پیش‌نویس:ایران دوره مشروطیت: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 <big>'''ایران دوره مشروطیت؛'''</big> دوران گذار از استبداد مطلق به نظام قانون‌محور با حاکمیت ملی، تفکیک قوا و حضور نهادهای نوینی چون مجلس و مطبوعات.
-انقلاب مشروطه ایران (۱۲۸۴-۱۲۹۰ش) مهم‌ترین تحول اجتماعی ایران در آغاز قرن بیستم و از انقلاب‌های اجتماعی مهم خاورمیانه به شمار می‌رود. این جنبش که در پاسخ به احساس تحقیر ناشی از شکست‌های نظامی از روسیه، تداوم استبداد قاجاری و نفوذ فزاینده دولت‌های خارجی شکل گرفت، به استقرار نظامی مبتنی بر قانون، تفکیک قوا و حضور مجلس شورای ملی انجامید. با این حال، مشروطه به رغم دستاوردهایی چون تبدیل نظریه شاه‌محوری به قانون‌محوری، به دلیل نابسامانی‌های اقتصادی، فقدان بلوغ فرهنگی عمومی، ضعف نهادهای سیاسی و دخالت قدرت‌های خارجی، نتوانست تمامی اهداف خود را تحقق بخشد و سرانجام با استبداد صغیر و سپس استقرار حکومت پهلوی، مسیر دیگری یافت.
 == دوران مشروطه ==
@@ خط ۹: / خط ۷: @@
 == اهمیت ایران در دوران مشروطه ==
-ایران در دوره مشروطه شاهد دگرگونی بنیادین در ساختار سیاسی خود بود: جایگزینی تدریجی نظام شاه‌محوری با قانون‌محوری و تأسیس نهادهایی چون مجلس شورای ملی، قانون اساسی و تفکیک قوا. این دوره از آن جهت در تاریخ معاصر ایران اهمیت دارد که برای نخستین بار، اراده مردم در قالب قانون و انتخابات، نقشی تعیین‌کننده در اداره کشور یافت و مفاهیمی چون آزادی، عدالت و برابری وارد گفتمان عمومی شد.<ref>[https://www.imna.ir/news/200552/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 «گزارش/ نگاهی به دستاوردهای انقلاب مشروطه در ايران»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> با وجود عقب‌ماندگی اقتصادی، نفوذ گسترده روسیه و انگلستان، بی‌سوادی اکثریت جمعیت و شکنندگی نهادهای نوپا، ایران در این دوره گام‌های اولیه به سوی جامعه‌ای مدنی و مبتنی بر قانون را تجربه کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1884630/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 همراهی و دیگران، «تاثیر مولفه‌های سرمایه اجتماعی بر روند شکل‌گیری و پیروزی انقلاب مشروطه ایران»، 1400ش، ص279.]</ref> هرچند این مسیر با استبداد صغیر و سپس سلطه رضاشاه ناتمام ماند، اما میراث مشروطه (قانون اساسی، مجلس، مطبوعات، احزاب و مفاهیم مدرن سیاسی) به نقطه عطفی در هویت سیاسی ایران تبدیل شد که بعدها در انقلاب اسلامی نیز بازتاب یافت.<ref>[https://www.imna.ir/news/200552/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 «گزارش/ نگاهی به دستاوردهای انقلاب مشروطه در ايران»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
+بر اساس منابع تاریخی ایران در دوره مشروطه، سرزمینی بود که برای نخستین‌بار ساختار سیاسی-اجتماعی مبتنی بر محدودیت‌های قانونی را تجربه کرد؛ ساختاری که به موجب آن، تصمیم‌گیرندگان سیاسی در چارچوب قوانین مشخص قرار می‌گرفتند. ابه نظر پژوهشگران، این دوره از آن جهت در تاریخ ایران حائز اهمیت است که فرایند گذار از جامعه‌ای مبتنی بر مفهوم رعیت و فرهنگ سیاسی مبتنی بر اطاعت محض از حاکم، به سوی مفهوم شهروندی و فرهنگ سیاسی قانون‌مدار، در این سرزمین آغاز شد. این تحولات در شرایطی رخ می‌داد که اروپا دورۀ پیشرفت سریع را طی می‌کرد و ایرانیان در جستجوی راهی برای خروج از عقب‌ماندگی بودند.<ref>[https://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/6015413934005.pdf فیروز و فیروز، شیخی، «تحلیل جامعه‌شناختی ماهیت، علل وقوع و پیامدهاي جنبش مشروطیت در ایران»، 1390ش، ص79؛] [https://www.imna.ir/news/200552/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 «گزارش/ نگاهی به دستاوردهای انقلاب مشروطه در ايران»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
 == ایران پیش از مشروطه ==
@@ خط ۴۳: / خط ۴۱: @@
 </ref>
-* نفوذ افکار استبدادی چالش دیگری است که برخی محققان به آن اشاره داشته‌اند؛ بر اساس این دیدگاه، مستبدان پیشین با تظاهر به مشروطه‌خواهی، به تدریج قدرت را در دست گرفتند و استبداد را به نام حکومت مشروطه ادامه دادند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج ، ص</ref>
+* نفوذ افکار استبدادی چالش دیگری است که برخی محققان به آن اشاره داشته‌اند؛ بر اساس این دیدگاه، مستبدان پیشین با تظاهر به مشروطه‌خواهی، به تدریج قدرت را در دست گرفتند و استبداد را به نام حکومت مشروطه ادامه دادند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج18، ص171 و 242
-* تضعیف روند اسلامی از دیگر چالش‌های مطرح شده در این دوره است؛ به باور برخی تحلیلگران، ترور و حذف روحانیانی که بر اسلامی‌بودن نهضت مشروطه تأکید داشتند، و همچنین عدم حمایت کافی علما از مشروعه‌خواهانی چون شیخ فضل‌الله نوری (که به اعدام وی انجامید)، از عوامل انحراف مشروطه از اهداف اولیه آن ارزیابی شده است.
-* بروز تفرقه میان رهبران نهضت (چه میان روحانیان و روشنفکران و چه در میان خود علما) چالش دیگری است که به گفته پژوهشگران، آسیب‌پذیری حرکت را افزایش داد و فرقه‌گرایی و ایجاد احزاب گوناگون، زمینه را برای نفوذ قدرت‌های خارجی فراهم آورد.
+</ref>
+* تضعیف روند اسلامی از دیگر چالش‌های مطرح شده در این دوره است؛ به باور برخی تحلیلگران، ترور و حذف روحانیانی که بر اسلامی‌بودن نهضت مشروطه تأکید داشتند،<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج7، ص459.</ref>و همچنین عدم حمایت کافی علما از مشروعه‌خواهانی چون شیخ فضل‌الله نوری (که به اعدام وی انجامید)،<ref>امام‌خمینی، صحیفه، ۱۸/۲۴۸.
+امام‌خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج18، ص248.</ref> از عوامل انحراف مشروطه از اهداف اولیه آن ارزیابی شده است.<ref>شیرمحمدی، درآمدی بر ماهیت مشروطیت و نقش آن در تکوین تمدن اسلامی، 1385ش، ص۱۸۸.</ref>
+* بروز تفرقه میان رهبران نهضت (چه میان روحانیان و روشنفکران و چه در میان خود علما) از موانع دیگری است که به گفته پژوهشگران، آسیب‌پذیری حرکت را افزایش داد<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج18، ص170-171.
+امام‌خمینی، صحیفه، ۴/۲۳۵؛ ‏۶/۳۳۷؛ ۷/۱۳۳؛ ۱۲/۲۵ و ۱۸/۴۱۱.</ref> و فرقه‌گرایی و ایجاد احزاب گوناگون، زمینه را برای نفوذ قدرت‌های خارجی فراهم آورد.<ref>امام‌خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج4، ص337.
+</ref>
 * دخالت بیگانگان به ویژه روسیه و انگلستان، از نگاه برخی محققان، چالش اساسی دیگر این دوره بود؛ این کشورها با تأثیرگذاری بر تدوین قانون اساسی (از جمله اقتباس از مجموعه حقوق بلژیک) و کاستن از جایگاه احکام اسلامی در نظام سیاسی نوپا، در شکل‌گیری گرفتاری‌های بعدی ایران نقش داشتند.