زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
'''{{درشت|لوطیگری؛}}''' خصلت و مرام پهلوانی و جوانمردی. | '''{{درشت|لوطیگری؛}}''' خصلت و مرام پهلوانی و جوانمردی. | ||
لوطیگری در فرهنگ ایرانی، مفهومی دیرپا با ریشه در آیینهای کهن جوانمردی و فتوت است. این واژه از اواسط دورهٔ قاجار به پهلوانان محلی اطلاق میشد، اما در طول زمان، مصادیق گوناگونی یافت: از عیاران و باباشملها تا اراذل و اوباش. لوطیگری، دوگانهای پدید آورد: پهلوانانی که حامی ضعیفان بودند و اوباشی که با حاکمان همدست شدند. این پدیده با آداب ویژه، نظام طبقاتی، مشاغل خاص، پوشش متمایز و پیوند با زورخانه همراه بود. لوطیگری پس از انقلاب اسلامی، تحولاتی را تجربه کرد؛ امروزه نیز شکلهای تحریفشدهٔ آن در برخی مناطق ایران دیده میشود. | |||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
لوطیگری در لغت، به معنای جوانمردی، [[بخشندگی]] و آزادگی است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/لوطی-گری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ لوتیگری.]</ref> نام لوطی از اواسط دوران قاجار به پهلوانان محلی اطلاق میشد،<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-طنز-سرگرمی-39/2957508-مروری-بر-تاریخ-لوطی-گری-در-ایران-از-رابین-هودهای-سیستان-تا-شورشیان-اصفهان-لوطی-پهلوان-است-یا-شرور «مروری بر تاریخ لوطیگری در ایران/ لوطی، پهلوان است یا شرور؟»، وبسایت خبر فوری.]</ref> اما از این واژه در شرایط مختلف اجتماعی، مفاهیم و مصادیق متفاوتی اراده شده است، مانند پهلوانهای شهری، جوانمردان، اراذل و اوباش، لات و الوات، دورهگردان و لولیان (کولیان)، دلقکهای درباری و اوباشی که در خدمت حکومت بودهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/12636 «گفتوگو با ناصر فکوهی: لوتیگری یا لومپنیسم/ پژمان موسوی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی | لوطیگری در لغت، به معنای جوانمردی، [[بخشندگی]] و آزادگی است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/لوطی-گری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ لوتیگری.]</ref> لوطیگری در فرهنگ ایرانی قدمت طولانی دارد و ریشهٔ آن به باورهای کهن و منش اخلاقی ایرانیان در دوران باستان برمیگردد.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 «لوطیگری مرامی از یاد رفته در ایران»، وبسایت روزنامۀ آفتاب یزد.]</ref> نام لوطی از اواسط دوران قاجار به پهلوانان محلی اطلاق میشد،<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-طنز-سرگرمی-39/2957508-مروری-بر-تاریخ-لوطی-گری-در-ایران-از-رابین-هودهای-سیستان-تا-شورشیان-اصفهان-لوطی-پهلوان-است-یا-شرور «مروری بر تاریخ لوطیگری در ایران/ لوطی، پهلوان است یا شرور؟»، وبسایت خبر فوری.]</ref> اما از این واژه در شرایط مختلف اجتماعی، مفاهیم و مصادیق متفاوتی اراده شده است، مانند پهلوانهای شهری، جوانمردان، اراذل و اوباش، لات و الوات، دورهگردان و لولیان (کولیان)، دلقکهای درباری و اوباشی که در خدمت حکومت بودهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/12636 «گفتوگو با ناصر فکوهی: لوتیگری یا لومپنیسم/ پژمان موسوی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
== لوطی == | == لوطی == | ||
لوطیگری یکی از خصوصیات بارز جماعتی است که مدعی پهلوانی بوده و گاهی نهادی اجتماعی را شکل دادهاند، مانند عیاران، شطاران، شاطران، باباشملها و داشمشدیها. مردم مناطق مختلف بهخصوص تهرانیهای قدیم، لوطیها را جوانمردانی میدانستند که بهویژه دربارهٔ ناموس، تعصب داشتهاند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> آنها در خردهفرهنگ ویژهٔ خود، به بسیاری از آدابورسوم و منشهای فتوت و عیاری پایبند بودهاند،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2065422/ویژگی-های-زبانی-لوطی-ها راستگوفر و همکاران، «ویژگیهای زبانی لوطیها»، 1398ش، ص95.]</ref> اما در طول زمان و تحت تأثیر عوامل محیطی به دو گروه تقسیم شدهاند: | لوطیگری یکی از خصوصیات بارز جماعتی است که مدعی پهلوانی بوده و گاهی نهادی اجتماعی را شکل دادهاند، مانند عیاران، شطاران، شاطران، باباشملها و داشمشدیها. مردم مناطق مختلف بهخصوص تهرانیهای قدیم، لوطیها را جوانمردانی میدانستند که بهویژه دربارهٔ ناموس، تعصب داشتهاند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> آنها در خردهفرهنگ ویژهٔ خود، به بسیاری از آدابورسوم و منشهای فتوت و عیاری پایبند بودهاند،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2065422/ویژگی-های-زبانی-لوطی-ها راستگوفر و همکاران، «ویژگیهای زبانی لوطیها»، 1398ش، ص95.]</ref> اما در طول زمان و تحت تأثیر عوامل محیطی به دو گروه تقسیم شدهاند: | ||
۱) خوشنام و یاریگر ضعیفان،<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | ۱) خوشنام و یاریگر ضعیفان، که از جان و مال افراد محله محافظت میکردند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | ||
۲) بدنام و همدست حاکمان، که در مناطق شهر به گردنکلفتی، زورگویی و اخاذی میپرداختند، آرامش محلهها را برهمزده و موجب آزار اهالی میشدند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> در این فرایند، مردم گاهی افراد غلامباره، هرزهکار، قمارباز و دائمالخمر را نیز لوطی میگفتند. در دورهٔ قاجار، گروههای دیگری مانند خرسبازان و میمون چرخانها، شیرگردانها و مارگیران، شعبدهبازان و نوازندگان دورهگرد نیز به لوطی مشهور بودند.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 «لوطیگری مرامی از یاد رفته در ایران»، وبسایت روزنامه آفتاب یزد.]</ref> | ۲) بدنام و همدست حاکمان، که در مناطق شهر به گردنکلفتی، زورگویی و اخاذی میپرداختند، آرامش محلهها را برهمزده و موجب آزار اهالی میشدند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> در این فرایند، مردم گاهی افراد غلامباره، هرزهکار، قمارباز و دائمالخمر را نیز لوطی میگفتند. در دورهٔ قاجار، گروههای دیگری مانند خرسبازان و میمون چرخانها، شیرگردانها و مارگیران، شعبدهبازان و نوازندگان دورهگرد نیز به لوطی مشهور بودند.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 «لوطیگری مرامی از یاد رفته در ایران»، وبسایت روزنامه آفتاب یزد.]</ref> | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
== شغل لوطیها == | == شغل لوطیها == | ||
لوطیها سراغ هر شغلی نمیرفتند و بالا رفتن درجه و مرتبهٔ لوطی نیز در دایرهٔ مشاغل آنها تأثیرگذار بود. تازهواردها اجازه داشتند با شغلهایی مانند فرفرهسازی، دوغفروشی، چغالهفروشی و توتفروشی به کسب درآمد بپردازند. برخی مشاغل مانند دلاکی، حمالی، حلاجی و مقنیگری میان لوطیها ممنوع بود و اگر یک لوطی از سر ناچاری و نداری سراغ این مشاغل میرفت؛ از چشم لوطیهای دیگر میافتاد.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> شعبدهبازی و معرکهگیری، مُطربی و نگهداری و آموزش حیواناتی مانند شیر، نیز در گسترهٔ مشاغل لوطیها جای گرفت.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | لوطیها سراغ هر شغلی نمیرفتند و بالا رفتن درجه و مرتبهٔ لوطی نیز در دایرهٔ مشاغل آنها تأثیرگذار بود. تازهواردها اجازه داشتند با شغلهایی مانند فرفرهسازی، دوغفروشی، چغالهفروشی و توتفروشی به کسب درآمد بپردازند. برخی مشاغل مانند دلاکی، حمالی، حلاجی و مقنیگری میان لوطیها ممنوع بود و اگر یک لوطی از سر ناچاری و نداری سراغ این مشاغل میرفت؛ از چشم لوطیهای دیگر میافتاد.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> شعبدهبازی و معرکهگیری، مُطربی و نگهداری و آموزش حیواناتی مانند شیر، نیز در گسترهٔ مشاغل لوطیها جای گرفت.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | ||
