جراحی زیبایی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>جراحی زیبایی</big>،''' جراحی بخشی از بدن به‌منظور ارتقای زیبایی با انگیزه‌های روانی‌اجتماعی.

==مفهوم‌شناسی ==

[[جراحی زیبایی]] (Cosmetic Surgery) شاخه‌ای تخصصی از پزشکی است<ref>. [https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1750481307079203 Mirivel, “Managing poor surgical candidacy: Communication problems for plastic surgeons”, 2007, p.309.]</ref><ref>  [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9 . دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه جراحی پلاستیک.] </ref> که با به‌کارگیری روش‌های جراحی و مداخلات پزشکی، به تغییر ساختاری یا بهبود ظاهری بافت‌ها و اندام‌ها می‌پردازد.<ref>. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1740144518305552 Sarwer, “Body image, cosmetic surgery, and minimally invasive treatments”, 2019, p.302-308.]</ref> هدف آن ارتقای تناسب، تقارن و زیبایی متناسب با استانداردهای زیبایی‌شناختی و انتظارات فردی است،<ref>. محسنی، جامعه­شناسی پزشکی، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۱؛ گیدنز و بردسال، جامعه­شناسی، ۱۳۸۶ش، ص۲۱۱.</ref> هرچند نتایج تحت‌تأثیر عوامل بیولوژیکی و ذهنی ‌بودن ادراک زیبایی قرار دارد.<ref>. [https://wjps.ir/article-1-272-en.html Mozaffari Niya and et al., “Iranians’ perspective to cosmetic surgery: a thematic content analysis for the reasons”, 2019, p.69.]</ref> بر خلاف جراحی ترمیمی که بر بازسازی عملکرد متمرکز است، این جراحی‌ها عمدتاً انتخابی و با انگیزه‌های روانی‌ اجتماعی انجام می‌شود.<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/341777505_Psychological_aspects_of_Aesthetic_and_Cosmetic_surgery_Clinical_and_therapeutic_implications Jafferany and et al., “Psychological aspects of aesthetic and cosmetic surgery: Clinical and therapeutic implications”, 2020, p.2-3.]</ref> موفقیت این جراحی وابسته به ترکیب دانش آناتومی، مهارت‌های جراحی، درک اصول زیبایی‌شناسی و ملاحظات اخلاقی است و با چالش‌هایی مانند تبلیغات غیر واقع‌بینانه یا فشارهای اجتماعی نیز همراه است.<ref>. [https://www.socialpsychology.ir/article_156046.html خبازثابت و همکاران، «رابطه بین گرایش به جراحی زیبایی با نگرش به مد و تصویر بدنی منفی زنان متقاضی جراحی زیبایی با تکیه بر نوع جراحی: نقش میانجی‌گری تنظیم شناختی هیجان»، ۱۴۰۱ش، ۵۱.]</ref> عمل زیبایی از منظر جامعه‌شناسی، نوعی تصرف در بدن و اجتماعی‌سازی بدن برای جلب توجه عمومی و تمایز ظاهری نسبت به سایر افراد جامعه است.<ref>  [https://jsr.ut.ac.ir/article_88967.html . باقری و همکاران، «مطالعه جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر گرایش به جراحی زیبایی (مورد مطالعه: زنان 18 تا 60 سال شهر اهواز)»، 1401ش، ص391.]</ref>

==پیشینه==

بر اساس اسناد تاریخی، ریشه‌های جراحی زیبایی به تمدن‌های باستانی باز می‌گردد. مصر باستان (قرن ۱۶ قبل از میلاد): پاپیروس ادوین اسمیت شامل توصیفاتی از ترمیم بینی است.<ref>. روتکو، تاریخ مصور جراحی، ۱۳۹۴ش، ص۸۵.</ref> اسکندریه (قرن ۳ ق.م): هروفیلوس و اراسیستراتوس به‌عنوان پیشگامان آناتومی کاربردی شناخته می‌شوند.<ref>. قاسمی، عوامل مؤثر بر گرایش افراد به جراحی زیبایی با تأکید بر جنسیت مطالعه موردی زنان و مردان ۵۵-۱۸، ۱۳۸۹ش، ص۱۵.</ref> هند باستان (۶۰۰ ق.م): متن ساسروهیتا توسط سوشروتا، تکنیک‌های اولیه رینوپلاستی را شرح داده است.<ref>. رجبی، بررسی جامعه­شناسی با تعریف هویت زنان و گرایش آنان به جراحی­های زیبایی در شهر تهران، ۱۳۸۷ش، ص۴۹.</ref> روم باستان (قرن ۱ میلادی): سلوس، روش‌های ترمیم صورت را توصیف کرده است. جراحی پلاستیک مدرن از روش‌های باستانی مانند بازسازی بینی به سبک هندی در سال ۱۸۱۴م، توسط کارپو تا تکنیک‌های پیشرفته‌تر در جنگ‌های جهانی همانند کارهای گیلیس و مکایندو، پیشرفت کرد. نیاز به ترمیم آسیب‌های شدید جنگی، روش‌های پیوند پوست، بازسازی صورت و جراحی میکروسکوپی را توسعه داد. بسیاری از تکنیک‌های جراحی زیبایی ریشه در نوآوری‌های زمان جنگ دارند.<ref>. رجبی، بررسی جامعه­شناسی با تعریف هویت زنان و گرایش آنان به جراحی­های زیبایی در شهر تهران، ۱۳۸۷ش، ص۵۰.</ref>

نخستین شواهد جراحی پلاستیک به متون سانسکریت هند باستان در حدود ۲۶۰۰ سال پیش باز می‌گردد. در اوایل ۱۸۰۰م، جراحان اروپایی روش‌های نوین ترمیمی و زیبایی مانند اصلاح پلک را توسعه دادند، اما پیشرفت واقعی هنگامی رخ داد که برای اولین‌بار فتق چربی کرۀ چشم به‌درستی توصیف و درمان شد.<ref>. داداشی، جراحی زیبایی صورت، ۱۳۷۸ش، ص۱۵.</ref> سابقۀ عمل جراحی زیبایی به هزاران سال قبل بازمی‌گردد. سوراخ کردن لالۀ گوش و بینی به‌منظور آویختن زیورآلات در آنها، گونه‌های ابتدایی عمل زیبایی است که از دوران باستان مورد توجه انسان بوده است. مصریان حدود 3000 سال قبل از میلاد، از عمل زیبایی به‌منظور رفع نقص‌های ابتدایی صورت استفاده می‌کردند. سوشراتای هندی پدر جراحی پلاستیک دنیا حدود 2000 سال قبل از میلاد مسیح از عمل زیبایی برای رفع نقص‌های بینی و لالۀ گوش استفاده کرد. در قرون وسطی عمل جراحی زیبایی در جهان رو به افول نهاد، اما در دورۀ رنسانس دوباره رونق گرفت. شرف‌الدین صابون‌چی اغلو (1385-1468م)، در کتاب مبسوطی دربارۀ جراحی، به جراحی زیبایی پلک و صورت اشاره کرده است. در سال 1887م، اولین جراحی زیبایی بینی به روش مدرن توسط یک پزشک آمریکایی صورت گرفت.<ref> [https://borna.news/fa/news/1389585/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 . «اولین عمل زیبایی در جهان»، خبرگزاری برنا.]</ref>

=== در ایران ===

دکتر سیروس اصانلو با تکمیل تحصیلاتش در آمریکا و بازگشت به ایران در دهۀ ۱۳۴۰ش، نخستین برنامه آکادمیک جراحی پلاستیک را در دانشگاه علوم پزشکی تهران پایه‌گذاری کرد و با تربیت نسل اول جراحان پلاستیک کشور، زیربنای تبدیل ایران به یکی از قطب‌های منطقه‌ای این رشته را فراهم کرد.<ref>. رجبی، «بررسی جامعه­شناسی با تعریف هویت زنان و گرایش آنان به جراحی­های زیبایی در شهر تهران»، ۱۳۸۷ش، ص۵۰.</ref> نخستین عمل زیبایی در ایران در سال 1307‌ش توسط دکتر اصانلو صورت گرفت.<ref>[https://borna.news/fa/news/1389585/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 . «اولین عمل زیبایی در جهان»، خبرگزاری برنا.]</ref>  قبل از انقلاب اسلامی فقط دانشگاه علوم پزشکی تهران دارای بخش جراحی پلاستیک بود؛ اما بعد از انقلاب زمینههای ایجاد و ارتقاء جراحی پلاستیک در ایران رشد چشم‌گیری پیدا کرد. <ref>  [https://pajoohande.sbmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-1043&slc_lang=fa&sid=1 . مافی، «تاریخچۀ جراحی پلاستیک دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی»، 1395ش، ص329.]</ref>

بر اساس تحقیقات انجمن بین‌المللی جراحی پلاستیک در سال ۲۰۱۷‌م، آمریکا با بیش از ۴ میلیون عمل جراحی زیبایی، بیشترین آمار جراحی پلاستیک را در دنیا به خود اختصاص داده است. برزیل با ۲ میلیون و ۵00 هزار عمل زیبایی، رتبۀ دوم و ژاپن با یک میلیون عمل زیبایی، رتبه سوم جهانی را دارند.

ایران نیز با تعداد ۱۵۱ هزار و ۴۳۹ مورد عمل زیبایی، رتبۀ بیستم جهانی و رتبۀ دوم کشورهای خاورمیانه بعد از ترکیه را به خود اختصاص داده است. طبق این گزارش، زنان بیشترین مصرف‌کنندگان عمل‌های جراحی زیبایی در دنیا هستند.<ref> [https://www.irna.ir/news/84543762/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C . اینانلو، «جراحیِ جراحی زیبایی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

در میان انواع جراحی‌های زیبایی، جراحی بینی (رینوپلاستی) پرطرفدارترین عمل زیبایی در ایران محسوب می‌شود که از نظر تعداد و کیفیت، رتبۀ نخست را به خود اختصاص داده است. پس از آن، لیپوساکشن به‌عنوان دومین جراحی پرتقاضا در حوزۀ زیبایی [[بدن]] در ایران است.<ref>. [https://wjps.ir/browse.php?a_id=309&sid=1&slc_lang=en Loghmani and et al., “Demographic Characteristics of Patients Undergoing Rhinoplasty: A Single Center Two-Time-Period Comparison”, 2017, p.276-277.]</ref>

==رویکردها==

'''ما'''رسل موس، با مفهوم تکنیک‌های بدنی<ref>. Featherstone and et al., The Body: Social Process and Cultural Theory, 1991, p.37.</ref> نشان داد که حرکات و رفتارهای بدن تحت‌تأثیر آموزش‌های فرهنگی و اجتماعی هستند و نه صرفاً طبیعی یا زیستی.<ref>. لچت، پنجاه متفکر بزرگ معاصر: از ساختارگرایی تا پسامدرنیته، ۱۳۷۸ش، ص58-59؛ دوفرانس، جامعه­شناسی ورزش، ۱۳۸۵ش، ص۱۴5-۱۴6.</ref>

مری داگلاس، بدن را به‌عنوان نمادی از نظم اجتماعی تحلیل کرد و نشان داد که کنترل بدن مانند پاکی یا نجاست، بازتابی از ساختارهای قدرت و مرزبندی‌های فرهنگی است.<ref>. ذکائی، جامعه­شناسی جوانان ایران، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۵؛ بیلینگتون و همکاران، فرهنگ و جامعه، ۱۳۸۰ش، ص۷۶؛ اسمیت، درآمدی بر نظریه فرهنگی، ۱۳۸۳ش، ص۱۲۸.</ref> سنت مردم­‌شناسی توجه زیادی به چگونگی تبلور قدرت و سرکوب اجتماعی در بدن نشان می‌­دهد.<ref>. ذکائی، جامعه­شناسی جوانان ایران، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۵.</ref>

پیتر برگر و توماس لاکمن: بدن محصول جامعه‌پذیری و بازتاب هنجارهای اجتماعی است، اما انسان نیز از طریق کنش‌های بدنی، واقعیت اجتماعی را می‌سازد؛<ref>. برگر و لاکمن، ساخت اجتماعی واقعیت، ۱۳۷۵ش، ص۹۱؛ [https://www.sid.ir/paper/67404/fa آزادارمکی و چاوشیان، «بدن به مثابه رسانه هوبت»، ۱۳۸۱ش، ص۶۱.]</ref> یعنی هم جامعه بدن را شکل می‌دهد و هم بدن در ساخت جامعه نقش دارد.<ref>. سیدمن، کشاکش آراء در جامعه­شناسی، ۱۳۸۶ش، ص۱۱1-۱۱4؛</ref>

اروینگ گافمن، بدن به‌عنوان رسانه‌ ارتباطات روزمره از طریق کنترل حالات چهره و حرکات، همواره در حال مدیریت برداشت‌های دیگران و بازتولید روابط و هویت‌های اجتماعی است.<ref>. Edgar and Sedgwick, Cultural Theory, The Key Thinkers, 2000, p.86-85; Featherstone and et al., The Body: Social Process and Cultural Theory, 1991, p.12.</ref>

نوربرت الیاس، تحلیل تاریخی او نشان می‌دهد چگونه کنترل اجتماعی از اجبار بیرونی به خودانضباطی درونی و [[مدیریت بدن]] تبدیل شد، به‌طوری‌که بدن‌ها به‌تدریج تحت نظارت خود فرد قرار گرفتند.<ref>. Edgar and Sedgwick, Cultural Theory, The Key Thinkers, 2000, p.67-69.</ref>

برایان ترنر، تمرکز او بر چگونگی تبدیل بدن به «مشکل اجتماعی» در جوامع مدرن است، جایی که نهادها از طریق پزشکی، [[ورزش بانوان|ورزش]] و فناوری‌ها، آن را مدیریت می‌کنند.<ref>. Michael, Reconnecting Culture, Technology and Nature, from Society to Heterogeneity, 2000, p.97-98; Turner, The Body and Society: Explorations in Social Theory, 1996, p.3-6.</ref> ترنر، بدن را به‌عنوان مجموعه‌­ای از عاملیت و مکانی از اختیار، تشخیص می­‌دهد.<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/258131080_Punk_Porn_and_Resistance Langman, “Punk, porn and resistance: carnivalization and the body in popular culture”, 2008, p.657.]</ref>

میشل فوکو، قدرت در جوامع مدرن از طریق نهادها بدن‌ها را تحت نظارت و کنترل دقیق قرار می‌دهد و با مکانیسم‌های انضباطی، سوژه‌های مطیع می‌سازد.<ref>. ذکائی، جامعه­شناسی جوانان ایران، ۱۳۸۶ش، ص۱۷7-۱۷8.</ref> قدرت نه فقط سرکوبگر، بلکه سازنده است و از طریق بدن‌ها، هویت‌ها و رفتارها را تولید می‌کند.<ref>. لوپز و اسکات، ساخت اجتماعی، ۱۳۸۵ش، ص۱56-۱60.</ref>

پیر بوردیو، عادت‌واره‌های طبقاتی از طریق بدن تجسم می‌یابند و الگوهای رفتاری، سلیقه‌ها و حتی حرکات بدنی، بازتاب موقعیت اجتماعی افراد هستند.<ref>. ذکائی، جامعه­شناسی جوانان ایران، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۶.</ref> بدن نه فقط یک موجودیت زیستی، بلکه سرمایه‌ای نمادین است که نابرابری‌های اجتماعی را بازتولید می‌کند.<ref>. لوپز و اسکات، ساخت اجتماعی، ۱۳۸۵ش، ص۱58-۱63.</ref>

آنتونی گیدنز، بدن در مدرنیته به پروژه‌ای بازتابی تبدیل می‌شود که افراد از طریق سبک‌ زندگی و انتخاب‌های روزمره، آن را فعالانه می‌سازند و بازتعریف می‌کنند.<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/249686254_Identity_as_an_Embodied_Event Budgeon, “Identity as an embodied event”, 2003, p.36.]</ref> این خودساختگی تحت‌تأثیر نهادهای مدرن (پزشکی، رسانه‌ها، بازار) صورت می‌گیرد.<ref>. گیدنز، تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ۱۳۸۳ش، ص۱۴۶.</ref> تعامل پیچیده بین عاملیت فردی و ساختارهای اجتماعی در شکل‌دهی به [[بدن]] به‌عنوان کالایی فرهنگی‌اجتماعی، نکته کلیدی نظریه گیدنز است.<ref>. اسمیت، درآمدی بر نظریه فرهنگی، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۲.</ref>

! style="text-align: left;" |نظریه‌پرداز

! style="text-align: left;" |مفهوم محوری

! style="text-align: left;" |نقش بدن

! style="text-align: left;" |سازوکار قدرت

! style="text-align: left;" |عاملیت vs ساختار

! style="text-align: left;" |نمونه‌های تجربی

| style="text-align: left;" |برگر و لاکمن

! style="text-align: left;" |اروینگ گافمن

| style="text-align: left;" |برایان ترنر

| style="text-align: left;" |میشل فوکو

! style="text-align: left;" |پیر بوردیو

| style="text-align: left;" |آنتونی گیدنز

فمینیسم رادیکال؛ بدن زنان به میدان نبرد قدرت تبدیل شده است، جایی که پدرسالاری از طریق نهادها بدن زنانه را کنترل، شی‌ء‌واره و استثمار می‌کند.<ref>. حکیم­پور، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، ۱۳۸۲ش، ص۳۷5-۳۷6.</ref>

فمینیسم لیبرال؛ اگرچه زنان تحت فشار ساختارهای اجتماعی هستند، اما با اصلاح قوانین و افزایش انتخاب‌های فردی می‌توان به خودمختاری بدن دست یافت.<ref>. آبوت و والاس، جامعه­شناسی زنان، ۱۳۸۲ش، ص۲7۸-۲8۸.</ref>

! style="text-align: left;" |مؤلفه

! style="text-align: left;" |فمینیسم رادیکال

! style="text-align: left;" |فمینیسم لیبرال

| style="text-align: left;" |محور تحلیل

| style="text-align: left;" |نقش بدن زن

| style="text-align: left;" |سازوکار قدرت

| style="text-align: left;" |راه حل

| style="text-align: left;" |نمونه تجربی

=== گرایش به عمل زیبایی ===

کارشناسان معتقدند تمایل زنان ایرانی به جراحی زیبایی با سن, اشتغال،<ref>[https://aums.abzums.ac.ir/article-1-717-fa.html . عنایت و عنبری روزبهانی، «بررسی علل روانی گرایش زنان به جراحی‌های زیبایی (مطالعه موردی: زنان 50-15 سال شهر شیراز)»، 1396ش، ص24.]</ref>  پایگاه طبقاتی، [[رضایت از زندگی|رضایت‌مندی از زندگی]] و کم‌رنگ شدن باورها و گرایش‌های دینی در میان آنها ارتباط مستقیم دارد.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/66206/fa . توسلی و مدیری، «بررسی گرایش زنان به جراحی زیبایی در شهر تهران»، 1391ش، ص61.]</ref>

 

=== عمل زیبایی مردان ===

# تغییر ارزش‌های اجتماعی و انحراف از معناگرایی به ظاهرگرایی؛<ref>  [https://www.sid.ir/paper/66206/fa . توسلی و مدیری، «بررسی گرایش زنان به جراحی زیبایی در شهر تهران»، 1391ش، ص61.]</ref>

# افزایش مرگ‌ومیر به‌دلیل عوارض عمل زیبایی؛<ref>  [https://www.irna.ir/news/84543762/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C . اینانلو، «جراحیِ جراحی زیبایی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>