صفویه: تفاوت میان نسخه‌ها

بستر شکوفایی، تدوین و نشر احادیث ائمه بعد از 5 قرن رکود، در دورۀ صفویه فراهم شد که به نوشتۀ پژوهشگران، فقط با دورۀ صاحبان کتب اربعه قابل مقایسه است؛ علمای شیعه در این دوره تحت تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی جدید، به تدوین آثار جامع حدیثی، شرح‌نویسی بر متون کهن روایی،  تألیف تفاسیر و ترجمۀ احادیث روی آوردند. در این دوره، گفتمان حدیثی گسترش یافت و آثار متعددی در حوزه حدیث و علوم مرتبط به آن تولید شد. این گفتمان حدیثی در درازمدت باعث نهضت علمی در عرصه‌های گوناگون، بازخوانی جوانب مختلف میراث حدیثی پیشینیان و تدوین جوامع ثانویه حدیثی شیعه شد. محققان عوامل این انقلاب بزرگ فرهنگی را مقابله با عثمانیان و پاسخگویی به شبهات ضد شیعی و اسلامی، حضور علمای شیعه در حکومت صفوی و تصدی بعضی مقامات دولتی، ظهور اخباریگری و چالش میان گرایشهای گوناگون فکری و احساس نیاز عالمان شیعه به بسط معارف اهل بیت به زبان فارسی می‌دانند.<ref>مهدوی‌راد و فقهی‌زاده «جریان شناسی تدوین و نشر حدیث در روزگار صفویان»، 1385ش، ص127.</ref>

در عصر صفویه، دانش‌ فلسفه و حکمت، رشد چشمگیر پیدا کرد و در حالی که اندیشۀ فلسفی، در جهان اسلام افول کرده بود، فیلسوفانی به‌نام مانند ملاصدرا، میرداماد و میرفندرسکی چراغ حکمت و فلسفه را در ایران بر افروختند و شاگردان بسیاری پروراندند که از جملۀ آنها می‌توان به شمسای گیلانی، شیخ حسین تنکابنی، فیاض لاهیجی، ملارجبعلی تبریزی، رفیعای نایینی، محمدباقر سبزواری، ملامحسن فیض کاشانی و آقاحسین خوانساری نام برد.<ref>مخلصی، «برگی از حکمت و فلسفه در ایران»، ۱۳۷۷ش، ص۱۲۹.</ref>   

همچنین ایران در عصر صفوی به‌دلیل جنگ‌های پی‌‌درپی با عثمانی، در زمینه علوم نظامی، توپخانه و سلاح‌‌های آتشین پیشرفت نسبی داشت. نظامیان صفوی با فن‌‌‌آوری تسلیحاتی آشنا شدند و از کشورهای اروپایی سلاح‌‌های مدرن وارد کردند؛ اما عصر صفوی از نظر علوم تجربی در مقایسه با اروپا بسیار ضعیف بود؛ در این زمان در اروپا میکروسکوپ، دماسنج، دوربین نجومی و ماشین بخار اختراع شد، اما در ایران به دلیل تقابل صفویان با عثمانی، اختراعی صورت نگرفت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/262870/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8% رزاقی، «مطالعه وضعیت علم در عصر صفوی»، وب‌سایت دانشنامۀ بزرگ جهان اسلام.] </ref>

==هنر و معماری==

دوران صفویه، دوران شکوفایی معماری و هنرهای اسلامی ایران بوده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3917 «دوران صفویه، دوران شکوه و اوجِ ادب و هنر»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنه‌ای.]</ref>  بناهایی بزرگ مانند کاخ‌های عالی‌قاپو، چهل‌ستون، هشت‌بهشت و تالار اشرف در سراسر ایران به‌ویژه اصفهان ساخته شد که دیواره آن‌ها از کاشی‌های خوش آب‌ورنگ پوشیده شده و میان مجموع آنها با نقاشی هنرمندان معروف آن دوره پیوند ایجاد شده است. میدان امام (میدان نقش جهان) در اصفهان، نماد شكوه و عظمت تاریخ و معماری دوران صفویه محسوب می‌شود که علاوه ‌بر ثبت ملی، به ثبت جهانی رسیده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83251608/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%83%D9%88%D9%87-%D9%88-%D8%B9%D8%B8%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D9%85%D «میدان امام اصفهان نماد شكوه و عظمت تاریخ و معماری»، خبرگزاری ایرنا.] </ref>  مساجد زیاد با اصول معماری اسلامی در این دوره ساخته شده که برای نمونه «مسجد امام»  و «مسجد شیخ لطف‌الله» در کنار میدان امام اصفهان از نظر معماری، کاشی‌کاری، حجاری و عظمت گنبد و مناره‌های بلند آن، از شاهکارهای دوران صفویه است. کاخ چهل‌ستون، با ۲۰ ستون چوبی بلند در ایوان و تالار آیینه با سقف منقوش و زراندود، منبت‌کاری، گچبری و نقاشی‌های عالی، یکی از مشهورترین کاخ‌های این دوره است.