پیش‌نویس:عالمان و مبارزان افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

سید‌حسین در 1245ش در روستایی از ولایت [[سرپل]] افغانستان متولد شد.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، 1401ش، ص43.</ref> او پس از تحصیلات ابتدایی به یادگیری دروس دینی روی آورد  و برای ادامۀ تحصیل، عازم [[مشهد]] شد و در مدرسۀ بالاسر در کنار حرم امام رضا اقامت گزید.<ref>ضیایی، تاریخ حوزه‌های علمیه شیعه در افغانستان، 1396ش، ص197.</ref>  او در مدت چهارده سال تحصیلات دینی خود را در حوزۀ علمیۀ مشهد کامل کرد.<ref>رحمانی ولوی، تاریخ علمای بلخ، ج1، 1383ش، ص311. </ref>

سید‌حسین عالم برای زدودن غبار از چهرۀ مذهب [[شیعه]] می‌کوشید و برای رسیدن به این هدف به مناطق بسیاری مسافرت کرده و مردم را با احکام شرعی آشنا می‌کرد. آموزش قرائت نماز، واجبات، مطهرات و اصول و فروع دین بخش عمده‌ای از این فعالیت‌ها بود که با [[صبر]] و تحمل به صورت چهره‌به‌چهره توسط عالم انجام می‌شد و روش آموزشی او بعدها بسیار رواج یافت.<ref>داودی ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ج2، 1379ش، ص315؛ ضیایی، تاریخ حوزه‌های علمیه شیعه در افغانستان، 1396ش، ص204. داودی ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ج2، 1379ش، ص333.   

سید‌حسین عالم در 1275ش با استقبال مردم به [[بلخاب]] بازگشت.<ref>سجادی، جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان، 1380ش، ص98؛ ریاضی هروی، عین‌الوقایع، 1372ش، ص99.</ref>  بازگشت او به کشور مصادف با دوره‌ای بود که عبدالرحمن با استفاده از تکفیر شیعیان توسط علمای درباری و ممنوعیت اعمال مذهبی آنها، حدود 60 درصد از جمعیت شیعۀ افغانستان را نابود کرده بود.<ref>ریاضی هروی، عین‌الوقایع، 1372ش، ص226؛ سجادی، جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان، 1380ش، ص99.</ref>  بسیاری از علمای دینی به قتل رسیده و مدارس و [[مسجد|مساجد]] شیعیان تخریب شده بود و صدها هزار نفر از مردم شیعه به کشورهای همسایه آواره شده بودند.<ref>سجادی، جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان، 1380ش، ص99؛ ریاضی هروی، عین‌الوقایع، 1372ش، ص226.</ref> در این دوره، تلاش حاکمیت برای تغییر مذهب مردم، موجب روی آوردن شیعیان به تقیه شده بود.<ref>حسینی، بررسی برنامۀ درسی حوزه‌های علمیه شیعه افغانستان در دوران معاصر، 1395ش، ص130.</ref>  عالم در این شرایط، در مناطق کوهستانی و دوردست بلخاب از جمله روستاهای تَل‌عاشقان و وَشت به تدریس و [[تربیت]] شاگردان پرداخت  و یک مدرسۀ علوم دینی را در شمال کشور در سال 1275ش در منطقه وشت پایه‌گذاری کرد.<ref>حسینی، بررسی برنامۀ درسی حوزه‌های علمیه شیعه افغانستان در دوران معاصر، 1395ش، ص130.</ref> با تاسیس مدرسه [[دین|دینی]] و فعالیت عالم، علاقه¬مندان به تحصیل علوم دینی از بلخاب و دیگر مناطق شمال در وشت گرد آمدند.

با آگاه‌شدن عوامل دولت از بازگشت عالم، او به ولسوالی [[یکه‌ولنگ|یکاولنگ]] ولایت [[بامیان]] رفت و در روستای کَلیکان به مدت دو سال مشغول تعلیم و تدریس شد. افراد زیادی به نزد عالم شتافتند و نزد او به شاگردی پرداختند. عالم بعد از دو سال با درخواست بزرگان بلخاب به منطقه برگشت و در سال 1284ش در روستای «دَهن¬شِرد» اولین مدرسۀ علمیۀ رسمی بلخاب را تأسیس کرد و خود در آن مدرسه مشغول به تدریس شد. خبر تأسیس مدرسۀ دهن¬شرد به مناطق مختلف رسید و افراد زیادی برای فراگیری علوم دینی به آن مدرسه شتافتند. این مدرسه به‌عنوان یک حوزۀ پربار مطرح و به یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های تعلیم و تربیت علوم اسلامی در افغانستان تبدیل شد.<ref>ضیایی، تاریخ حوزه‌های علمیه شیعه در افغانستان، 1396ش، ص201.</ref>  

عالم در کنار ادارۀ مدرسه و تدریس مستمر با هدف تربیت شاگردان آگاه برای ترویج معارف اهل‌بیت و هدایت مردم، به آموزش معارف اسلامی و شیعی و به‌خصوص احکام شرعی در بین توده‌های مردم اهتمام جدی داشت و با توجه به تلاش دولت برای تغییر مذهب مردم شیعه و گرایش مردم به تقیه، آموزش دینی مردم را از وظایف جدی علما می‌دانست.<ref>ضیایی، تاریخ حوزه‌های علمیه شیعه در افغانستان، 1396ش، ص201</ref>  او با همین هدف به مناطق مختلف شمال کشور سفر می‌کرد و علاوه‌بر آموزش مردم تلاش می‌کرد در حد توان [[مسجد|مساجد]] و تکیه‌خانه‌ها را احیا و زمینه را برای تأسیس مراکز علوم دینی فراهم کند.<ref>12. داودی ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ج2، 1379ش، ص315 ؛ ضیایی، تاریخ حوزه‌های علمیه شیعه در افغانستان، 1396ش، ص204.</ref>  در همین راستا او مدرسۀ علوم دینی چهارکنت را در ولایت [[بلخ]] و مدرسۀ علوم دینی سرولنگ را در سرپل تأسیس کرد. عالم در ساخت و احیای مساجد و تکیه‌خانه‌های برخی از مناطق نیز نقش فعالی داشت.<ref>احمدی‌نژاد، سیمای بلخاب، 1395ش، ص137؛ حسن‌زاده، آشنایی با حوزه‌های علمیه شیعیان در افغانستان، 1390ش، ص149، رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، 1401ش، ص21 و 22؛ ضیایی، تاریخ حوزه‌های علمیه شیعه در افغانستان، 1396ش، ص203.</ref>

عالم از ابتدا مسئولیت مدرسۀ علوم دینی وشت را به عهده داشت و بعد از تأسیس مدرسۀ علوم دینی عالمیه در روستای «دهن‌شرد»، تا آخر عمر مسئولیت آن مدرسه و همچنین مسئولیت امور دینی و تبلیغی را در بلخاب به دوش داشت.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، 1401ش، ص21، 22 و 43.</ref>

مرحوم عالم شاگردان بسیاری پرورش داد که برخی از آنها بعدها به اجتهاد رسیده و زعامت دینی مردم را به دست گرفتند همانند [[شیخ سلطان ترکستانی]] (از علمای بزرگ شهر مزارشریف و مؤسس مدرسۀ علمیۀ سلطانیه)، سید محمد‌حسن رئیس یکه‌ولنگی (مجتهد و بانی مدرسۀ علوم دینی در آن منطقه)، سید ابوالقاسم  بلخی، شهید شیخ محمد¬امین افشار کابلی، قربان‌¬علی وحیدی جاغوری، سید احمد غزنوی و عزیز¬الله غزنوی. برخی دیگر از شاگردان آن مرحوم در تأسیس مدارس علوم دینی و برخی دیگر در تدریس موفقیت زیادی کسب کردند همانند حاج میرزا¬حسین (مدیر مدرسۀ سرولنگ سرپل)، شیخ سخی¬داد کمجی (بانی مدرسۀ کمج دره¬صوف)، موسی سیاه¬دره (بانی مدرسۀ در یکه‌ولنگ)، سید اسماعیل نجفی سچک، حاج سید شاه علی‌عطاء نجفی، سید یحیی کربلایی هزار¬خانه، حاج سید کاظم نجفی کرسنگی و غلام¬حسن آخوند پدردار.<ref>رحمانی ولوی، تاریخ علمای بلخ، ج1، 1383ش، ص316 و رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، 1401ش، ص22.</ref>

سیدحسین عالم در 1310ش بعد از سفر [[حج]] و بازدید از حوزه¬های علمیه عراق و ایران به زادگاه خود بازگشت و در 1314ش در همان محل درگذشت. بدن او را در روستای پای‌زیارت میرسید¬مراد بلخاب دفن کردند.<ref>رحمانی ولوی، تاریخ علمای بلخ، ج1، 1383ش، ص316.</ref>