بازسازی متن |
ابرابزار |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== تعریف رشد اخلاقی == | == تعریف رشد اخلاقی == | ||
رشد اخلاقی به فرآیندی اشاره دارد که در آن کودکان درک و رفتار خود را | رشد اخلاقی به فرآیندی اشاره دارد که در آن کودکان درک و رفتار خود را دربارهٔ درست و غلط، عدالت، انصاف و مراقبت از دیگران توسعه میدهند.<ref>[https://ethics.riqh.ac.ir/article_12940_e1ec8da013b841d87feb9e11430d749a.pdf?lang=en بوسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در رابطه والد فرزند از منظر روانشناسی اخلاق»، 1398ش، ص114.]</ref> این رشد، تدریجی و پیچیده است و تحت تأثیر تعامل عوامل درونی (شناختی، عاطفی) و بیرونی (خانواده، فرهنگ، مذهب) قرار دارد و بهتدریج نگرش کودکان را در مواجهه با مسائل اخلاقی شکل میدهد.<ref>[https://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-2854-fa.pdf اسماعیلی و دیگران، «بررسی ارتباط بین سبکهای فرزندپروری با رشد اخلاقی کودکان پیش از دبستان با میانجیگری دلبستگی کودک»، 1400ش، ص370.]</ref> روانشناسان، رشد اخلاقی را بر سهپایه استوار میدانند: ۱. عنصر شناختی؛ ۲. عنصر رفتاری؛ ۳. عنصر عاطفی. هنگام مواجهه کودک با یک تصمیم اخلاقی، معمولاً هر سه عنصر بهصورت هماهنگ عمل میکنند.<ref>رهنما و همکاران، روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی، 1374ش.</ref> | ||
== نظریههای رشد اخلاقی == | == نظریههای رشد اخلاقی == | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
* دینداری والدین: بر اساس پژوهشهای موجود، بین سطح دینداری والدین و رشد اخلاقی کودکان رابطه معناداری وجود دارد.<ref>[https://civilica.com/doc/1417027 شعاعکاظمی و میرمحمدحسین اوشانی، ،«رابطه آموزههای دینی والدین و رشد اخلاقی کودکان دبستانی»، 1394ش، ص107.]</ref> هماهنگی اعتقادی و اخلاقی پدر و مادر، احتمال رشد معنوی-اخلاقی کودک را افزایش میدهد.<ref>[https://akhlagh.morsalat.ir/article_68453_131fa0b9571ea4e1149121448f5c568a.pdf جعفریان، «رشد معنوی و اخلاقی در دوران کودکی و تأثیر آن در بزرگسالی: یک مقاله مروری»، 1398ش، ص94.]</ref> | * دینداری والدین: بر اساس پژوهشهای موجود، بین سطح دینداری والدین و رشد اخلاقی کودکان رابطه معناداری وجود دارد.<ref>[https://civilica.com/doc/1417027 شعاعکاظمی و میرمحمدحسین اوشانی، ،«رابطه آموزههای دینی والدین و رشد اخلاقی کودکان دبستانی»، 1394ش، ص107.]</ref> هماهنگی اعتقادی و اخلاقی پدر و مادر، احتمال رشد معنوی-اخلاقی کودک را افزایش میدهد.<ref>[https://akhlagh.morsalat.ir/article_68453_131fa0b9571ea4e1149121448f5c568a.pdf جعفریان، «رشد معنوی و اخلاقی در دوران کودکی و تأثیر آن در بزرگسالی: یک مقاله مروری»، 1398ش، ص94.]</ref> | ||
===خانواده و تربیت=== | === خانواده و تربیت === | ||
* دلبستگی ایمن: ایجاد رابطهای امن، پاسخگو و قابل اعتماد بین کودک و مراقب اصلی (به ویژه مادر)، پایه اساسی رشد اخلاقی سالم،<ref>[https://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-2854-fa.pdf اسماعیلی و دیگران، «بررسی ارتباط بین سبکهای فرزندپروری با رشد اخلاقی کودکان پیش از دبستان با میانجیگری دلبستگی کودک»، 1400، ص370-375.]</ref> همدلی و اعتماد به نفس در آینده است.<ref>[https://akhlagh.morsalat.ir/article_68453_131fa0b9571ea4e1149121448f5c568a.pdf <nowiki>[1] جعفریان، «رشد معنوی و اخلاقی در دوران کودکی و تأثیر آن در بزرگسالی: یک مقاله مروری»</nowiki>'''،''' 1398ش'''،''' ص73.]</ref> | * دلبستگی ایمن: ایجاد رابطهای امن، پاسخگو و قابل اعتماد بین کودک و مراقب اصلی (به ویژه مادر)، پایه اساسی رشد اخلاقی سالم،<ref>[https://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-2854-fa.pdf اسماعیلی و دیگران، «بررسی ارتباط بین سبکهای فرزندپروری با رشد اخلاقی کودکان پیش از دبستان با میانجیگری دلبستگی کودک»، 1400، ص370-375.]</ref> همدلی و اعتماد به نفس در آینده است.<ref>[https://akhlagh.morsalat.ir/article_68453_131fa0b9571ea4e1149121448f5c568a.pdf <nowiki>[1] جعفریان، «رشد معنوی و اخلاقی در دوران کودکی و تأثیر آن در بزرگسالی: یک مقاله مروری»</nowiki>'''،''' 1398ش'''،''' ص73.]</ref> | ||
* سبک فرزندپروری: از میان سبکهای مختلف، سبک مقتدرانه که ترکیبی از محبت، پاسخگویی و انتظارات و قوانین روشن است بیشترین همبستگی را با رشد رفتارهای مثبت اجتماعی مانند همکاری، همدلی، خودمهارگری و نوعدوستی دارد.<ref>[https://ethics.riqh.ac.ir/article_12940_e1ec8da013b841d87feb9e11430d749a.pdf?lang=en بوسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در رابطه والد فرزند از منظر روانشناسی اخلاق»، 1398ش، ص 115.]</ref> | * سبک فرزندپروری: از میان سبکهای مختلف، سبک مقتدرانه که ترکیبی از محبت، پاسخگویی و انتظارات و قوانین روشن است بیشترین همبستگی را با رشد رفتارهای مثبت اجتماعی مانند همکاری، همدلی، خودمهارگری و نوعدوستی دارد.<ref>[https://ethics.riqh.ac.ir/article_12940_e1ec8da013b841d87feb9e11430d749a.pdf?lang=en بوسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در رابطه والد فرزند از منظر روانشناسی اخلاق»، 1398ش، ص 115.]</ref> | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
* رفتار خواهر و برادرهای بزرگتر: کودکان از طریق یادگیری مشاهدهای از تعاملات اخلاقی یا غیراخلاقی خواهر و برادرهای بزرگتر تأثیر میپذیرند و در گفتوگوهای اخلاقی با آنان شرکت میکنند.<ref>[https://ethics.isramags.ir/article_63627_89ff8208badb64f10144c74b521ff237.pdf بوسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در بافت خانواده»، 1396ش، ص72 و 75].</ref> | * رفتار خواهر و برادرهای بزرگتر: کودکان از طریق یادگیری مشاهدهای از تعاملات اخلاقی یا غیراخلاقی خواهر و برادرهای بزرگتر تأثیر میپذیرند و در گفتوگوهای اخلاقی با آنان شرکت میکنند.<ref>[https://ethics.isramags.ir/article_63627_89ff8208badb64f10144c74b521ff237.pdf بوسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در بافت خانواده»، 1396ش، ص72 و 75].</ref> | ||
===عوامل اجتماعی و محیطی=== | === عوامل اجتماعی و محیطی === | ||
* بازی گروهی: بازیهای گروهی و رقابتی با قوانین روشن، بهویژه با همسالان، به کودک ارزش قواعد، همکاری، مسئولیتپذیری و درک عدالت را میآموزد و خودمحوری او را کاهش میدهد.<ref>[https://ethics.isramags.ir/article_63627_89ff8208badb64f10144c74b521ff237.pdf بوسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در بافت خانواده»، 1396ش، ص68-69.]</ref> | * بازی گروهی: بازیهای گروهی و رقابتی با قوانین روشن، بهویژه با همسالان، به کودک ارزش قواعد، همکاری، مسئولیتپذیری و درک عدالت را میآموزد و خودمحوری او را کاهش میدهد.<ref>[https://ethics.isramags.ir/article_63627_89ff8208badb64f10144c74b521ff237.pdf بوسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در بافت خانواده»، 1396ش، ص68-69.]</ref> | ||
* فرهنگ همسالان: هنجارها و ارزشهای اخلاقی گروه همسالان، مانند تقبیح لو دادن، تأثیر عمیقی بر قضاوت و رفتار اخلاقی کودک دارد.<ref>ب[https://ethics.isramags.ir/article_63627_89ff8208badb64f10144c74b521ff237.pdf وسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در بافت خانواده»، 1396ش، ص73-74.]</ref> | * فرهنگ همسالان: هنجارها و ارزشهای اخلاقی گروه همسالان، مانند تقبیح لو دادن، تأثیر عمیقی بر قضاوت و رفتار اخلاقی کودک دارد.<ref>ب[https://ethics.isramags.ir/article_63627_89ff8208badb64f10144c74b521ff237.pdf وسلیکی، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در بافت خانواده»، 1396ش، ص73-74.]</ref> | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
== آزمون سنجش رشد اخلاقی کودکان == | == آزمون سنجش رشد اخلاقی کودکان == | ||
حسین لطفآبادی و همکارانش در پژوهشی، عوامل رشد اخلاقی را در قالب نظریهای با عنوان «نظریه رشد اخلاقی مبتنی بر بنیانهای دینی، حکمت، فرهنگ ملی و دانش روانشناسی» تبیین کرده و بر اساس آن آزمونی را برای سنجش رشد اخلاقی کودکان طراحی کردهاند.<ref>[https://noavaryedu.oerp.ir/article_78770_32e4e8e113f15030670b04ffbc5dd9cb.pdf لطفآبادی، «نقد نظریه رشد اخلاقی پیاژه و کولبرگ و باندورا و ارائه الگویی نو برای پژوهش در رشد اخلاقی دانشآموزان ایران»، 1384ش، ص103].</ref> آنها در این پژوهش نشان دادهاند که رشد اخلاقی، | حسین لطفآبادی و همکارانش در پژوهشی، عوامل رشد اخلاقی را در قالب نظریهای با عنوان «نظریه رشد اخلاقی مبتنی بر بنیانهای دینی، حکمت، فرهنگ ملی و دانش روانشناسی» تبیین کرده و بر اساس آن آزمونی را برای سنجش رشد اخلاقی کودکان طراحی کردهاند.<ref>[https://noavaryedu.oerp.ir/article_78770_32e4e8e113f15030670b04ffbc5dd9cb.pdf لطفآبادی، «نقد نظریه رشد اخلاقی پیاژه و کولبرگ و باندورا و ارائه الگویی نو برای پژوهش در رشد اخلاقی دانشآموزان ایران»، 1384ش، ص103].</ref> آنها در این پژوهش نشان دادهاند که رشد اخلاقی، نتیجهٔ تأثیر متقابل، پیچیده و پویای سه سطح روانیاجتماعی است که شامل شش عامل میشود: | ||
* سطح اول، سطح زیرین یا بنیادی است که دو عامل در آن قرار دارد: ۱. طبیعت کمالجوی و مینوی آدمی؛ ۲. توانایی بالقوه تمیز خوب از بد و زشتی از زیبایی. | * سطح اول، سطح زیرین یا بنیادی است که دو عامل در آن قرار دارد: ۱. طبیعت کمالجوی و مینوی آدمی؛ ۲. توانایی بالقوه تمیز خوب از بد و زشتی از زیبایی. | ||
* سطح دوم، سطح میانی است که شامل دو عامل دیگر میشود: ۳. انگیزشها و رشد عواطف و همدردی انسانی؛ ۴. رشد تفکر و میزان خردمندی. | * سطح دوم، سطح میانی است که شامل دو عامل دیگر میشود: ۳. انگیزشها و رشد عواطف و همدردی انسانی؛ ۴. رشد تفکر و میزان خردمندی. | ||
* سطح سوم، سطح بیرونی است که دو عامل پایانی در آن قرار دارد: ۵. تجارب عینی و موقعیت رفتار اخلاقی؛ | * سطح سوم، سطح بیرونی است که دو عامل پایانی در آن قرار دارد: ۵. تجارب عینی و موقعیت رفتار اخلاقی؛ ۶. محیط اجتماعی، فرهنگی و آموزشی.<ref>[https://lotfabadi.com/documents/Lotfabadi-Moral-Development--Theory-Making-Test-Development-Assessing-Moral-Development-Children-Adolescents-Youths.pdf لطفآبادی و همکاران، «نظریهپردازی و آزمونسازی برای آزمون رشد اخلاقی کودکان، نوجوانان و جوانان»].</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۲: | ||
* اسماعیلی، فرزانه و دیگران، «بررسی ارتباط بین سبکهای فرزندپروری با رشد اخلاقی کودکان پیش از دبستان با میانجیگری دلبستگی کودک»، توانبخشی، دوره ۲۲، ش۳، ۱۴۰۰ش. | * اسماعیلی، فرزانه و دیگران، «بررسی ارتباط بین سبکهای فرزندپروری با رشد اخلاقی کودکان پیش از دبستان با میانجیگری دلبستگی کودک»، توانبخشی، دوره ۲۲، ش۳، ۱۴۰۰ش. | ||
* بوسلیکی، حسن، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در بافت خانواده»، اخلاق وحیانی، دوره ۷، ش۲، ۱۳۹۶ش. | * بوسلیکی، حسن، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در بافت خانواده»، اخلاق وحیانی، دوره ۷، ش۲، ۱۳۹۶ش. | ||
* بوسلیکی، حسن، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در رابطه والد فرزند از منظر روانشناسی اخلاق»، اخلاقپژوهی، سال دوم، | * بوسلیکی، حسن، «عوامل رشد اخلاقی کودکان در رابطه والد فرزند از منظر روانشناسی اخلاق»، اخلاقپژوهی، سال دوم، ش۴، ۱۳۹۸ش. | ||
* رهنما، سیداحمد و همکاران، روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی، تهران، سمت، | * رهنما، سیداحمد و همکاران، روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی، تهران، سمت، ۱۳۷۴ش. | ||
* ساداتحسینی، اکرمالسادات و دیگران، «رشد اخلاقی در کودکان و توصیههایی بر اساس متون اسلامی برای توسعه و تکامل آن»، مجله مطالعات اسلامی در حوزه سلامت، دوره ۸، ش۲، ۱۴۰۳ش. | * ساداتحسینی، اکرمالسادات و دیگران، «رشد اخلاقی در کودکان و توصیههایی بر اساس متون اسلامی برای توسعه و تکامل آن»، مجله مطالعات اسلامی در حوزه سلامت، دوره ۸، ش۲، ۱۴۰۳ش. | ||
* حسینمحمدی، فریبا و دیگران، «بررسی تأثیر داستانهای فکری برگرفته از سیرهٔ حضرت فاطمه بر رشد اخلاقی دانشآموزان دختر پایهٔ ششم دبستان در شهرستان شهربابک»، تربیت اسلامی، ش۳۶، ۱۴۰۰ش. | * حسینمحمدی، فریبا و دیگران، «بررسی تأثیر داستانهای فکری برگرفته از سیرهٔ حضرت فاطمه بر رشد اخلاقی دانشآموزان دختر پایهٔ ششم دبستان در شهرستان شهربابک»، تربیت اسلامی، ش۳۶، ۱۴۰۰ش. | ||
* جاویدان، فاطمه و دیگران، «تحلیل نظریه رشد اخلاقی کولبرگ با رویکرد قرآنی»، فصلنامه اخلاق زیستی سال دوم، | * جاویدان، فاطمه و دیگران، «تحلیل نظریه رشد اخلاقی کولبرگ با رویکرد قرآنی»، فصلنامه اخلاق زیستی سال دوم، ش۶، ۱۳۹۱ش. | ||
* جعفریان، مجید، «رشد معنوی و اخلاقی در دوران کودکی و تأثیر آن در بزرگسالی: یک مقاله مروری»، مطالعات اخلاق کاربردی، دوره ۱۵، ش۳۶، ۱۳۹۸. | * جعفریان، مجید، «رشد معنوی و اخلاقی در دوران کودکی و تأثیر آن در بزرگسالی: یک مقاله مروری»، مطالعات اخلاق کاربردی، دوره ۱۵، ش۳۶، ۱۳۹۸. | ||
* شعاعکاظمی، مهرانگیز و میرمحمدحسین اوشانی، سیدهآتنا، «رابطه آموزههای دینی والدین و رشد اخلاقی کودکان دبستانی»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، دوره ۲۳، ش۲۹، ۱۳۹۴ش. | * شعاعکاظمی، مهرانگیز و میرمحمدحسین اوشانی، سیدهآتنا، «رابطه آموزههای دینی والدین و رشد اخلاقی کودکان دبستانی»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، دوره ۲۳، ش۲۹، ۱۳۹۴ش. | ||
* لطفآبادی، حسین «نقد نظریه رشد اخلاقی پیاژه و کولبرگ و باندورا و ارائه الگویی نو برای پژوهش در رشد اخلاقی دانشآموزان ایران»، فصلنامة نوآوریهای آموزشی، ش۱۱، سال چهارم، ۱۳۸۴ش. | * لطفآبادی، حسین «نقد نظریه رشد اخلاقی پیاژه و کولبرگ و باندورا و ارائه الگویی نو برای پژوهش در رشد اخلاقی دانشآموزان ایران»، فصلنامة نوآوریهای آموزشی، ش۱۱، سال چهارم، ۱۳۸۴ش. | ||
* لطفآبادی، حسین و همکاران، «نظریهپردازی و آزمونسازی برای آزمون رشد اخلاقی کودکان، نوجوانان و جوانان»، پژوهش علمی در | * لطفآبادی، حسین و همکاران، «نظریهپردازی و آزمونسازی برای آزمون رشد اخلاقی کودکان، نوجوانان و جوانان»، پژوهش علمی در مؤسسه پژوهشی برنامهریزی درسی و نوآوریهای آموزشی وزارت آموزش و پرورش و دانشگاه شهید بهشتی، بیتا. | ||
* موسویاصل، سیدمهدی، روانشناسی اخلاق، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۹ش. | * موسویاصل، سیدمهدی، روانشناسی اخلاق، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۹ش. | ||
* نامور جعفر و دیگران «پرورش هوش اخلاقی کودکان بر اساس روایات معتبر»، ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران'، دوره سوم، | * نامور جعفر و دیگران «پرورش هوش اخلاقی کودکان بر اساس روایات معتبر»، ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران'، دوره سوم، ش۳، ۱۳۹۹ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
