سن ازدواج: تفاوت میان نسخه‌ها

'''[[سن ازدواج]]،''' متاثر از عوامل مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و روانشناختی است. این سن در هر جامعه‌ای با توجه به شرایط خاص آن تعیین می‌شود. در ایران، میانگین سن [[ازدواج]] در حال حاضر برای زنان ۲۶.۵ سال و برای مردان ۳۰.۷ سال است. [[افزایش سن ازدواج]]، پیامدهای منفی مانند کاهش [[فرزندآوری]]، افزایش روابط نامشروع، تنهایی و مشکلات روانی را به دنبال دارد. راهکارهای متعددی برای کاهش سن ازدواج وجود دارد که از جملۀ آنها می‌توان به ترویج [[ازدواج آسان]]، تغییر نگرش‌ها و تسهیل شرایط ازدواج اشاره کرد.

سن [[ازدواج]] از منظر قانون، سنی است که در آن افراد به‌طور رسمی مجاز به تشکیل خانواده و ازدواج می‌شوند. این سن با توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در قوانین هر کشور تعیین می‌شود.<ref>[https://jf.isca.ac.ir/article_4008.html آیت‌اللهی، «سن ازدواج دختران»، وب‌سایت مجله فقه].</ref> در اسلام، سن [[بلوغ]] برای [[دختر|دختران]] ۹ سال قمری و برای پسران ۱۵ سال قمری مشخص شده است. با رسیدن به این سن و با رعایت شرایط دیگر مانند رشدیافتگی، افراد از نظر شرعی مجاز به ازدواج هستند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11051/3/313 مطهری، «امدادهای غیبی در زندگی بشر»، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۱۳]؛ [https://lib.eshia.ir/50045/1/129 مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، بی‌تا، ص۱۲۹].</ref> همچنین ازدواج قبل از این سن به شرایط خاصی از قبیل رعایت مصلحت طفل، ممنوعیت [[رابطه زناشویی|روابط زناشویی]] و اعمال حق فسخ نسبت به عقد، مشروط شده است.<ref>انصاری، احکام و حقوق کودکان در اسلام، بی‌تا، ج۲، ص۷۴-۸۰.؛ [https://jf.isca.ac.ir/article_4008.html آیت‌اللهی، «سن ازدواج دختران»، وب‌سایت مجله فقه].</ref>

از نظر اجتماعی، عوامل متعددی مانند شرایط اقتصادی، هنجارها و فرهنگ هر جامعه بر سن ازدواج تاثیرگذار هستند. در جوامع گذشته، ازدواج در سنین پایین‌تر رواج بیشتری داشته است، در حالی که با رواج زندگی ماشینی و مدرن‌ترشدن جوامع، تمایل به ازدواج در سنین بالاتر غالب شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20110101180618-پيوند%20سنت%20و%20نوسازي%20در%20افزايش%20سن%20ازدواج%20%20نمونه%20ايرانيان%20تركمن.pdf کنعانی، «پیوند سنت و نوسازی در افزایش سن ازدواج»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰۴].</ref> از دیدگاه روانشناسی، ازدواج، علاوه بر بلوغ جنسی، نیازمند بلوغ فکری،‌ اقتصادی و عاطفی است و افراد باید از نظر روانی برای پذیرش تعهدات و مسئولیت‌های [[زندگی]] مشترک آماده باشند.<ref>[https://qom.iqna.ir/fa/news/3984474/بلوغ%E2%80%8Cهای-هشت%E2%80%8Cگانه-ازدواج-موفق-کدامند-فیلم سالاری‌فر، «بلوغ‌های هشت‌گانه ازدواج موفق کدامند؟»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)]؛ [https://www.isna.ir/news/kermanshah-38091/بلوغ-عقلی-و-عاطفی-هم-برای-ازدواج-لازم-است رئوفی، «بلوغ عقلی و عاطفی هم برای ازدواج لازم است»، خبرگزاری ایسنا].</ref>

===در جهان===

در جوامع اولیه، ازدواج اغلب در سنین پایین و با هدف افزایش نسل و افزایش قدرت اقتصادی انجام می‌شد. به‌عنوان مثال در برخی كشورهای اروپایی مانند ایرلند، دختران در ده‌سالگی ازدواج می‌كردند. خواستگاری دختربچه‌ها از همان كودكی نزد ساكنان استرالیا رایج بود. پیش از ورود سفیدپوستان به این منطقه، [[خواستگاری]] و ازدواج از هشت تا چهارده سالگی رخ می‌داد. در آفریقا و كشورهایی چون نامیبیا و اوگاندا، دختران و پسران در آغاز [[جوانی]] ازدواج می‌كردند و تجرد در آنجا و همچنین نزد ساكنان آفریقای جنوبی رایج نبود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1292257/ علاسوند، «سن ازدواج از ديد اسلام»، وب‌سایت راسخون].</ref>  

روند تصاعدی سن ازدواج ادامه پیدا کرد و در کل کشور در سال ۱۳۹۷ش به عدد ۲۴٫۴ در زنان و ۲۹٫۲ در مردان رسید.<ref>[https://farsnews.ir/news/13971002000876/میانگین-سن-ازدواج-عروس-و-دامادهای-ایرانی-خزان-زندگی-در-فصول-سرد-سال «میانگین سن ازدواج عروس و دامادهای ایرانی/خزان زندگی در فصول سرد سال بیشتر است»، خبرگزاری فارس].</ref> این آمار در سال ۱۴۰۲ به‌طور میانگین در کل کشور در زنان ۲۶٫۵ سال و در مردان ۳۰٫۷ سال ثبت شده است. میانگین سن در اولین ازدواج، در مناطق شهری به‌طور معمول بیشتر از مناطق روستایی است، اما [[سن ازدواج دختران روستایی|سن ازدواج در روستاها]] نیز افزایش پیدا کرده است.<ref>[https://borna.news/fa/news/2004332/سن-ازدواج-در-ایران-چقدر-است-بهبود-نرخ-ازدواج-در-بهار-۱۴۰۲ «سن ازدواج در ایران چقدر است؟ / بهبود نرخ ازدواج در بهار ۱۴۰۲»، خبرگزاری برنا].</ref>

سنّ مناسب برای ازدواج زمانی است که شخص صلاحیت ازدواج را احراز کرده باشد، به ‌این مفهوم که دختر و پسر هم به ‌[[بلوغ]] جنسی رسیده باشند و هم از ‌رشد و تشخیص مصالح و مفاسد برخوردار باشند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Question/View/62738/%D8%B3%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC فرزاد، «سن مناسب ازدواج چه سالی است؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  بر همین اساس سنّ مطلوب ازدواج را زمان آغاز احساس نیاز به ‌ازدواج در نظر می‌گیرند. این دیدگاه را رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز تبیین کرده است که جوان 17 ساله، 18 ساله، 19 ساله، احتیاج به ‌اطفای نیاز و غریزۀ جنسی پیدا می‌کند و در نتیجه نیاز به ‌همسر دارند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/05/01/2311862/%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%DA%A9%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «زمان مناسب برای ازدواج از نظر رهبر انقلاب/ رسم وساطت در ازدواج کم شده است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

بر اساس اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، میانگین سن ازدواج برای پسران 29 و دختران 28 سال است که از بالا‌ بودن سن تأهل خبر می‌دهد.<ref>[https://jss.tabriz.iau.ir/article_525726.html خیری و حاجی‌آقا،‌ «بررسی آسیب‌شناختی ‌اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص126.]</ref>  میانگین سنّ ازدواج در [[تهران]] بین 30 تا 35 سال برآورد شده است، اما یافته‌های پژوهشگران امور اجتماعی و فرهنگی نشان می‌دهد که میانگین سنّ ازدواج در برخی مناطق تهران چنددرصد بالاتر از میانگین سنّی یعنی بین 35 تا 40 سال است. موارد نادری در برخی از محله‌های بومی‌نشین منطقۀ 12 تهران، دختران بالای 60 سال و پسران بالای 70  سال زندگی می‌کنند که هنوز ازدواج نکرده‌اند و دوران سال‌مندی را به‌تنهایی سپری می‌کنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84221424/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC نیکنام، «ازدواج هراسی؛ مهم‌ترین عامل افزایش سن ازدواج«،‌ خبرگزاری جمهوری ¬اسلامی.]</ref>

به‌معنای گذر سنّی پسر و دختر از سن مطلوب ازدواج بر اساس سال و یا بر اساس برآورد متغیرهای کیفی سنّ ازدواج (کم، متوسط، زیاد) معنا شده است. به‌عنوان نمونه سنّ‌ مطلوب زندگی زناشویی اگر برای پسران ۱۹ سال و برای دختران ۱۶ سال در نظر گرفته شده باشد،<ref>[https://www.tasvirezendegi.com/best-age-to-get-married/ «بهترین سن برای ازدواج و فرمول محاسبۀ سن ازدواج دختر و پسر»، وب‌سایت تصویر زندگی.]</ref>  به‌پسران و دختران ازدواج نکردۀ 29 ساله و 26 ساله گفته می‌شود که حدود 10 سال از سنّ مطلوب ازدواج آنان گذشته است. هرچند طبق بررسی‌های به‌عمل آمده، عوامل تعیین‌کنندۀ سنّ ازدواج در زمان گذشته و حال تغییر یافته و  نیاز به ‌‌ازدواج از یک ضرورت اجتماعی در یک دورۀ معیّن به‌ یک امر انتخابی در زمان خودخواسته از سوی دختر و پسر تقلیل یافته است.<ref>[https://jss.tabriz.iau.ir/article_525726.html خیری و حاجی‌آقا،‌ «بررسی آسیب‌شناختی ‌اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص126.]</ref>

===عوامل فرهنگی و اجتماعی===

====تغییر در سبک زندگی====

===عوامل اقتصادی===

====بیکاری و فقر====

===عوامل  اجتماعی و جمعیتی===

بالا رفتن ناهنجاری‌ها و آسیب‌های اجتماعی مانند اعتیاد، بی‌بندوباری، دسترسی راحت به ‎جنس ‌مخالف و ارضای نیازهای جنسی خارج از چارچوب ازدواج،<ref>[https://www.irna.ir/news/84221424/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC نیکنام، «ازدواج‌هراسی؛ مهم‌ترین عامل افزایش سن ازدواج«،‌ خبرگزاری جمهوری‌ اسلامی.]</ref>  شکست‌ها، منازعات و اختلافات، [[طلاق]]، [[همسرآزاری]]، روابط سرد همسران، دخالت اطرافیان در میان برخی از خانواده‌ها به‌ویژه در میان زوج‌های جوان، وحشت و تنفر از ازدواج را موجب شده است.<ref>[https://resalat-news.com/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%9F/ طباطبایی، «چرا سن ازدواج بالا رفت؟»، وب¬سایت روزنامۀ رسالت.]</ref>

آزادی‌ها و محدودیت‌های رفتاری، نوع معاشرت، رسوم حاکم بر سلوک خانواده‌ها، عواطف و احساسات، انتخاب‌ها و وظیفه‌شناسی‌ها از جمله رفتارهای متفاوتی است که هرکدام می‌تواند بر چگونگی زندگی همسران اثرگذار باشد. برخورداری جوانان از چنین تعارضات و تفاوت‌های رفتاری و مشاهدۀ آنها در افراد قابل ازدواج، موجب شده است تا از خیر تأهل بگذرند و زندگی مجردی را برگزینند.<ref>[https://jss.tabriz.iau.ir/article_525726.html خیری و حاجی‌آقا،‌ «بررسی آسیب‌شناختی ‌اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص127.]</ref>

بی‌اعتمادی دختران نسبت به‌ پسران، ایده‌آل‌گرایی دختران در ازدواج و مسئولیت‌گریزی دختران و پسران نسبت به‌ ازدواج از دیگر عوامل اجتماعی برای افزایش سنّ ازدواج شمرده شده است.<ref>[https://jss.tabriz.iau.ir/article_525726.html خیری و حاجی‌آقا،‌ «بررسی آسیب‌شناختی ‌اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص 128.]</ref>

براساس پیمایشی در زندگی خانوادگی ایرانیان، بیش از 5.3 درصد جواب‌دهندگان مرد، سربازی را از دلایل اصلی تأخیر در ازدواج به ‌شمار آورده‌اند. طی این پیمایش، سربازی پنجمین عامل تأخیر در ازدواج، معرفی شده ‌است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14010721000406/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «الگوی خدمت سربازی با تأکید بر ازدواج و ][[فرزندآوری]]<span>»، خبرگزاری فارس.</span></ref>

در چند دهۀ اخیر در برخی مناطق روستایی ایران، سن ازدواج دختران افزایش معناداری یافته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که عامل این پدیده، مهاجرت نیروی کار از روستاها به شهرها است. در مناطق روستایی ایران، کوتاه بودن مدت تحصیل موجب ورود سریع‌تر جوانان به بازار کار می‌شود و در این راستا، مردان جویای کار از امکان بیشتری برای مهاجرت به شهرها برخوردار هستند، در حالی که دختران، معمولا در روستا می‌مانند. بدین ترتیب، نسبت جنسی جمعیت به نفع دختران، تغییر می‌کند و فرصت ازدواج برای آن‌ها به‌شدت کاهش می‌یابد.<ref>[https://www.irna.ir/news/7409411/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87 «افزایش سن ازدواج دختران روستایی استان اصفهان پیامد مهاجرت مردان به شهرها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی].</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/419299/fa محمودیان، «سن ازدواج در حال افزایش‏: بررسی عوامل پشتیبان»، ۱۳۸۳ش، ص۲۸].</ref>

کاهش نرخ باروری در طولانی‌مدت منجر به کاهش تعداد افراد در سن ازدواج در جامعه می‌شود و به‌نوبه خود، سن ازدواج را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/419299/fa محمودیان، «سن ازدواج در حال افزایش‏: بررسی عوامل پشتیبان»، ۱۳۸۳ش، ص۲۸].</ref>

افزایش سن ازدواج دختران روستایی، به‌عنوان تحولی اجتماعی با پیامدهای فردی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، نشان‌دهندۀ تغییر ارزش‌ها و سبک زندگی است. این موضوع، برای برنامه‌ریزی توسعه و سیاست‌گذاری اجتماعی ضروری است، چراکه بر الگوهای خانواده، نرخ باروری و ساختار سنی [[جمعیت]] تأثیر می‌گذارد.<ref>[https://www.farhangeilam.ir/article_141439_ef09968d137cd1a7091b82cefe43f0b8.pdf تاج‌بخش و پویافر، واکاوی علل تغییر الگوی سنی ازدواج روستاییان، 1400ش، ص149].</ref> سن ازدواج در ایران که در گذشته، به‌ویژه در روستاها، پایین‌تر بود، از اواسط قرن بیستم به دلیل تغییرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به تدریج افزایش یافته و در دهه‌های اخیر میانگین آن برای زنان و مردان، به‌ویژه در شهرها، به‌طور قابل توجهی بیشتر شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/2297/تحول-سن-ازدواج-زنان-در-ایران-و-عوامل-جمعیتی-مؤثر-بر-آن کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ۱۳۸۳ش، ص106].</ref>

==پانویس==

{{پانویس}}

*آیت‌اللهی، زهرا، «سن ازدواج دختران»، وب‌سایت مجله فقه، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، تاریخ بازیابی: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.

*«افزایش سن ازدواج دختران روستایی استان اصفهان پیامد مهاجرت مردان به شهرها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: 29 اردیبهشت 1387ش.

*هاپکینز، ام کی، «سن دختران رومی در ازدواج»، وب‌سایت Taylor Francis Online، تاریخ درج مطلب: ۹ نوامبر ۲۰۱۱م.

*«همسریابی، سخت‌ترین مرحله ازدواج/ افزایش سن ازدواج و سخت‌شدن معیارهای انتخاب»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۰ش.