بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
== '''تعریف توقیت''' == | == '''تعریف توقیت''' == | ||
از نظر لغوی، واژه توقیت از نوع مصدر باب تفعیل و برگرفته از ریشه وقت است. از این ریشه، واژه وقت به معنای زمان معلوم و مشخص استخراج شده است. همچنین واژه موقوت به چیزی گفته میشود که محدود و معین گردیده باشد. از نظر اصطلاحی، در فرهنگ مهدویت، مقصور از توقیت، تعیین زمان ظهور امام مهدی چه با اشاره با جزئیات زمانی مانند ساعت، روز، ماه یا سال و چه به صورت اشارهای کلی اما مفید به یک زمان معین است. | از نظر لغوی، واژه توقیت از نوع مصدر باب تفعیل و برگرفته از ریشه وقت است. از این ریشه، واژه وقت به معنای زمان معلوم و مشخص استخراج شده است. همچنین واژه موقوت به چیزی گفته میشود که محدود و معین گردیده باشد. از نظر اصطلاحی، در فرهنگ مهدویت، مقصور از توقیت، تعیین زمان ظهور امام مهدی چه با اشاره با جزئیات زمانی مانند ساعت، روز، ماه یا سال و چه به صورت اشارهای کلی اما مفید به یک زمان معین است.<ref>سلیمیان، «تحلیل مفهومی توقیت ظهور حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجه الشریف و کارکرد آن در تعیین مصداق»، ۱۴۰۴ش، ص۱۷۴-۱۷۳.</ref> | ||
== '''پیشینه توقیت''' == | == '''پیشینه توقیت''' == | ||
در کتب مقدس یهود، مسیحیت و اسلام، از تعیین وقت برای ظهور موعود به شدت نهی شده است، هرچند در طول تاریخ از سوی مدعیان یا افراد خوشباور پیشگوییهایی صورت گرفته است. | در کتب مقدس یهود، مسیحیت و اسلام، از تعیین وقت برای ظهور موعود به شدت نهی شده است، هرچند در طول تاریخ از سوی مدعیان یا افراد خوشباور پیشگوییهایی صورت گرفته است.<ref>صفانور، «بررسی مساله وقت گذاری (توقیت) ظهور (یا بازگشت) موعود در ادیان ابراهیمی»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref> | ||
=== '''یهود''' === | === '''یهود''' === | ||
در آیین یهود، برخی با تقسیم تاریخ جهان به شش هزاره و هزاره هفتم (دوران ماشیح) و نیز پس از ویرانی معبد اورشلیم، به محاسبه زمان ظهور پرداختند، اما تأکید علمای یهود بر پرهیز از تعیین وقت و انجام کارهای نیک بوده است، زیرا پیشگوییهای نادرست باعث یأس و ناامیدی میشود. در مقابل، گروهی معتقدند زمان ظهور به توبه و اعمال نیک مردم بستگی دارد و خداوند در صورت شایستگی، ظهور را تسریع میکند. | در آیین یهود، برخی با تقسیم تاریخ جهان به شش هزاره و هزاره هفتم (دوران ماشیح) و نیز پس از ویرانی معبد اورشلیم، به محاسبه زمان ظهور پرداختند، اما تأکید علمای یهود بر پرهیز از تعیین وقت و انجام کارهای نیک بوده است، زیرا پیشگوییهای نادرست باعث یأس و ناامیدی میشود. در مقابل، گروهی معتقدند زمان ظهور به توبه و اعمال نیک مردم بستگی دارد و خداوند در صورت شایستگی، ظهور را تسریع میکند.<ref>صفانور، «بررسی مساله وقت گذاری (توقیت) ظهور (یا بازگشت) موعود در ادیان ابراهیمی»، ۱۳۹۸ش، ص۷۸-۷۳.</ref> | ||
=== '''مسیحیت''' === | === '''مسیحیت''' === | ||
مسیحیان نخستین امیدوار بودند عیسی به زودی بازگردد، اما با گذشت زمان و نادرست درآمدن پیشگوییها، رهبران دینی از تعیین وقت نهی کردند. در اناجیل، بازگشت مسیح ناگهانی و نامشخص دانسته شده (مانند برق، دزد در شب، و ضرورت کمر بسته و چراغ افروخته) و نشانههایی مانند جنگ، زلزله، ارتداد، تمسخر مؤمنان و ظهور مدعیان دروغین برای پیش از آن ذکر گردیده است. برخی عبارات عهد جدید مانند زنده ماندن برخی شاگردان برداشت نزدیکی ظهور را ایجاد کرد، اما تأخیر آن به دلیل رحمت الهی برای توبه دانسته شده است. | مسیحیان نخستین امیدوار بودند عیسی به زودی بازگردد، اما با گذشت زمان و نادرست درآمدن پیشگوییها، رهبران دینی از تعیین وقت نهی کردند. در اناجیل، بازگشت مسیح ناگهانی و نامشخص دانسته شده (مانند برق، دزد در شب، و ضرورت کمر بسته و چراغ افروخته) و نشانههایی مانند جنگ، زلزله، ارتداد، تمسخر مؤمنان و ظهور مدعیان دروغین برای پیش از آن ذکر گردیده است. برخی عبارات عهد جدید مانند زنده ماندن برخی شاگردان برداشت نزدیکی ظهور را ایجاد کرد، اما تأخیر آن به دلیل رحمت الهی برای توبه دانسته شده است.<ref>صفانور، «بررسی مساله وقت گذاری (توقیت) ظهور (یا بازگشت) موعود در ادیان ابراهیمی»، ۱۳۹۸ش، ص۸۴-۷۹.</ref> | ||
=== '''اسلام''' === | === '''اسلام''' === | ||
روایات متعددی از پیامبر و ائمه بر عدم جواز تعیین وقت تأکید دارند. در روایات، هرگونه تعیین وقت برای ظهور (چه دقیق، چه حدودی) نادرست شمرده شده و تأکید بر انتظار دائمی و آمادگی برای ظهور ناگهانی است. | روایات متعددی از پیامبر و ائمه بر عدم جواز تعیین وقت تأکید دارند. در روایات، هرگونه تعیین وقت برای ظهور (چه دقیق، چه حدودی) نادرست شمرده شده و تأکید بر انتظار دائمی و آمادگی برای ظهور ناگهانی است.<ref>صفانور، «بررسی مساله وقت گذاری (توقیت) ظهور (یا بازگشت) موعود در ادیان ابراهیمی»، ۱۳۹۸ش، ص۹۵-۸۴.</ref> شخصیتهایی مانند محییالدین عربی، خواجه نصیرالدین طوسی، شاه نعمتالله ولی، محمدباقر مجلسی، ابنحجر هیتمی و جلالالدین سیوطی توقیتهایی اجمالی یا تفصیلی داشتهاند. در سال ۱۲۵۹ق، پیرغلام علی الطوسی الشریف سال ۱۲۷۲ق را سال ظهور دانست. محمدباقر مجلسی با تطبیق روایات بر دولت صفوی، به صورت احتمالی به وقت ظهور اشاره کرد. سیوطی ظهور را در قرن دوازدهم و ابنحجر هیتمی روایت سال ۲۰۴ق را به سال ۱۰۰۴ق تفسیر کرد. در دوران معاصر نیز برخی با عباراتی مانند حوادث منطقه زمینهساز ظهور است یا ظهور آنقدر نزدیک است به تعیین حدودی زمان ظهور پرداختهاند. در سال ۱۳۷۲ش نیز نویسندهای دهه ۸۰ را دهه ظهور نامید.<ref>سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۳-۱۰۱.</ref> | ||
== '''اقسام توقیت''' == | == '''اقسام توقیت''' == | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
# '''توقیت به اعتبار فاعل:''' به سه قسم توقیت الهی، توقیت معصوم و غیرمعصوم تقسیم میشود. | # '''توقیت به اعتبار فاعل:''' به سه قسم توقیت الهی، توقیت معصوم و غیرمعصوم تقسیم میشود. | ||
# '''توقیت به اعتبار فعل:''' توقیت یا با استناد به خبر معصوم است با عنوان با واسطه و یا بدون استناد به او بهعنوان توقیت بیواسطه انجام میشود. در روایات از تعابیری مانند «وقّات» و «من وقّت لک» به معنای ظهور در توقیت بیواسطه و عام و «من أخبر عنّا» به معنای صریح در توقیت با واسطه، استفاده شده است. | # '''توقیت به اعتبار فعل:''' توقیت یا با استناد به خبر معصوم است با عنوان با واسطه و یا بدون استناد به او بهعنوان توقیت بیواسطه انجام میشود. در روایات از تعابیری مانند «وقّات» و «من وقّت لک» به معنای ظهور در توقیت بیواسطه و عام و «من أخبر عنّا» به معنای صریح در توقیت با واسطه، استفاده شده است.<ref>صفری، «احکام فقهی مهدویت»، ۱۴۰۳ش، ص۱۶۰.</ref> | ||
# '''توقیت به اعتبار قلمرو علم: '''تعیین تاریخ و وقت ظهور به صورت حدودی اما به نحو قطعی مانند اینکه قطعاْ کمتر از یک دهه به ظهور مانده است. | # '''توقیت به اعتبار قلمرو علم: '''تعیین تاریخ و وقت ظهور به صورت حدودی اما به نحو قطعی مانند اینکه قطعاْ کمتر از یک دهه به ظهور مانده است.<ref>ولیزاده، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۷۰.</ref> توقیت تفصیلی با تعیین کردن دقیق سال، ماه، روز مثل روز جمعه و یا توقیت اجمالی مانند تعیین سالهای فرد، عاشورا، شنبه، جمعه<ref>صفری، «احکام فقهی مهدویت»، ۱۴۰۳ش، ص۱۶۱-۱۶۰.</ref>، روز خروج سفیانی، شب جمعه در شب قدر و نشانههای آن مانند بارش بسیار زیاد باران، صیحه و ندای آسمانی با صدای جبرائیل، کشتار کوفه به دست سفیانی، کشته شدن نفس زکیّه در مکه، خسف بیداء، نزول عیسی و فتح قدس که نوع سوم عملاً توقیت محسوب نمیشود.<ref>گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، ۱۳۹۸ش، ص۴۹-۴۸.</ref> | ||
== '''مستندات توقیتکنندگان''' == | == '''مستندات توقیتکنندگان''' == | ||
مستندات و دلایل تعیینکنندگان وقت برای ظهور، عبارتند از: | مستندات و دلایل تعیینکنندگان وقت برای ظهور، عبارتند از: | ||
# '''روایات:''' مستند برخی از این وقتگذاریها روایات فریقین است. از جمله این روایات میتوان به روایت ابولبید، روایت ابوحمزه و روایت اصبغ بن نباته اشاره کرد. | # '''روایات:''' مستند برخی از این وقتگذاریها روایات فریقین است. از جمله این روایات میتوان به روایت ابولبید، روایت ابوحمزه و روایت اصبغ بن نباته اشاره کرد.<ref>سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۰-۱۰۶.</ref> | ||
# '''کشف و شهود:''' بیشتر توقیتها به شکل شعر مانند شعر شاه نعمتالله ولی ماهانی کرمانی(م۸۳۲ یا ۸۳۴ق) بیان شدهاند؛ زیرا در بسیاری از موارد منبع این اشعار را کشف و شهود یا الهام دانستهاند. | # '''کشف و شهود:''' بیشتر توقیتها به شکل شعر مانند شعر شاه نعمتالله ولی ماهانی کرمانی(م۸۳۲ یا ۸۳۴ق) بیان شدهاند؛ زیرا در بسیاری از موارد منبع این اشعار را کشف و شهود یا الهام دانستهاند. | ||
# '''اشعار:''' برخی از اشعار درباره امام مهدی چنین به نظر میرسد که خود شاعران قصد تعیین زمان ظهور را نداشتهاند، بلکه دیگران بعدها از همان اشعار برای اثبات توقیتهای خود بهره بردهاند. از نمونههای مشهور، شعر «تائیه» دعبل خزاعی است که نزد امام رضا خواند و در آن گفت: خروج امام لا محاله خارج / یقوم علی اسم الله و البرکات. | # '''اشعار:''' برخی از اشعار درباره امام مهدی چنین به نظر میرسد که خود شاعران قصد تعیین زمان ظهور را نداشتهاند، بلکه دیگران بعدها از همان اشعار برای اثبات توقیتهای خود بهره بردهاند. از نمونههای مشهور، شعر «تائیه» دعبل خزاعی است که نزد امام رضا خواند و در آن گفت: خروج امام لا محاله خارج / یقوم علی اسم الله و البرکات. | ||
# '''خواب و رؤیا:''' توقیت محمدشریف رازی (م۱۳۷۹ش) از این نمونه است. | # '''خواب و رؤیا:''' توقیت محمدشریف رازی (م۱۳۷۹ش) از این نمونه است.<ref>رنجبری حیدرباغی، «گزارشی از توقیت ها در گستره تاریخ»، ۱۳۹۲ش، ص۴۳-۴۲.</ref> | ||
== '''ادله عدم جواز توقیت''' == | == '''ادله عدم جواز توقیت''' == | ||
مخالفان تعیین وقت برای ظهور، به دلایل زیر بر نادرستی آن تأکید کردهاند: | مخالفان تعیین وقت برای ظهور، به دلایل زیر بر نادرستی آن تأکید کردهاند: | ||
# '''کذب الوقّاتون | # '''کذب الوقّاتون<ref>هاشمی، «بررسی امکان تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۵۳.</ref>:''' هرکس برای ظهور وقتی تعیین کند، دروغگو است؛ زیرا تنها خداوند از زمان آن آگاه است. | ||
# '''نامشخص بودن زمان ظهور:''' در روایات، زمان ظهور به طور دقیق بیان نشده و دانستن آن نیز برای مردم سودی ندارد. | # '''نامشخص بودن زمان ظهور:''' در روایات، زمان ظهور به طور دقیق بیان نشده و دانستن آن نیز برای مردم سودی ندارد. | ||
# '''عدم اخبار معصوم از توقیت:''' هیچ معصومی هرگز زمانی را برای ظهور خود تعیین نکرده و اگر هم خبری نقل شده، قابل اعتماد نیست. | # '''عدم اخبار معصوم از توقیت:''' هیچ معصومی هرگز زمانی را برای ظهور خود تعیین نکرده و اگر هم خبری نقل شده، قابل اعتماد نیست.<ref>صفری، «احکام فقهی مهدویت»، ۱۴۰۳ش، ص۱۶۶-۱۶۲.</ref> | ||
# '''منافات با بداء:''' تعیین وقت برای ظهور، با امکان بداء (تغییر در تقدیرات مشروط الهی) ناسازگار است. | # '''منافات با بداء:''' تعیین وقت برای ظهور، با امکان بداء (تغییر در تقدیرات مشروط الهی) ناسازگار است. | ||
# '''تالی فاسد:''' توقیت باعث سرخوردگی مؤمنان، تضعیف باورهای مهدوی و سوءاستفاده فرصتطلبان میشود. | # '''تالی فاسد:''' توقیت باعث سرخوردگی مؤمنان، تضعیف باورهای مهدوی و سوءاستفاده فرصتطلبان میشود.<ref>ولیزاده، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۷۸-۷۵.</ref> | ||
== '''ادله جواز توقیت''' == | == '''ادله جواز توقیت''' == | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
# '''بشارت ظهور:''' برای مژده نزدیک شدن ظهور، از ابزار توقیت برای اقناع مخاطب استفاده کردهاند. | # '''بشارت ظهور:''' برای مژده نزدیک شدن ظهور، از ابزار توقیت برای اقناع مخاطب استفاده کردهاند. | ||
# '''حرام نبودن توقیت:''' برخی از توقیتکنندگان، ضمن حرام ندانستن توقیت، بیان زمان را امری نیکو میدانند. | # '''حرام نبودن توقیت:''' برخی از توقیتکنندگان، ضمن حرام ندانستن توقیت، بیان زمان را امری نیکو میدانند. | ||
# '''تطبیق منجر به توقیت:''' برخی از اشخاص نشانههای ظهور را بر افراد یا رویدادهای زمان خود تطبیق میدهند و ناخودآگاه در دام تعیین محدوده زمانی ظهور گرفتار میشوند. | # '''تطبیق منجر به توقیت:''' برخی از اشخاص نشانههای ظهور را بر افراد یا رویدادهای زمان خود تطبیق میدهند و ناخودآگاه در دام تعیین محدوده زمانی ظهور گرفتار میشوند.<ref>رنجبری حیدرباغی، «گزارشی از توقیت ها در گستره تاریخ»، ۱۳۹۲ش، ص۴۴-۴۳.</ref> | ||
== '''روایات نهی از توقیت''' == | == '''روایات نهی از توقیت''' == | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
# سیره و سنت دائمی ائمه چنین بوده است که هیچگاه برای ظهور تعیین وقت نکردهاند. | # سیره و سنت دائمی ائمه چنین بوده است که هیچگاه برای ظهور تعیین وقت نکردهاند. | ||
# وظیفه تمام شیعیان در برابر کسانی که برای ظهور امام مهدی وقت تعیین میکنند، تکذیب علنی و مبارزه فکری با آنها است. | # وظیفه تمام شیعیان در برابر کسانی که برای ظهور امام مهدی وقت تعیین میکنند، تکذیب علنی و مبارزه فکری با آنها است. | ||
# توقیت و تعیین زمان برای ظهور، علاوه بر تأثیرات نامطلوب فراوان بر منتظران، ظهور را نیز به تعویق خواهد انداخت. | # توقیت و تعیین زمان برای ظهور، علاوه بر تأثیرات نامطلوب فراوان بر منتظران، ظهور را نیز به تعویق خواهد انداخت.<ref>ولیزاده، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۸۶-۸۵.</ref> | ||
== '''منابع روایت نهی از توقیت''' == | == '''منابع روایت نهی از توقیت''' == | ||
بسیاری از نویسندگان شیعه، روایاتی را که از تعیین وقت برای ظهور امام مهدی (عج) نهی میکند، در کتابهای خود آوردهاند. از جمله نویسندگان متأخرتر محمد بن یعقوب کلینی در کتاب الکافی، محمد بن ابراهیم در الغیبة، محمد بن حسن طوسی در الغیبة، ملامحسن فیض کاشانی در الوافی و محمدباقر مجلسی در دو کتاب بحارالانوار و عوالم العلوم (فی احوال الامام الحجة) این احادیث را نقل کردهاند. | بسیاری از نویسندگان شیعه، روایاتی را که از تعیین وقت برای ظهور امام مهدی (عج) نهی میکند، در کتابهای خود آوردهاند. از جمله نویسندگان متأخرتر محمد بن یعقوب کلینی در کتاب الکافی، محمد بن ابراهیم در الغیبة، محمد بن حسن طوسی در الغیبة، ملامحسن فیض کاشانی در الوافی و محمدباقر مجلسی در دو کتاب بحارالانوار و عوالم العلوم (فی احوال الامام الحجة) این احادیث را نقل کردهاند.<ref>صفری، «احکام فقهی مهدویت»، ۱۴۰۳ش، ص۱۶۲-۱۶۱.</ref> | ||
در میان نویسندگان معاصر نیز، علی نهاوندی در کتاب العبقری الحسان، محمدحسن حائری یزدی در الزام الناصب و لطفالله صافی گلپایگانی در منتخب الاثر به جمعآوری این روایات پرداختهاند. همچنین سیدمحمدحسین موسوی اصفهانی در کتاب مکیال المکارم و سیدمحمد صدر در تاریخ پس از ظهور درباره مسئله توقیت بحث کردهاند. | در میان نویسندگان معاصر نیز، علی نهاوندی در کتاب العبقری الحسان، محمدحسن حائری یزدی در الزام الناصب و لطفالله صافی گلپایگانی در منتخب الاثر به جمعآوری این روایات پرداختهاند. همچنین سیدمحمدحسین موسوی اصفهانی در کتاب مکیال المکارم و سیدمحمد صدر در تاریخ پس از ظهور درباره مسئله توقیت بحث کردهاند.<ref>رنجبری حیدرباغی، «گزارشی از توقیت ها در گستره تاریخ»، ۱۳۹۲ش، ص۲۵-۲۴.</ref> | ||
== '''روایات ردّ مدعیان دروغین''' == | == '''روایات ردّ مدعیان دروغین''' == | ||
یکی از ادلهای که میتوان بر رد مدعیان دروغین نیابت خاصه امام مهدی اقامه کرد، روایات و توقیعاتی است که از سوی ایشان علیه این مدعیان صادر شده است. از جمله این مدعیان، ابومحمد حسن شریعی، محمد بن نصیر نمیری، احمد بن هلال کرخی، محمد بن علی بن ابی الغزاقر معروف به شلمغانی و ابوطاهر محمد بن علی بن بلال هستند که برخی از آنان از یاران امام حسن عسکری به شمار میرفتند. همچنین حسین بن منصور حلاج از دیگر افرادی است که با توقیعات صادره تکذیب شده است. | یکی از ادلهای که میتوان بر رد مدعیان دروغین نیابت خاصه امام مهدی اقامه کرد، روایات و توقیعاتی است که از سوی ایشان علیه این مدعیان صادر شده است. از جمله این مدعیان، ابومحمد حسن شریعی، محمد بن نصیر نمیری، احمد بن هلال کرخی، محمد بن علی بن ابی الغزاقر معروف به شلمغانی و ابوطاهر محمد بن علی بن بلال هستند که برخی از آنان از یاران امام حسن عسکری به شمار میرفتند. همچنین حسین بن منصور حلاج از دیگر افرادی است که با توقیعات صادره تکذیب شده است.<ref>صفری، «احکام فقهی مهدویت»، ۱۴۰۳ش، ص۱۷۳-۱۷۱.</ref> | ||
== '''توقیت و بداء''' == | == '''توقیت و بداء''' == | ||
واژه بداء در لغت به معنای ظاهر شدن چیزی پس از مخفی بودن، و همچنین به معنای پشیمانی نیز آمده است که به این معنی در مورد خداوند معنی و مفهوم ندارد. در اصطلاح کلامی، بداء به معنای آشکار شدن امری از سوی خداوند برخلاف آنچه مورد انتظار بوده، و همچنین به معنای تغییر در تقدیرات غیرحتمی بر اساس افعال اختیاری انسان و تحت شرایط خاص میباشد. زمان حقیقی و اصلی ظهور در لوح محفوظ ثبت شده است و جز خداوند هیچکس، حتی امام معصوم، از آن آگاهی ندارد. اما آنچه در لوح محو و اثبات ثبت گردیده و امام از آن آگاه است، ممکن است دچار بداء شود. از این رو، ائمه همواره از تعیین وقت برای ظهور پرهیز میکردند. زیرا اگر فرضاً کسی زمانی را برای ظهور بفهمد، آن زمان مربوط به لوح محو و اثبات است و امکان دارد با زمان ثبت شده در لوح محفوظ مغایر باشد و بداء رخ دهد. | واژه بداء در لغت به معنای ظاهر شدن چیزی پس از مخفی بودن، و همچنین به معنای پشیمانی نیز آمده است که به این معنی در مورد خداوند معنی و مفهوم ندارد. در اصطلاح کلامی، بداء به معنای آشکار شدن امری از سوی خداوند برخلاف آنچه مورد انتظار بوده، و همچنین به معنای تغییر در تقدیرات غیرحتمی بر اساس افعال اختیاری انسان و تحت شرایط خاص میباشد. زمان حقیقی و اصلی ظهور در لوح محفوظ ثبت شده است و جز خداوند هیچکس، حتی امام معصوم، از آن آگاهی ندارد. اما آنچه در لوح محو و اثبات ثبت گردیده و امام از آن آگاه است، ممکن است دچار بداء شود. از این رو، ائمه همواره از تعیین وقت برای ظهور پرهیز میکردند. زیرا اگر فرضاً کسی زمانی را برای ظهور بفهمد، آن زمان مربوط به لوح محو و اثبات است و امکان دارد با زمان ثبت شده در لوح محفوظ مغایر باشد و بداء رخ دهد.<ref>گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، ۱۳۹۸ش، ص۶۲-۶۱.</ref> | ||
== '''زمان و مکان ظهور''' == | == '''زمان و مکان ظهور''' == | ||
زمان دقیق ظهور امام مهدی (عج) به طور قطع معلوم نیست.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1002917/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE رنجبری حیدرباغی، «گزارشی از توقیتها در گستره تاریخ»، ۱۳۹۲ش، ص۲۳.]</ref> مشخص نبودن وقت ظهور مانند پنهانی بودن ساعت قیامت، دارای فلسفه و حکمتهایی مانند زنده نگه داشتن روح امید و انتظار در جامعه، امتحان مردم و غافلگیر کردن مخالفان و دشمنان است. | زمان دقیق ظهور امام مهدی (عج) به طور قطع معلوم نیست.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1002917/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE رنجبری حیدرباغی، «گزارشی از توقیتها در گستره تاریخ»، ۱۳۹۲ش، ص۲۳.]</ref> مشخص نبودن وقت ظهور مانند پنهانی بودن ساعت قیامت، دارای فلسفه و حکمتهایی مانند زنده نگه داشتن روح امید و انتظار در جامعه، امتحان مردم و غافلگیر کردن مخالفان و دشمنان است.<ref>سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۲۱-۱۲۰.</ref> | ||
=== '''زمان''' === | === '''زمان''' === | ||
| خط ۸۴: | خط ۸۴: | ||
انتساب روز جمعه به امام مهدی، و نیز تولد ایشان در این روز و ورود دعای ندبه در روز جمعه، از عوامل مهم تقویت و شهرت ذهنیت ظهور در روز جمعه است. در این میان، دو کتاب بحارالانوار و مفاتیحالجنان در گسترش این ذهنیت نقش مهمی داشتند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1087974/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ربیع نتاج و همکاران، «بررسی روایات تعیین روز ظهور»، ۱۳۹۴ش، ص۱۲۰.]</ref> | انتساب روز جمعه به امام مهدی، و نیز تولد ایشان در این روز و ورود دعای ندبه در روز جمعه، از عوامل مهم تقویت و شهرت ذهنیت ظهور در روز جمعه است. در این میان، دو کتاب بحارالانوار و مفاتیحالجنان در گسترش این ذهنیت نقش مهمی داشتند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1087974/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ربیع نتاج و همکاران، «بررسی روایات تعیین روز ظهور»، ۱۳۹۴ش، ص۱۲۰.]</ref> | ||
همچنین روایاتی قیام آن امام را در سالهای فرد، روز عاشورا، نوروز از ایام سال، روز جمعه و شنبه از ایام هفته و پس از نماز عشاء از اوقات روز میدانند. | همچنین روایاتی قیام آن امام را در سالهای فرد، روز عاشورا، نوروز از ایام سال، روز جمعه و شنبه از ایام هفته<ref>کیوانی، «مراد از نهی از توقیت ظهور امام زمان (عج)،معیارهای تطبیق علائم ظهور، گستره و آسیبشناسی آن»، ۱۳۹۲ش، ص۸۱-۸۰.</ref> و پس از نماز عشاء از اوقات روز میدانند.<ref>ابنطاووس، الملاحم و الفتن، ۱۴۱۲ق، ص۱۳۷.</ref> | ||
=== '''مراحل ظهور''' === | === '''مراحل ظهور''' === | ||
| خط ۹۶: | خط ۹۶: | ||
== '''آسیبشناسی تعیین زمان ظهور''' == | == '''آسیبشناسی تعیین زمان ظهور''' == | ||
برخی از توقیتها زمان خاصی را برای ظهور نام میبرند که آسیبهای متعددی مانند یأس و ناامیدی، زندگی در توهم، مسئولیتگریزی | برخی از توقیتها زمان خاصی را برای ظهور نام میبرند که آسیبهای متعددی مانند یأس و ناامیدی، زندگی در توهم، مسئولیتگریزی<ref>سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۵.</ref>، بدبینی به اصل ظهور، امام و دین، برگشتن از دین، بستری برای مدعیان دروغین و تشکیل فرقههای انحرافی را برای اسلام و مسلمانان به همراه داشته است.<ref>گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴.</ref> همچنین یکی دیگر از آسیبهای توقیت این است که در کنار پرداختن به روز جمعه، نباید از احتمال روز شنبه نیز غافل بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1087974/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ربیع نتاج و همکاران، «بررسی روایات تعیین روز ظهور»، ۱۳۹۴ش، ص۱۲۰.]</ref> | ||
تطبیق برخی چهرههای سیاسی و مذهبی با افرادی که در برخی روایات بهعنوان بازیگران عصر ظهور معرفی شدند که در تاریخ معاصر ایران فتنه بهایی و بابی براساس همین تطبیقها شکل گرفت. در سالهای اخیر مستندی بهنام ظهور بسیار نزدیک است در شهرهای مختلف کشور و به صورت رایگان پخش شد که از چهرههای معاصری بهعنوان افرادی در روایات نام برده است. مراجع تقلید مانند ناصر مکارم شیرازی، سیدعلی حسینی سیستانی، جعفر سبحانی و عبدالله جوادی آملی و مراکز علمی مانند مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم به انتقاد از این مستند پرداختند. | تطبیق برخی چهرههای سیاسی و مذهبی با افرادی که در برخی روایات بهعنوان بازیگران عصر ظهور معرفی شدند که در تاریخ معاصر ایران فتنه بهایی و بابی براساس همین تطبیقها شکل گرفت. در سالهای اخیر مستندی بهنام ظهور بسیار نزدیک است در شهرهای مختلف کشور و به صورت رایگان پخش شد که از چهرههای معاصری بهعنوان افرادی در روایات نام برده است. مراجع تقلید مانند ناصر مکارم شیرازی، سیدعلی حسینی سیستانی، جعفر سبحانی و عبدالله جوادی آملی و مراکز علمی مانند مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم به انتقاد از این مستند پرداختند.<ref>سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۵.</ref> | ||
یکی از آسیبها در آیین یهود، ظهور فرقه شبائیه یا دونمه بودند که در حال حاضر هرچند تعدادشان کم است اما هنوز در بعضی از شهرهای ترکیه فعالیت دارند. | یکی از آسیبها در آیین یهود، ظهور فرقه شبائیه یا دونمه بودند که در حال حاضر هرچند تعدادشان کم است اما هنوز در بعضی از شهرهای ترکیه فعالیت دارند.<ref>فلاح یخدانی و لطفی، «واکاوی توقیت و آسیبهای آن در ادیان ابراهیمی»، ۱۳۹۴ش، ص۷۸.</ref> همچنین تشکیل فرقههایی در مسیحیت مانند آناباپتیست، ایروینگیان، فرقههای هزارهگرا مثل انجمن شاهدان یهوه (سازمان یهودی-مسیحی)<ref>فلاح یخدانی و لطفی، «واکاوی توقیت و آسیبهای آن در ادیان ابراهیمی»، ۱۳۹۴ش، ص۸۳-۸۱.</ref> و ادونتیستهای روز هفتم پیامدهایی برای مسیحیت داشته است.<ref>طباطباییستوده، «آسیبشناسی توقیت با تاکید بر کلیسای ادونتیسم»، ۱۳۹۷ش، ص۲۷.</ref> | ||
== '''راهکارهای مقابله و مبارزه با توقیت''' == | == '''راهکارهای مقابله و مبارزه با توقیت''' == | ||
آگاهی و بصیرت در مباحث دین در مقابل کجاندیشیها و برداشتهای غلط، نزدیک دانستن ظهور همراه با تسلیم، تکذیب و روشنگری اندیشمندان و علما در حوزه مسائل دینی، سیاسی و اجتماعی، پیروی از علمای راستین که مصداق نائبان امام مهدی هستند، و نیز به حاشیه راندن تفکراتی که بر ظواهر دین تأکید افراطی دارند و فاقد انعطاف پذیری در اجتهاد هستند، از مهمترین و ضروریترین راههای مقابله و مبارزه با توقیت به شمار میروند. | آگاهی و بصیرت در مباحث دین در مقابل کجاندیشیها و برداشتهای غلط، نزدیک دانستن ظهور همراه با تسلیم، تکذیب و روشنگری اندیشمندان و علما در حوزه مسائل دینی، سیاسی و اجتماعی، پیروی از علمای راستین که مصداق نائبان امام مهدی هستند، و نیز به حاشیه راندن تفکراتی که بر ظواهر دین تأکید افراطی دارند و فاقد انعطاف پذیری در اجتهاد هستند، از مهمترین و ضروریترین راههای مقابله و مبارزه با توقیت به شمار میروند.<ref>گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، ۱۳۹۸ش، ص۵۴ و ۶۵.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۱۱۱: | خط ۱۱۱: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* ابنطاووس، علی بن موسی، الملاحم و الفتن، قم، صاحب الأمر، ۱۴۱۶ق. | |||
* اقلیدینژاد، علی، «آخرین نبرد در آخرالزمان»، معرفت، سال۱۱، شماره۵۹، ۱۳۸۱ش. | * اقلیدینژاد، علی، «آخرین نبرد در آخرالزمان»، معرفت، سال۱۱، شماره۵۹، ۱۳۸۱ش. | ||
* جمعی از نویسندگان، گونهشناسی اندیشه منجی موعود در ادیان، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۹ش. | * جمعی از نویسندگان، گونهشناسی اندیشه منجی موعود در ادیان، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۹ش. | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۱۷: | ||
* رضوی، سیدعباس، «بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانههای ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهلسنت و امامیه شبه قاره(سده اخیر)»، پایاننامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی، ۱۴۰۳ش. | * رضوی، سیدعباس، «بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانههای ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهلسنت و امامیه شبه قاره(سده اخیر)»، پایاننامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی، ۱۴۰۳ش. | ||
* رنجبری حیدرباغی، احمد، «گزارشی از توقیتها در گستره تاریخ»، پژوهشهای مهدوی، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش. | * رنجبری حیدرباغی، احمد، «گزارشی از توقیتها در گستره تاریخ»، پژوهشهای مهدوی، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش. | ||
* سبحانینیا، محمد، «تحلیل حدیثشناسانۀ تعیین وقت ظهور»، حدیثپژوهی، سال۸، شماره۲، شماره پیاپی 16، ۱۳۹۵ش. | |||
* سلیمیان، خدامراد، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، مشرق موعود، سال۱۰، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش. | * سلیمیان، خدامراد، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، مشرق موعود، سال۱۰، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش. | ||
* سلیمیان، خدامراد، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی علیه السّلام در منابع اسلامی»، همایش بینالمللی دکترین مهدویت پیشگوییهای آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی (مجموعه مقالات دوازدهمین همایش بینالمللی دکترین مهدویت)، ۱۳۹۶ش. | * سلیمیان، خدامراد، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی علیه السّلام در منابع اسلامی»، همایش بینالمللی دکترین مهدویت پیشگوییهای آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی (مجموعه مقالات دوازدهمین همایش بینالمللی دکترین مهدویت)، ۱۳۹۶ش. | ||
| خط ۱۲۱: | خط ۱۲۳: | ||
* صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، کمالالدین و تمام النعمه، قم، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ق. | * صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، کمالالدین و تمام النعمه، قم، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ق. | ||
* صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، خصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۳ق. | * صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، خصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۳ق. | ||
* «ظهور امام زمان»، وبسایت ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۴۰۳ش. | * صفانور، ساعده، «بررسی مساله وقت گذاری (توقیت) ظهور (یا بازگشت) موعود در ادیان ابراهیمی»،پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده ادیان، ۱۳۹۸ش. | ||
* صفری، عبدالخالق، «احکام فقهی مهدویت»، پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه عالی فقه و اصول، ۱۴۰۳ش. | |||
* طباطباییستوده، سیداحمد، «آسیبشناسی توقیت با تاکید بر کلیسای ادونتیسم»، پژوهشهای مهدوی، سال۷، شماره۲۷، ۱۳۹۷ش. | |||
* «ظهور امام زمان»، وبسایت ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۴۰۳ش. | |||
* فلاح یخدانی، جمال؛ لطفی، محمدمهدی، «واکاوی توقیت و آسیبهای آن در ادیان ابراهیمی»، انتظار موعود، سال۱۵، شماره۴۸، ۱۳۹۴ش. | |||
* قرائی، فیاض؛ کریمپور، سعید، «موعود آخرالزّمان در دين هندو»، تحقیقات کلامی، سال۶، شماره۲۱، ۱۳۹۷ش. | * قرائی، فیاض؛ کریمپور، سعید، «موعود آخرالزّمان در دين هندو»، تحقیقات کلامی، سال۶، شماره۲۱، ۱۳۹۷ش. | ||
* کاظمی، شاهده پروین؛ موسوی، سیدفاطمه، «وضعیت شیعیان قبل از ظهور امام مهدی(عج)»، موعودپژوهی، سال۲، شماره۴، ۱۳۹۹ش. | * کاظمی، شاهده پروین؛ موسوی، سیدفاطمه، «وضعیت شیعیان قبل از ظهور امام مهدی(عج)»، موعودپژوهی، سال۲، شماره۴، ۱۳۹۹ش. | ||
* | * کیوانی، مرتضی، «مراد از نهی از توقیت ظهور امام زمان (عج)،معیارهای تطبیق علائم ظهور، گستره و آسیبشناسی آن»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۲ش. | ||
* گودرزی، مجتبی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، مشرق موعود، سال۱۳، شماره۴۹، ۱۳۹۸ش. | |||
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | * مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | ||
* منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش. | * منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش. | ||
* | * ولیزاده، محمدجواد، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، انتظار موعود، سال۱۲، شماره۳۸، ۱۳۹۱ش. | ||
* هاشمی، عبدالله، «بررسی امکان تعیین وقت ظهور»، مشرق موعود، سال ۱۳، شماره۵۰، ۱۳۹۸ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
