تجرد قطعی: تفاوت میان نسخه‌ها

تجرد، به‌معنای اختیار نکردن همسر، در مقابل زوجیت قرار می‌گیرد.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجرد قطعی دختران شهر تهران»، 1403ش، ص266.]</ref> کاربرد اصطلاح بی‌لباس برای فرد مجرد، برگرفته از آیه قرآن است که زن و شوهر را پوشاننده و لباس یکدیگر معرفی کرده است. <ref>سوره بقره،آیه 187.</ref> مفهوم «تجرد قطعی»، امروزه درباره کسانی به‌کار می‌رود که سن مناسب ازدواج را پشت سر گذاشته‌اند و احتمال ازدواج در مورد آنها، وجود ندارد. <ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=43754&fn=a71b1e06df670e66c6b605f97c7c343c.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «مطالعه کیفی پیامد‌های تجرد قطعی دختران»، 1401ش، ص17].</ref><ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref> همان‌گونه که ازدواج، پیوند بین دو جنس مخالف را بر پایه روابط پایای جنسی و در چارچوب یک قرارداد مشروع اجتماعی، فراهم می‌کند تجرد قطعی، ناظر به وضعیتی است که در آن، امید به ازدواج و احتمال زوجیت میان برخی افراد بسیار کم می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160926144415-9830-99.pdf حسینی و ایزدی، «پدیدارشناسی تجربه زیسته زنان مجرد، جمعیت مورد مطالعه: زنان مجرد بالای35 سال شهر تهران»، 1395ش، ص45-43.] </ref>

 

==آمارها==

از سال ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۲م، در آمریکا درصد تجرد مردان از ۱۰ به ۲۳ درصد و در زنان از ۸ به ۱۷ درصد افزایش یافت.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رﺣﻴﻤﻲ و دیگران، «تحليل گذار تجرد زنان و مردان در ايران طي سالهاي 1345 تا 1390»، 1394ش، ص88.]</ref> تجرد قطعی برای مردان و زنان ژاپنی به ترتیب ۱۷ و ۱۲ درصد بوده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/829169/%D9%85%D9%88%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86 «موجی جهانی که به ایران هم سرایت کرد؛ «مجرد ماندن»، خبرآنلاین.] </ref>

 

=== در ایران ===

مطابق سر‌شماری نفوس و مسکن در سال 1395ش، تجرد قطعی گروه سالمندی، بیش از ۸۰ هزار نفر بوده است. بر اساس نتایج به‌دست آمده، ۱۰ درصد زنان ۳۵ تا ۳۹ ساله کشور مجردند. در گروه سنی ۴۰ تا ۴۴ ساله ۶.۸ درصد، در گروه سنی ۴۵ تا ۴۹ ساله ۴.۴ درصد و ۵۰ تا ۵۴ ساله‌ها نیز ۳.۱ درصد مجرد هستند. <ref>[https://plus.irna.ir/news/84200264/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B4%D8%B5%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7 «پیامد‌های بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> بیش از دوسوم تجردهای قطعی مربوط به زنان است که سه گروه عمده هستند:

# زنانی که [[طلاق]] گرفته یا همسرشان فوت کرده، اما دارای فرزند هستند.  

 

 

یکی از کارشناسان جمعیت با اشاره به تجرد قطعی دختران متولد دهه پنجاه به این امر اشاره می‌کند که پیش از این تجرد قطعی برای مردان ۲% و برای زنان ۱.۸% بوده، اما در بازه‌های اخیر تجرد قطعی زنان در حال افزایش بوده است. به‌طوری‌که تجرد قطعی مردان دهه پنجاه ۲% و تجرد قطعی زنان نزدیک به ۵% است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403022014314/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%DB%B1%DB%B8-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%B3%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 کاظمی‌پور، «وضعیت «تجرد» زنان دهه ۵۰ و ۶۰»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>  

بر اساس داده‌های آخرین سرشماری مرکز آمار ایران تجرد قطعی دختران ایرانی طی سال‌های ۱۳۴۵ش، از (۸۴/.) تا ۱۳۷۵ش، (۱.۱۹) روند رو به افزایشی داشته و در سال ۱۳۹۵ش، به (۳.۷۳) یعنی به بیش از سه برابر رسیده و موجب نگرانی در کشور شده است.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref>

تجرد قطعی، ناشی از مشکلاتی است که در نتیجه تغییرات کلان در سطح جامعه پدید می‌آید.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref> بر اساس تحقیقات انجام شده؛ تمایل به داشتن تحصیلات عالی، افزایش سطح توقعات در خانم‌ها مانند داشتن همسری با تحصیلات بالا و شغل مناسب، کمرنگ‌شدن باورهای دینی، عدم تناسب بین تعداد پسران و دختران آماده ازدواج، سخت‌گیری‌های خانواده‌ها در شکل‌گیری زندگی فرزندان، افزایش چشم و هم‌چشمی‌ها برای برگزاری مراسم عروسی، مهریه‌های سنگین، بیکاری پسران و هزینه‌های بالای مسکن از دلایل مهم تجرد قطعی به شمار می‌آیند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B3%D9%84-%DB%B3%DB%B0%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.] </ref>

برخی کارشناسان؛ بیکاری و حس استقلال‌طلبی را نیز بر این عوامل افزوده‌ و با تأکید بر تغییر نگرش‌ها معتقدند؛ نگرش نسل جدید به ازدواج تغییر کرده است؛ افراد دهه‌های ۷۰ و ۸۰، نگرانی‌های خاصی نسبت به تشکیل خانواده دارند و شرایط محیطی، فرهنگی و افزایش آسیب‌های خانوادگی آنها را از ازدواج باز می‌دارند. فراهم بودن زمینه ارتباط جنسی خارج از چارچوب زناشویی این بازدارندگی را تشدید می‌کند.<ref>[https://old.irannewspaper.ir/newspaper/item/578580/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86- قوی‌قلب، «تجرد قطعی در نقطه بحران!»، روزنامه ایران.]</ref>  

تحصیل و به تبع آن اشتغال موجب توانمندی اقتصادی زنان شده و نقش مؤثری در تجرد قطعی دختران دارد. بر مبنای تحقیقات انجام شده؛ دختران مجرد تهرانی در محدوده سنی ۴۰ تا ۵۰ سال که با داشتن درآمد ثابت از استقلال مالی برخوردار بودند، تمایل کمتری به ازدواج نشان داده‌اند. این پژوهش همچنین نشان داد که بی‌اعتمادی نسبت به دیگران و افزایش طلاق، از دیگر عوامل مؤثر بر تجرد قطعی به‌شمار می‌آید.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، 1403ش، ص270.]</ref>

=== رسانه ===

=== رویکرد دینی ===

در اسلام؛ ازدواج، محبوب الهی است.<ref>. کلینی، الكافي، 1407ق، ج5، ص328.</ref> با ازدواج، زن و شوهر، به‌عنوان کارگزاران الهی در دستگاه خلقت استخدام می‌شوند.<ref>.سورة نحل، آیه 72.</ref> ازدواج از سنت‌های رسول‌الله<ref>. حرعاملی، وسائل‏الشيعه، 1409ق، ج20، ص18.</ref> و موجب آرامش انسان است.<ref>.سوره روم، آیه 21.</ref> افراد متأهل از بیشترین منزلت برخوردار بوده<ref>. مجلسی، بحارالأنوار، 1410ق، ج100، ص221.</ref> و با ازدواج نصف ایمان انسان تکمیل می‌شود<ref>. پاينده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص754.</ref> اگر کسی در اوايل جواني ازدواج کند دو سوم از دين خود را حفظ کرده است.<ref>. رواندی، النوادر، بی‌تا، ص12.</ref> دو رکعت نماز شخص متأهّل، از هفتاد رکعت نماز فرد مجرّد برتر است.<ref>كلينى، الكافي، 1407ق، ج‏5، ص328.</ref> ازدواج، مهم‌ترین اقدام است که انسان در زندگی خود انجام می‌دهد.<ref>. پاينده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص381.</ref> با توجه به‌ گزاره‌های روایی؛ بدترین افراد، عزب‌ها هستند، عزب‌ها برادران شیطان‌اند.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403 ق، ج‏100، ص221.</ref> ترک ازدواج از گناهان به‌شمار می‌آید.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403 ق، ج‏100، ص221.</ref> افرادی که مجرد از دنیا می‌روند بدترین مردگان بوده<ref>كلينى، الكافي، 1407ق، ج‏5، ص329.</ref> و پیامبر اسلام تصریح می‌کند که بیشتر اهل جهنم از مجردین هستند.<ref>. ابن‌بابويه، من لايحضره الفقيه، 1413ق، ج‏3، ص384.</ref>

 

=== رویکرد جامعه‌شناختی ===

محققین، کاهش سن ازدواج و تجرد قطعی را عمدتا بر مبنای نظریه‌ نوسازی تحلیل می‌کنند؛ نوسازی از طریق ایجاد فرصت‌های تحصیلی، اشتغال و شهرنشینی، الگوی سنتی ازدواج را تغییر داده، زندگی مجردی را به‌عنوان گزینه‌ای در کنار ازدواج مطرح ساخته است.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رﺣﻴﻤﻲ و دیگران، «تحليل گذار تجرد زنان و مردان در ايران طي سالهاي 1345 تا 1390»، 1394ش، ص84.]</ref> از منظر برخی دیدگاه‌ها؛ در جامعۀ صنعتی، شغل اهمیت جدی یافته و تبدیل به منبع اصلی هویت فردی می‌شود. هویت در جامعه جدید بر خلاف جامعۀ ماقبل صنعتی که بر اساس عضویت فرد در [[خانواده]] معنا می‌یافت، بر اساس کار معنا می‌یابد؛ در جوامع سنتی، منزلت زنان متناسب با هویت زنانه شامل خانه‌داری، همسری و مادری تعریف شده و مردان نیز منزلت خود را در ارتباط با خانواده خود معنا می‌کردند؛ اما در جوامع مدرن، این امر دچار تغییر شده است؛ جوانان می‌توانند بدون ازدواج و با استفاده از امکانات تحصیل و اشتغال، استقلال هویتی خود را به‌دست آورند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص168-166.]</ref> طبق نظریه انتخاب عقلانی؛ در شرایطی که تجرد دارای منفعت بیشتر باشد، افراد تن به ازدواج نمی‌دهند. در مقابل این دیدگاه، نظریه عقلانیت اخلاقی قرار دارد که تصمیمات افراد را متأثر از ارزش‌های فرهنگی دانسته و تجرد قطعی را عمدتاً با ارجاع به نگرش‌ها و مرجحات نظام اخلاقی جامعه تحلیل می‌کند.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رﺣﻴﻤﻲ و دیگران، «تحليل گذار تجرد زنان و مردان در ايران طي سالهاي 1345 تا 1390»، 1394ش، ص85.]</ref> نظریه فرصت‌های نابرابر، تجرد قطعی را از پیامدهای مشکلات ازدواج و دسترسی آسان‌تر به روابط نامشروع می‌داند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص103-102.]</ref> نظریه بی‌سازمانی مرتن؛ ناهماهنگی میان اهداف ازدواج و راه‌های وصول به آن را از عوامل اصلی تجرد قطعی به‌شمار می‌آورد. <ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص167-166].</ref>

* کامل نبودن دین؛ از دیدگاه آموزه‌های اسلامی، ازدواج موجب تکامل دین‌داری است.<ref>كلینـى، کافی، 1429ق، ج5، ص328؛ ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص384.</ref>

* محرومیت از نعمت الهی؛ در روایتی بیان شده که مجامعت با همسر از بهترین نعمت‌های خدا است و فرد مجرد خود را از این نعمت محروم می‌کند. <ref>حـر عاملـی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج20، ص23؛ ج7، ص67. </ref>

* مرگ سوء؛ در روایات، مرگ افراد مجرد به عنوان بدترین مرگ‌ها لقب گرفته است و فرد مجرد هنگام جان دادن، خدا را با بدترین حالت ملاقات می‌کند.<ref>مجلسـی، بحار الانوار، 1404ق، ج100، ص220؛ ابن‌بابویه، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص385.</ref>

برخی کارشناسان بر پیامد حس تنهایی تأکید داشته و معتقدند؛ انسان‌ها فراتر از این‌که نیازمند داشتن خانواده‌ای هستند، تجرد قطعی موجب می‌شود که انسان در دوران کهنسالی دچار مشکلات جدیی ناشی از تنهایی شود. <ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1015611/%DA%A9%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C چيذری، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین.]</ref> تعویق ازدواج، زمینه‌ساز فعالیت‌های جنسی خارج از چارچوب ازدواج و رفتار پرخطر به‌شمار آمده و با توجه به اهمیت ازدواج از نظر فرهنگ اسلامی، تجرد قطعی در کوتاه‌مدت؛‌ موجب هراس از آینده، تعارض بین هویت سنتی و مدرن و طرد اجتماعی می‌شود و در دراز مدت باعث کاهش میزان باروری شده و تعادل جمعیتی را دچار مشکل می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص161-160.]</ref>

افرادی که به سن تجرد قطعی می‌رسند، از بخت اندکی برای ازدواج برخوردار هستند و در صورتی که سرنوشت آنها با ازدواج گره نخورد، احساس تنهایی و نداشتن حامی در دوران سالمندی، آنها را به‌سوی افسردگی سوق می‌دهد.<ref>[https://plus.irna.ir/news/84200264/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B4%D8%B5%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7 حریرچی، «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی].</ref> همچنین بالا رفتن سنّ مجردها و رسیدن آنها به مرز تجرد قطعی موجب می‌شود که در بسیاری از موارد، آنها به تدریج از خانه رانده شوند؛ زیرا معمولا در چنین شرایطی آستانۀ تحمل آنها کاهش می‌یابد و با خانواده‌ خود، سر ناسازگاری می‌گذارند و دچار اختلاف می‌شوند. این ناسازگاری، به جدایی عاطفی و یا فیزیکی می‌انجامد و از حمایت خانواده و فامیل بی‌بهره می‌شوند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4126375/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7 ابوترابی، «پیامدهای تجرد قطعی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا].</ref>

امروزه تجرد قطعی در جامعه ایران، فراتر از مشکل فردی تبدیل به مسئله اجتماعی شده و خانواده‌های فراوانی را درگیر ساخته است.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، 1403ش، ص267.]</ref> به اعتقاد کارشناسان؛ تجرد قطعی، افراد و جامعه را با مشکلات جدی مواجه می‌سازد. تضعیف الگوی ازدواج، آسیب‌های ناشی از تنهایی، داغ ننگ اجتماعی ناشی از تجرد و درماندگی اجتماعی، از پیامدهای مهم تجرد قطعی است. هر کدام از این پیامدها می‌تواند منشأ مشکلات دیگر شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B3%D9%84-%DB%B3%DB%B0%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.] </ref> برخی دیگر از آثار اجتماعی ازدواج عبارتند از:

* گسترش فساد؛ ترک ازدواج و تجرد سبب شیوع روابط نامشروع و گسترش فساد و فحشا در میان زنان و مردان می‌شود.

* گسست نظام خانوادگی؛ از آثار سوء تجرد، سستی بنیان [[خانواده]] است؛ زیرا فرد مجرد وقتی نیاز خود را از غیر ازدواج تأمین کند، دیگر به تشکیل خانواده نمی‌اندیشد و حتی اگر خانواده هم شکل بگیرد به مرور گسست می‌یابد.

* تهدید امنیت اجتماعی؛ تجرد، امنیت و آرامش را در سطح خانواده و جامعه تهدید می‌کند.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=44365&fn=864d2cf403d40d80185c0763aaf30950.pdf گوهری طالع و تردست، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، 1400ش، ص 220-224].</ref> سبب کاهش نرخ زاد و ولد، [[کاهش جمعیت]]، کاهش منابع انسانی، کاهش قدرت اقتصادی و نظامی و کاهش سرمایه‌های اجتماعی می‌شود. <ref>[https://socialwork.ir/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A2%D9%86/ موسوی چلک، «تجرد قطعی و آثار مخرب آن»، انجمن مددکاران اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1395ش.]</ref>

*قرآن کریم.