1399ش، ص74.]</ref> معنویتهای جدید، طبیعت را ابزاری برای بهرهمندی انسان از زندگی خوش و رسیدن به رضایت باطن تلقی میکنند که این امر میتواند خطر تخریب محیطزیست را افزایش دهد. برخی صاحبنظران براین باورند که مصرفگرایی انسان مدرن مهمترین علت بحران زیستمحیطی است <ref>[https://www.wikiniki.org/environment-malekian «عمیقترین و ریشهای ترین علت تخریب محیط زیست مصرف زدگی است»، وبسایت ویکینیکی.]</ref> و مدرنیته، جز با تغییر مبانی فکری خود، راهحلی برای جلوگیری از تخریب محیطزیست ندارد.<ref>رضوی، در مسیر سنتگرایی(سید حسین نصر و مسائل معاصر)، 1391ش، ص135.</ref> | ارتباط انسان با طبیعت در تمام ادیان، مورد توجه است. بازگشت به ادیان بومی و طبیعتمحور و پاسداشت محیط زیست، تقدس دریا، کوه و آب و استمداد از آنها در برخی گروههای معنوی دیده میشود. <ref>[https://ensani.ir/fa/article/427800/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D شاکرنژاد، «تحلیل نشانههای گفتمانی معنویتگرایی جدید و بررسی تأثیرات احتمالی آن بر سبک زندگی دینی»، 1399ش، ص74.]</ref> معنویتهای جدید، طبیعت را ابزاری برای بهرهمندی انسان از زندگی خوش و رسیدن به رضایت باطن تلقی میکنند که این امر میتواند خطر تخریب محیطزیست را افزایش دهد. برخی صاحبنظران براین باورند که مصرفگرایی انسان مدرن مهمترین علت بحران زیستمحیطی است <ref>[https://www.wikiniki.org/environment-malekian «عمیقترین و ریشهای ترین علت تخریب محیط زیست مصرف زدگی است»، وبسایت ویکینیکی.]</ref> و مدرنیته، جز با تغییر مبانی فکری خود، راهحلی برای جلوگیری از تخریب محیطزیست ندارد.<ref>رضوی، در مسیر سنتگرایی(سید حسین نصر و مسائل معاصر)، 1391ش، ص135.</ref> | ||
==مسئلۀ رنج در معنویت کاذب== | ==مسئلۀ رنج در معنویت کاذب== | ||
از رویکردهای انسان جدید به معنویت، انگارۀ «رهایی از رنج» است. پائولو کوئیلو، نویسندۀ برزیلی رمان کیمیاگر، با بهرهگیری از رمان و داستان، رویآوردن به نوشیدن شراب و روابط آزاد جنسی را تنها راه رهایی از رنج و سختی برشمرده و به ذهن مخاطبان خود القا میکند. <ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120419191511-8038-8.pdf فعالی، «پائولو کوئیلو؛ دیدگاهها و تحلیلها»، 1388ش، ص33-36.]</ref> | از رویکردهای انسان جدید به معنویت، انگارۀ «رهایی از رنج» است. پائولو کوئیلو، نویسندۀ برزیلی رمان کیمیاگر، با بهرهگیری از رمان و داستان، رویآوردن به نوشیدن شراب و روابط آزاد جنسی را تنها راه رهایی از رنج و سختی برشمرده و به ذهن مخاطبان خود القا میکند. <ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120419191511-8038-8.pdf فعالی، «پائولو کوئیلو؛ دیدگاهها و تحلیلها»، 1388ش، ص33-36.]</ref> | ||
| خط ۵۰: | خط ۴۶: | ||
معنویتگرایی جدید از واسطههای فرهنگی بسیاری برای گسترش خود استفاده میکند. معنویت کاذب امروزه در قالبهای گوناگون به جذب مخاطب و اقناع میپردازد، از جمله: رواندرمانگری و تعلیم و تربیت یا در چارچوب شغل و حرفه و ورزش و سرگرمی و با واسطههای فرهنگی جدیدی چون خرید و فروش، آگهی بازرگانی، ارتباطات عمومی، برنامههای رادیویی و تلویزیونی، مطالب ژورنالیستی مجلات، ادبیات خودیاری و همیاری و حرفههای خدمترسان مانند مددکاری اجتماعی و مشاورۀ ازدواج و تغذیه.<ref>شاکرنژاد، معنویتگرایی جدید، 1397ش، ص261-262.</ref> | معنویتگرایی جدید از واسطههای فرهنگی بسیاری برای گسترش خود استفاده میکند. معنویت کاذب امروزه در قالبهای گوناگون به جذب مخاطب و اقناع میپردازد، از جمله: رواندرمانگری و تعلیم و تربیت یا در چارچوب شغل و حرفه و ورزش و سرگرمی و با واسطههای فرهنگی جدیدی چون خرید و فروش، آگهی بازرگانی، ارتباطات عمومی، برنامههای رادیویی و تلویزیونی، مطالب ژورنالیستی مجلات، ادبیات خودیاری و همیاری و حرفههای خدمترسان مانند مددکاری اجتماعی و مشاورۀ ازدواج و تغذیه.<ref>شاکرنژاد، معنویتگرایی جدید، 1397ش، ص261-262.</ref> | ||
==گرایش زنان به معنویت کاذب== | ==گرایش زنان به معنویت کاذب== | ||
زنان با انگیزههای متعدد، نقشی اثرگذار در ترویج معنویتهای کاذب دارند. امکان دسترسی برابر به امکانات اجتماعی برای زنان و مردان، اعطای قدرت معنوی به زنان توسط برخی رهبران معنوی، ایفای نقش رهبری جنبشها، هوش معنوی بالا در زنان، رهایی از وظایف سنتی نظیر همسری و مادری و تبعیضها از جمله علل جذب زنان به جریانات معنوی است. | زنان با انگیزههای متعدد، نقشی اثرگذار در ترویج معنویتهای کاذب دارند. امکان دسترسی برابر به امکانات اجتماعی برای زنان و مردان، اعطای قدرت معنوی به زنان توسط برخی رهبران معنوی، ایفای نقش رهبری جنبشها، هوش معنوی بالا در زنان، رهایی از وظایف سنتی نظیر همسری و مادری و تبعیضها از جمله علل جذب زنان به جریانات معنوی است. | ||
