بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|آیتالکرسی؛}}''' آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن. | '''{{درشت|آیتالکرسی؛}}''' آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن. | ||
آیتالکرسی نام آیه | آیتالکرسی نام آیه ۲۵۵ سوره بقره و بر بیان آموزههای توحیدی همچون اسامی و صفات الهی استوار شده است. این آیه به حیات ازلی و ابدی، قدرت نامحدود و وسعت علم الهی میپردازد و بهدلیل وجود جمله «وَسِعَ کُرسِیُّهُ السَّمواتِ و الارضَ» در آن به «آیةالکرسی» شهرت دارد. کُرسی از دیدگاه مفسران، تعبیری کنایی از قدرت یا علم خدا است. تعبیر سید آیات قرآن و معرفی بهعنوان برترین آیه بر اهمیت این آیه اشاره داشته و احادیث بر خواندن آن در حالات مختف سفارش کردهاند. باور مردم بر ویژگی حفاظتبخشی این آیه باعث شده تا آن را بر سردر خانهها نصب کنند و بر خواندن آن در هنگام حاجت و احساس خطر مداومت ورزند. هنرمندان نیز با خلق آثار هنری در کاشیکاریهای اماکن مذهبی و تولید انواع تابلوها بر اهمیت این آیه تأکید دارند. برخی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را هم جزو آیتالکرسی شمردهاند. | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
آیتالکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> دلیل این نامگذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان پیامبر اسلام رواج داشته است. | آیتالکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> دلیل این نامگذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان پیامبر اسلام رواج داشته است. برخی مفسران بهدلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیتالکرسی میدانند؛ اما منابع کهن این بسط را تأیید نمیکنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد دقیق کلمات (۵۰ کلمه) و حروف (۱۷۰ حرف) این آیه و روایتی از امام علی که آغاز و انجام آن را بهروشنی مشخص میکند، نشان میدهد که آیتالکرسی تنها محدود به همان آیهٔ ۲۵۵ است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگنامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> | ||
=== متن و ترجمه آیتالکرسی === | === متن و ترجمه آیتالکرسی === | ||
اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضَ وَ لاَ یَۆُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ.<ref>سوره | اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضَ وَ لاَ یَۆُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_255_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A8%D9%82%D8%B1%D9%87 سوره بقره، آیه ۲۵۵.]</ref> | ||
'''ترجمه''': خداست که معبودی جز او نیست؛ زنده و برپادارنده است؛ نه خوابی سبک او را فرو میگیرد و نه خوابی گران؛ آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. کیست آن کس که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آنچه در پیش روی آنان و آنچه در پشت سرشان است، میداند و به چیزی از علم او، جز به آنچه بخواهد، احاطه نمییابند. کرسی او آسمانها و زمین را دربر گرفته و نگهداری آنها بر او دشوار نیست و اوست والای بزرگ.<ref>[https://lib.eshia.ir/13494/1/42 فولادوند، ترجمه قرآن، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴۲.]</ref> | '''ترجمه''': خداست که معبودی جز او نیست؛ زنده و برپادارنده است؛ نه خوابی سبک او را فرو میگیرد و نه خوابی گران؛ آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. کیست آن کس که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آنچه در پیش روی آنان و آنچه در پشت سرشان است، میداند و به چیزی از علم او، جز به آنچه بخواهد، احاطه نمییابند. کرسی او آسمانها و زمین را دربر گرفته و نگهداری آنها بر او دشوار نیست و اوست والای بزرگ.<ref>[https://lib.eshia.ir/13494/1/42 فولادوند، ترجمه قرآن، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴۲.]</ref> | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
=== مفهوم کرسی === | === مفهوم کرسی === | ||
واژهٔ کرسی در لغت بهمعنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/6/194/کرسی ابنمنظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴]؛ [https://lib.eshia.ir/13428/4/538/کرسی شرتونی، أقرب الموارد، | واژهٔ کرسی در لغت بهمعنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/6/194/کرسی ابنمنظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴]؛ [https://lib.eshia.ir/13428/4/538/کرسی شرتونی، أقرب الموارد، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۵۳۸.]</ref> در تفاسیر قرآنی، مفسران عموماً سه مفهوم اصلی برای این واژه در نظر گرفتهاند که گاه هر سه مورد تأیید قرار گرفته است: | ||
* قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمانها و زمین؛ | * قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمانها و زمین؛ | ||
* استعارهای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از [[امام جعفر صادق]])؛ | * استعارهای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از [[امام جعفر صادق]])؛ | ||
* مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمانها و زمین، بهگونهای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقهای در یک بیابان توصیف شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/2/319 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، | * مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمانها و زمین، بهگونهای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقهای در یک بیابان توصیف شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/2/319 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.]</ref> | ||
در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شدهاند. با این حال، به گزارش [[محمدباقر مجلسی]]، بر اساس دیدگاه غالب در میان دانشمندان و محدثان متقدم، زمین در میان آسمانهای هفتگانه، آسمانها در احاطهٔ کرسی و کرسی در درون عرش قرار میگیرد. در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref> | در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شدهاند. با این حال، به گزارش [[محمدباقر مجلسی]]، بر اساس دیدگاه غالب در میان دانشمندان و محدثان متقدم، زمین در میان آسمانهای هفتگانه، آسمانها در احاطهٔ کرسی و کرسی در درون عرش قرار میگیرد. در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref> | ||
== آیتالکرسی در فرهنگ عمومی و هنر == | == آیتالکرسی در فرهنگ عمومی و هنر == | ||
بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از جنیان، شیاطین و نیروهای منفی مانند طلسم و چشمزخم، آیتالکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف مینویسند. افزون بر این در هنگام درخواست حاجتروایی و پیش از خواب هم این آیه خوانده میشود.<ref>[https://hirzrazavi.ir/خواص-اعجاز-آمیز-آیت-الکرسی-در-حل-مشکلات/ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، | بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از جنیان، شیاطین و نیروهای منفی مانند طلسم و چشمزخم، آیتالکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف مینویسند. افزون بر این در هنگام درخواست حاجتروایی و پیش از خواب هم این آیه خوانده میشود.<ref>[https://hirzrazavi.ir/خواص-اعجاز-آمیز-آیت-الکرسی-در-حل-مشکلات/ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وبسایت حرز رضوی.]</ref> | ||
=== بازتاب در هنر === | === بازتاب در هنر === | ||
آیتالکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی زندگی روزمره چون سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش میبست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظتبخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، بر جعبههای قرآن یا کتیبههای کاشی مساجد، امامزادهها و مدارس نگاشته میشد. در چنین آثاری، دور نگه داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز از اهداف اصلی هنرمند به شمار میرفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1637489523-10480-1400-20.pdf ساریخانی و هاشمی زرجآباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبهنگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ص۷۸ ـ ۷۹.]</ref> ایرانیان در ساخت خانهها آیتالکرسی را بر سردر ورودی آن نصب میکنند. خواندن این آیه هنگام بیرونرفتن و برای برآوردهشدن حاجت سفارش شده و این اقدام شاید در راستای عمل به همین حدیث باشد.<ref>[https://tabriz.iqna.ir/fa/news/3746663/آیات-قرآن-زینت-بخش-سر-در-خانههای-ایرانیان صادقی، «آیات قرآن، زینتبخش سردر خانههای ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> | آیتالکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی زندگی روزمره چون سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش میبست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظتبخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، بر جعبههای قرآن یا کتیبههای کاشی مساجد، امامزادهها و مدارس نگاشته میشد. در چنین آثاری، دور نگه داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز از اهداف اصلی هنرمند به شمار میرفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1637489523-10480-1400-20.pdf ساریخانی و هاشمی زرجآباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبهنگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ۱۳۹۳ش، ص۷۸ ـ ۷۹.]</ref> ایرانیان در ساخت خانهها آیتالکرسی را بر سردر ورودی آن نصب میکنند. خواندن این آیه هنگام بیرونرفتن و برای برآوردهشدن حاجت سفارش شده و این اقدام شاید در راستای عمل به همین حدیث باشد.<ref>[https://tabriz.iqna.ir/fa/news/3746663/آیات-قرآن-زینت-بخش-سر-در-خانههای-ایرانیان صادقی، «آیات قرآن، زینتبخش سردر خانههای ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> | ||
هنرمندان قالیباف در تاریخ ایران آیتالکرسی را نماد و پیامی توحیدی برشمردهاند. آنان بهویژه در عصر صفویه در حاشیۀ بزرگ قالیچههای سالتینگ محرابی و سجادهای از نقش این آیه استفاده کردهاند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1779_f2f89581a8736749829e7b899b31136a.pdf وندشعاری و عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالیهای دوره صفویه »، ص۱۱۵ و ۱۲۲.]</ref> بزرگترین تابلوی هنری آیتالکرسی جهان در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در البرز ساخته شده و به حرم امام علی اهدا شد. طراحی آن هشت ماه و اجرای آن بیش از شش ماه طول کشیده و همه مراحل بهصورت دستی انجام شده است. زمینۀ تابلو از جیر، حروف از برنز صیقلخورده و قاب آن از چوب منقوش به گلهای زیبا است.<ref>[https://iqna.ir/fa/amp/news/2797156 «ساخت بزرگترین تابلوی آیتالکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> | هنرمندان قالیباف در تاریخ ایران آیتالکرسی را نماد و پیامی توحیدی برشمردهاند. آنان بهویژه در عصر صفویه در حاشیۀ بزرگ قالیچههای سالتینگ محرابی و سجادهای از نقش این آیه استفاده کردهاند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1779_f2f89581a8736749829e7b899b31136a.pdf وندشعاری و عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالیهای دوره صفویه »، ۱۳۹۹ش، ص۱۱۵ و ۱۲۲.]</ref> بزرگترین تابلوی هنری آیتالکرسی جهان در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در البرز ساخته شده و به حرم امام علی اهدا شد. طراحی آن هشت ماه و اجرای آن بیش از شش ماه طول کشیده و همه مراحل بهصورت دستی انجام شده است. زمینۀ تابلو از جیر، حروف از برنز صیقلخورده و قاب آن از چوب منقوش به گلهای زیبا است.<ref>[https://iqna.ir/fa/amp/news/2797156 «ساخت بزرگترین تابلوی آیتالکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> | ||
فیلم «پروانه سفید» به کارگردانی بهروز نورانیپور مستندی داستانی و شاعرانه درباره آیتالکرسی است. این اثر شبکه الکوثر در جشنواره سیوسوم فیلم فجر شرکت داشت.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/02/04/720542/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1 «آیتالکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | فیلم «پروانه سفید» به کارگردانی بهروز نورانیپور مستندی داستانی و شاعرانه درباره آیتالکرسی است. این اثر شبکه الکوثر در جشنواره سیوسوم فیلم فجر شرکت داشت.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/02/04/720542/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1 «آیتالکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
آیتالکرسی گاه بهصورت مستقیم در هنر شعر هم بازتاب داشته است.<ref> | آیتالکرسی گاه بهصورت مستقیم در هنر شعر هم بازتاب داشته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5248/5300/49352/%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C_%D8%A2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D9%88%D8%A7 جعفری، «تجلی آیتالکرسی در شعر استاد شیوا»، ۱۳۸۴ش، ص۵۲]؛ [https://neyshabur1.ir/elements/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%AF/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وبسایت نیشابورشناسی.]</ref> امید مجد چنین سروده است:<ref>[https://neyshabur1.ir/elements/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%AF/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وبسایت نیشابورشناسی.]</ref> | ||
{{شعر جدید|متن=نباشد جز الله پروردگار\\که زنده است و پاینده آن کردگار | {{شعر جدید|متن=نباشد جز الله پروردگار\\که زنده است و پاینده آن کردگار | ||
