حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
{{درشت|'''کرامت انسانی'''}}؛ بزرگواری نوع انسان | {{درشت|'''کرامت انسانی'''}}؛ بزرگواری نوع انسان | ||
کرامت | کرامت انسان به ذاتی و اکتسابی تقسیم میشود. کرامت ذاتی ناظر به ماهیت انسانی است که زن و مرد در آن مشترک هستند. در کرامت اکتسابی اما زنان و مردان بهدلیل تفاوتهای طبیعی، مسیرهای کمابیش متفاوتی را میپیمایند. اقتضای کرامت انسانی آن است که زنان و مردان با حفظ هویت جنسیتی خود در جامعه، تکریم شوند. نظام حقوقی و اخلاقی، کرامت جنسیتیِ زنان و مردان را متناسب با کرامت ذاتی آنها تنظیم میکند. | ||
==کرامت انسان در آموزههای اسلام== | ==مفهومشناسی== | ||
کرامت بهمعنای بزرگی ورزیدن<ref>ابنمنظور، لسان العرب، ج12، ۱۴۱۴ق، ص510.</ref> و جوانمرد گردیدن،<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/کرامت دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه کرامت.]</ref> بزرگی، بزرگواری، پاکبودن از آلودگی<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n21210/%D8%B3%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9_%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85#_edn3 باقری، «کرامت انسانی در اسناد حقوقی اسلام»، پرتال امام خمینی.]</ref> و شرافت، معلول بهرهمندی از خصوصیتی است که در دیگران نباشد، برخلاف تفضیل بهمعنای برتری فرد در فضیلت مشترک با دیگران. کرامت انسان از این منظر، معلول بهرهمندی از خصوصیت عقل است که دیگر موجودات از آن بهرهای ندارند<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n117648/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . اکبری، «کرامت زن در نظام حقوقی اسلام»، پرتال امامخمینی.]</ref> و انسان در پرتو بهرهمندی از کرامت، دارای حرمت و احترام است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/107247/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 صابر و شجاعی، «کرامت انسانی از دیدگاه قرآن»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> این واژه بهمعنای سرافرازی، عزت و رفعت نیز آمده است. برخی از محققان، [[کرامت]] را عزت و برتری انسان در نفس و ذات دانستهاند که نسبت به دیگری سنجیده میشود و لازمهٔ آن، بخشندگی و سخاوت است.<ref>مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج10، 1361ش، ص46.</ref> | |||
زن و مرد بر مبنای ماهیت مشترک انسانی و امتیازات اکتسابی سازگار با تفاوتهای طبیعی، دارای کرامت هستند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3298 . خامنهای، «کرامت زن»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> لیبرالیسم که بر یکسانی جنسیتی انسانها پای میفشرد<ref>[https://raj.smc.ac.ir/article_2296_ed529bf6c406e7ef3b408605c2268f68.pdf مظفری، «تکریم انسان از منظر اسلام و لیبرالیسم»، 1390ش، ص114-113.]</ref> بیتوجه به تفاوتهای طبیعی زن و مرد، فقط بر کرامت ذاتی انسان، تمرکز کرده و آزادی نامحدود انسان را میطلبد؛ <ref>[https://iish.um.ac.ir/index.php/about/news/1209-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D8%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AE%D9%86%D8%AB%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA گنزالس، «هدف اصلی انقلاب جنسیتی در غرب، ساختن آینده جنسیتی خنثی است»، وبسایت پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد.]</ref> اما آموزههای اسلام با توجه به خلقت دوگانه زن و مرد، کرامت آنها را دارای تفاوت نسبی میداند؛ <ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص158-159.</ref> آزادی را در چارچوب قواعد اخلاقی معنا کرده و تشابه زن با مرد را اهانت و ستم به زن، <ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص139.</ref> منشا از خودبیگانگی زنان با هویت زنانگیشان و دارای پیامدهای ویرانگر در حوزه خانواده میداند.<ref> [https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=910550 محبی، «مردمیشدن خانواده؛ فرایند آسیبدیدگی و بحران خانوادگی»، 1402ش، ص93.]</ref> | |||
==اهمیت کرامت انسانی== | |||
اهمیت کرامت انسانی در قانون اساسی [[ایران]]<ref>متن کامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل دو، ۱۳۸۸ش، ص25.</ref> و کنوانسیونهای بینالمللی مورد توجه قرار گرفته است. برای مثال، در اعلامیهٔ حقوق بشر (۱۹۴۸م)، تأکید شده که حقوق انسان و احترام به او، فارغ از رنگ، نژاد، جنس، زبان و مذهب باید رعایت شود.<ref>سلیمی، درسنامه حقوق بشر از دیدگاه اسلام، ۱۳۹۴ش، ص42.</ref> همچنین در این اعلامیه آمده که تمام افراد بشر آزاد به دنیا میآیند و از لحاظ حیثیت و حقوق با یکدیگر برابر هستند؛ همگی دارای عقل و [[وجدان]] هستند و باید نسبت به یکدیگر با روح برادری رفتار کنند. در مقدمه اعلامیهٔ اسلامی حقوق بشر نیز منشأ و مبدأ این کرامت، خداوند در نظر گرفته شده است.<ref>سلیمی، درسنامه حقوق بشر از دیدگاه اسلام، ۱۳۹۴ش، ص258.</ref> در این اعلامیه، با الهام از تعالیم اسلامی چنین آمده: انسانها بهطور کلی، یک [[خانواده]] هستند که بندگی خداوند و فرزندی آدم، آنها را جمع کرده و همه مردم بدون هرگونه تبعیضی از لحاظ نژاد، رنگ، زبان، [[جنسیت]]، اعتقادات دینی یا وابستگی سیاسی یا وضعیت اجتماعی، در اصل شرافت انسانی و تکلیف و مسئولیت با یکدیگر برابر هستند. این اعلامیه همچنین به حق انسانها در پرورش خود، اشاره کرده و آن را راهی برای افزایش [[ایمان]] به خداوند، افزایش احترام به حقوق و وظایف و حمایت از انسانها برشمرده است.<ref>جعفری، تحقیق در دو نظام حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب، 1371ش، ص258؛{{سخ}} | |||
جوان آراسته، حقوق اجتماعی و سیاسی در اسلام، 1384ش، ص84ـ85.</ref> | |||
==در آموزههای اسلام== | |||
[[پرونده:کرامت انسانی۱.jpg|جایگزین=همایش بزرگداشت روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی|بندانگشتی|همایش بزرگداشت روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی، چهارشنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۸ش]] | [[پرونده:کرامت انسانی۱.jpg|جایگزین=همایش بزرگداشت روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی|بندانگشتی|همایش بزرگداشت روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی، چهارشنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۸ش]] | ||
کرامت از منظر آموزههای اسلامی، همان حرمت و ارزشی است که در تمام انسانها بهصورت یکسان وجود دارد.<ref>حبیبزاده، «کرامت انسانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۳۸۴ش، ص55ـ56.</ref> شناخت کرامت انسانی، بهعنوان مبدأ و مبنای بسیاری از حقوق آدمی مانند حق حیات در زندگی، حق آزادی، امنیت، رشد و شکوفایی شخصیت او در پرتو آموزش و پرورش، ضروری است. علامه طباطبایی چندین آیه از قرآن<ref>سوره اسراء، آیه 70؛ سوره بقره، آیه 30؛ سوره حجرات، آیه 13.</ref> را ناظر به موضوع [[کرامت]] انسانی دانسته است.<ref>طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ق، ج1، ص114؛ ج18، ص326ـ327.</ref> این آیات از منظر بسیاری از مفسران قرآن، به گرامیداشتن انسانها و جایگاه آنها در آفرینش و برتری انسان بر سایر مخلوقات خداوند اشاره دارند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج12، ۱۳۷۱ش، ص196؛{{سخ}} | کرامت از منظر آموزههای اسلامی، همان حرمت و ارزشی است که در تمام انسانها بهصورت یکسان وجود دارد.<ref>حبیبزاده، «کرامت انسانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۳۸۴ش، ص55ـ56.</ref> شناخت کرامت انسانی، بهعنوان مبدأ و مبنای بسیاری از حقوق آدمی مانند حق حیات در زندگی، حق آزادی، امنیت، رشد و شکوفایی شخصیت او در پرتو آموزش و پرورش، ضروری است. کرامت انسانی، همچنین، بهمعنای بزرگواری و احترام گذاشتن به همه انسانها است که آیات مختلفی از [[قرآن]] و کتب مقدس، از آن یاد کردهاند. پیشوایان دین [[اسلام]] همواره بر احترام و حفظ حرمت [[مسلمانان]] و غیرمسلمانان تأکید کردهاند. در قانون اساسی [[ایران]] و بسیاری از قراردادها و معاهدات بینالمللی نیز بر کرامت انسانی تأکید شده است.<ref>حبیبزاده، «کرامت انسانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۳۸۴ش، ص55.</ref> علامه طباطبایی چندین آیه از قرآن<ref>سوره اسراء، آیه 70؛ سوره بقره، آیه 30؛ سوره حجرات، آیه 13.</ref> را ناظر به موضوع [[کرامت]] انسانی دانسته است.<ref>طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1393ق، ج1، ص114؛ ج18، ص326ـ327.</ref> این آیات از منظر بسیاری از مفسران قرآن، به گرامیداشتن انسانها و جایگاه آنها در آفرینش و برتری انسان بر سایر مخلوقات خداوند اشاره دارند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج12، ۱۳۷۱ش، ص196؛{{سخ}} | ||
سلطانی، «کرامت انسان از نگاه قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص30.</ref> برخی از مفسران، کرامت انسانی را از اصول پایهای و ثابت برای انسانها و حقوق آنها برشمردهاند،<ref>جعفری، تکاپوی اندیشهها، 1378ش، ص391.</ref> و مهمترین هدف پیامبران را کمک به انسانها در دستیابی به کرامت انسانی دانستهاند.<ref>جوادی آملی، کرامت در قرآن، ۱۳۶۹ش، ص130.</ref> | سلطانی، «کرامت انسان از نگاه قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص30.</ref> برخی از مفسران، کرامت انسانی را از اصول پایهای و ثابت برای انسانها و حقوق آنها برشمردهاند،<ref>جعفری، تکاپوی اندیشهها، 1378ش، ص391.</ref> و مهمترین هدف پیامبران را کمک به انسانها در دستیابی به کرامت انسانی دانستهاند.<ref>جوادی آملی، کرامت در قرآن، ۱۳۶۹ش، ص130.</ref> | ||
در روایات متعددی از امامان [[شیعه]] به مبحث کرامت و احترام به افراد، توجه شده است.<ref>جعفری، پیام خرد، 1377ش، ص119-123.</ref> [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] به احترام جنازهٔ یک فرد یهودی از جا برخاست و به یاران خود آموخت که هرگاه جنازهای دیدید، به احترام او از جای خود برخیزید.<ref>بخاری، صحیح البخاری، ج2، ۱۴۲۲ق، ص85.</ref> همچنین [[امام علی]] در نامه به مالک اشتر، بر لزوم حرمتگذاری به غیرمسلمین تأکید کرده است.<ref>سیدرضی، نهج البلاغه، نامه53، ۱۴۱۴ق، ص427.</ref> | در روایات متعددی از امامان [[شیعه]] به مبحث کرامت و احترام به افراد، توجه شده است.<ref>جعفری، پیام خرد، 1377ش، ص119-123.</ref> [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] به احترام جنازهٔ یک فرد یهودی از جا برخاست و به یاران خود آموخت که هرگاه جنازهای دیدید، به احترام او از جای خود برخیزید.<ref>بخاری، صحیح البخاری، ج2، ۱۴۲۲ق، ص85.</ref> همچنین [[امام علی]] در نامه به مالک اشتر، بر لزوم حرمتگذاری به غیرمسلمین تأکید کرده است.<ref>سیدرضی، نهج البلاغه، نامه53، ۱۴۱۴ق، ص427.</ref> | ||
== | === در فقه === | ||
= | |||
برخی از فقهای [[مسلمان]] معتقدند که کرامت انسان، عاملی اثرگذار در استنباط احکام اسلامی است و بسیاری از فقیهان معاصر، [[کرامت]] انسانی را بهعنوان قاعدهای در حل مسائل فقهی جدید مورد توجه قرار میدهند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n127110/مصاحبه_با_آیة_الله_العظمی_مکارم_شیرازی «مصاحبه با آیتالله العظمی مکارم شیرازی»، پرتال امام خمینی.]</ref> در همین چارچوب، حتی اگر پزشکان از بهبودی بیماری که به کما رفته، ناامید باشند، [[فقه اسلامی]] با تکیه بر کرامت انسانی اجازهٔ کشتن آن فرد را نمیدهد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1567323191-10143-5-5.pdf فروغینیا، «نگرشی به مفهوم کرامت انسانی در پرتو اندیشههای فقهی اسلامی»، ۱۳۹۸ش، ص132.]</ref> برابری دیهٔ مسلمان و غیرمسلمان و نیز حرمت [[غیبت]] غیرمسلمان، از احکامی است که برخی از فقها با تکیه بر اصل کرامت انسان، استنباط کردهاند.<ref>رویکردی به حقوق زنان، ۱۳۹۷ش، ص212.</ref> | برخی از فقهای [[مسلمان]] معتقدند که کرامت انسان، عاملی اثرگذار در استنباط احکام اسلامی است و بسیاری از فقیهان معاصر، [[کرامت]] انسانی را بهعنوان قاعدهای در حل مسائل فقهی جدید مورد توجه قرار میدهند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n127110/مصاحبه_با_آیة_الله_العظمی_مکارم_شیرازی «مصاحبه با آیتالله العظمی مکارم شیرازی»، پرتال امام خمینی.]</ref> در همین چارچوب، حتی اگر پزشکان از بهبودی بیماری که به کما رفته، ناامید باشند، [[فقه اسلامی]] با تکیه بر کرامت انسانی اجازهٔ کشتن آن فرد را نمیدهد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1567323191-10143-5-5.pdf فروغینیا، «نگرشی به مفهوم کرامت انسانی در پرتو اندیشههای فقهی اسلامی»، ۱۳۹۸ش، ص132.]</ref> برابری دیهٔ مسلمان و غیرمسلمان و نیز حرمت [[غیبت]] غیرمسلمان، از احکامی است که برخی از فقها با تکیه بر اصل کرامت انسان، استنباط کردهاند.<ref>رویکردی به حقوق زنان، ۱۳۹۷ش، ص212.</ref> | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۷: | ||
برخی از مفسران [[قرآن]] همچون علامه طباطبایی، محمدحسین فضلالله و ابنعاشور، با تکیه بر آیات قرآن، کرامت ذاتی انسان را اثبات کردهاند.<ref>فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ج14، ۱۴۱۹ق، ص179ـ180؛{{سخ}} | برخی از مفسران [[قرآن]] همچون علامه طباطبایی، محمدحسین فضلالله و ابنعاشور، با تکیه بر آیات قرآن، کرامت ذاتی انسان را اثبات کردهاند.<ref>فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ج14، ۱۴۱۹ق، ص179ـ180؛{{سخ}} | ||
ابنعاشور، التحریر والتنویر، ۱۴۲۰ق، ص130ـ131؛{{سخ}} | ابنعاشور، التحریر والتنویر، ۱۴۲۰ق، ص130ـ131؛{{سخ}} | ||
طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج13، ۱۳۹۳ق، ص155ـ156.</ref> این آیات با اشاره به تناسب در خلقت،<ref>سوره تین، آیه 4.</ref> داشتن روحی خدایی،<ref>سوره حجر، آیه 29.</ref> در خدمت قرار دادن تمام موجودات عالم برای انسان،<ref>سوره جاثیه، آیه 12ـ13.</ref> جانشینی برای خداوند در زمین<ref>سوره انعام، آیه 165.</ref> و فراهم آوردن اسباب هدایت و رستگاری آنها بهصورت یکسان،<ref>سوره آلعمران، آیه 164.</ref> ویژگیهای یکسان در آفرینش همهٔ انسانها را یادآوری کردهاند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128108/کرامت-انسانی-در-پرتو-قرآن-و-روایات?q=کرامت%20انسانی%20در%20پرتو%20قران%20و%20روایات&score=25.0&rownumber=1 سلیمی زارع، «کرامت انسانی در پرتو قرآن و روایات»، 1386ش، ص72-79.]</ref> از این منظر، کرامت ذاتی یا طبیعی، حقی است که همه انسانها و بدون استثنا (نژاد، رنگ، زمان و مکان) از آن بهرهمند هستند. همانگونه که [[سعدی]] نیز به این نوع از کرامت اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/golestan/gbab1/sh10/ سعدی، گلستان، باب اول در سیرت پادشاهان، حکایت شماره 10، سایت گنجور.]</ref> | طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج13، ۱۳۹۳ق، ص155ـ156.</ref> این آیات با اشاره به تناسب در خلقت،<ref>سوره تین، آیه 4.</ref> داشتن روحی خدایی،<ref>سوره حجر، آیه 29.</ref> در خدمت قرار دادن تمام موجودات عالم برای انسان،<ref>سوره جاثیه، آیه 12ـ13.</ref> جانشینی برای خداوند در زمین<ref>سوره انعام، آیه 165.</ref> و فراهم آوردن اسباب هدایت و رستگاری آنها بهصورت یکسان،<ref>سوره آلعمران، آیه 164.</ref> ویژگیهای یکسان در آفرینش همهٔ انسانها را یادآوری کردهاند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128108/کرامت-انسانی-در-پرتو-قرآن-و-روایات?q=کرامت%20انسانی%20در%20پرتو%20قران%20و%20روایات&score=25.0&rownumber=1 سلیمی زارع، «کرامت انسانی در پرتو قرآن و روایات»، 1386ش، ص72-79.]</ref> از این منظر، کرامت ذاتی یا طبیعی، حقی است که همه انسانها و بدون استثنا (نژاد، رنگ، زمان و مکان) از آن بهرهمند هستند. همانگونه که [[سعدی]] نیز به این نوع از کرامت اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/golestan/gbab1/sh10/ سعدی، گلستان، باب اول در سیرت پادشاهان، حکایت شماره 10، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۷: | ||
طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج6، ۱۴۱۵ق، ص273؛{{سخ}} | طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج6، ۱۴۱۵ق، ص273؛{{سخ}} | ||
زمخشری، الکشاف، ج2، ۱۴۰۷ق، ص681.</ref> و آن را نتیجه [[ایمان]] و تقوا دانستهاند.<ref>طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج6، ۱۴۱۵ق، ص273ـ274.</ref> علامه جعفری، کرامت اکتسابی را «کرامت ارزشی» نامیده<ref>جعفری، پیام خرد، 1377ش، ص107ـ108.</ref> و ارزش نهایی یک انسان را به میزان کرامت اکتسابی او مرتبط دانسته است.<ref>جعفری، پیام خرد، 1377ش، ص107.</ref> از این منظر، کرامت اکتسابی، نوعی از کرامت و حیثیت است که انسان با کوشش و تلاش اختیاری خود در پرتو تزکیه نفس و کسب معرفت و تقرب به درگاه خدا، بهدست میآورد.<ref>جعفری، پیام خرد، 1377ش، ص107.</ref> | زمخشری، الکشاف، ج2، ۱۴۰۷ق، ص681.</ref> و آن را نتیجه [[ایمان]] و تقوا دانستهاند.<ref>طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج6، ۱۴۱۵ق، ص273ـ274.</ref> علامه جعفری، کرامت اکتسابی را «کرامت ارزشی» نامیده<ref>جعفری، پیام خرد، 1377ش، ص107ـ108.</ref> و ارزش نهایی یک انسان را به میزان کرامت اکتسابی او مرتبط دانسته است.<ref>جعفری، پیام خرد، 1377ش، ص107.</ref> از این منظر، کرامت اکتسابی، نوعی از کرامت و حیثیت است که انسان با کوشش و تلاش اختیاری خود در پرتو تزکیه نفس و کسب معرفت و تقرب به درگاه خدا، بهدست میآورد.<ref>جعفری، پیام خرد، 1377ش، ص107.</ref> | ||
===کرامت ذاتی-اکتسابی=== | |||
انسان بهطور ذاتی دارای عقل و استعدادهای بالقوه است و از منظر ادیان توحیدی، دارای نظام احسن وجودی است که حاکی از کرامت ذاتی انسان نسبت به مخلوقات دیگر است. کرامت ذاتی، زمینهای برای کسب کرامت ارزشی است که خداوند در نهاد هر انسانی به امانت گذاشته است و در پرتو ایمان و عمل صالح بهدست میآید.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n117648/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . اکبری، «کرامت زن در نظام حقوقی اسلام»، پرتال امامخمینی.]</ref> کرامت اکتسابی، ارادی و اختیاری بوده و میزان دستیابی به آن به تلاشهای انسان بستگی دارد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n21210/%D8%B3%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9_%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85#_edn3 باقری، «کرامت انسانی در اسناد حقوقی اسلام»، پرتال امام خمینی.]</ref> | |||
===کرامت فردی-اجتماعی=== | |||
از بعد دیگر کرامت به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است، کرامت فردی ناظر به ارزشهای اخلاق فردی و کرامت اجتماعی حاکی از نظام حقوقی افراد در جامعه است.<ref>[https://mesbahyazdi.ir/node/4435/%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%AD%D9%82-%D9%83%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-2 مصباح یزدی، حق کرامت انسان (2)، جلسه نوزدهم، ص262، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.]</ref> زنان و مردان هرچند در کرامت ذاتی تفاوتی ندارند، اما تفاوتهای طبیعی و نقشهای جنسیتی، مسیر کسب کرامت اکتسابی را برای آنها متفاوت میسازد.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref> | |||
==کرامت جنسیتی== | |||
در نگرش اسلام؛ بانو امانت الهی، <ref>. نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج14، ص255.</ref> شوهر نعمت الهی، <ref>ابنشعبه، تحف العقول، 1404ق، ص262.</ref> پسران نعمت و دختران حسنه هستند.<ref>. صابری یزدی، الحکم الزاهرة، 1375ش، ص442-441.</ref> مرد باید بانو را تکریم کند<ref>نورى، مستدرك الوسائل، 1408ق، ج14، ص50.</ref> و بانو باید به شوهرش عشق بورزد.<ref>. نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج14، ص245.</ref> زنی که به همسرش احترام گذاشته و او را دلداری دهد، پاداش او بهشت و اجر شهید است.<ref>. طبرسی، مکارم الاخلاق، 1412ق، ص200.</ref> همکاری<ref>. مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج101، ص132.</ref> و نشستن مرد در کنار همسرش عبادت است.<ref>. ابن ابیفراس، مجموعه ورام، 1410ق، ج2، ص122.</ref> خانهداری و فرزندآوری، هنر زنانه است. مرد زمانی در جامعه مفید است که دارای همسر خوب باشد. <ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6452/9582/115699/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85_%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C__%D9%85%D8%AF%D8%B8%D9%84%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C مولودی، «کرامت زن در دیدگاه مقام معظم رهبری»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> در منابع حدیثی، جهاد زن، بارداری<ref>. مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج100، ص252.</ref> و خوب شوهرداری کردن دانسته شده است.<ref>. کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص9.</ref> زن تجلی مهر الهی است که راه عبودیتش از مسیر همسری و مادری میگذرد.<ref>. علاسوند، «اگر زن نباشی (ضرورت نگاه نظاممند به الگوی شخصیت زن مسلمان)»، 1386ش، ص39.</ref> پدر تکیهگاه عاطفی<ref>. نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص173.</ref> و مادی فرزندانش<ref>. سوره مؤمنون، آیه 51.</ref> و مادر پناهگاه روحی و عاطفی آنها بهشمار میروند.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1420154/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 . شادمان، «نقش مادر در خانواده» ، وبسایت راسخون.]</ref> پدر هرچند حق ولایت بر فرزندان دارد، اما در ارائه خدمات مادر مقدّم است.<ref>. ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص196.</ref> فرزندان باید مطیع والدین خود بوده و اجازه ندارند که در برابر آنها حتی «اف»<ref>. سوره اسراء، آیه 24.</ref> و کمتر از «اف» بگویند.<ref>. نراقی، جامع السعادات، بیتا، ج2، ص258.</ref> احترام به والدین سفارش الهی<ref>. سوره لقمان، آیه 14.</ref> و حفظ حرمت آنها در ردیف بندگی خداوند است.<ref>. سوره بقره، آیه 83</ref> | |||
کرامت ذاتی | === کرامت مشترک زن و مرد === | ||
قرآن مرد و زن را از نظر ارزش انسانی و معنوی برابر دانسته و با خطابهای مشترک هر دو را یکسان مورد خطاب قرار داده است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n117648/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . اکبری، «کرامت زن در نظام حقوقی اسلام»، پرتال امامخمینی.]</ref> زن و مرد در ماهیت انسانی مشترک بوده<ref>سوره نساء، آیه 1.</ref> و هردو جنس بهطور یکسان از کرامت ذاتی برخوردار هستند.<ref>سوره اسراء، آیه 70.</ref> کرامت اکتسابی آنها نیز بهطور یکسان در گرو اعمال نیکشان است و از این جهت تفاوتی میان زن و مرد وجود نداشته و هر دو از طریق تقوا و تلاش میتوانند به کرامت انسانی دست یابند. <ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n117648/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . اکبری، «کرامت زن در نظام حقوقی اسلام»، پرتال امامخمینی.]</ref> زن و مرد، آزاد و با کرامت آفریده شدهاند و آنها متناسب با جنسیت و تفاوتهای طبیعی، راههای متفاوت زنانه و مردانه را برای کسب کرامت میپیمایند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص138.</ref> | |||
=== کرامتهای متفاوت زن و مرد === | |||
خداباوری و خودباوری، عوامل محوری در کسب کرامت انسانی هستند؛ خداباوری انسان را با حقیقت کریمانه او پیوند میدهد و خودباوری بر مبنای این اتصال، آدمی را باورمند به شرافت انسانی میسازد. انسان خودباور به تواناییها و استعدادهای بالفعل و بالقوّه خود واقف شده و درصدد استفاده صحیح از آنها برمیآید.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1088518/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87 شکیبایی، «عوامل کرامت ساز انسان از منظر نهج البلاغه»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> از چنین خاستگاهی، کرامت اکتسابی در حوزه جنسیت با هویت زنانگی و مردانگی مرتبط میشود. ارزش محوری در این حوزه، حفظ هویت زنانه و مردانه است. همانگونه که مرد بودن برای مرد ارزش است، زن بودن برای زن یک اصل ارزشی است. از این منظر، تشبه زن به مرد و تشبه مرد به زن، ضدارزش است، زیرا هر کدام دارای طبیعت و جایگاه نسبتا متفاوتی هستند. بر مبنای این تفاوتها، راههای کسب کرامت زنانه و مردانه تفاوت نسبی یافته و عمدتا معطوف به التزام عملی به وظایفی است که در دستگاه خلقت برای آنها تعریف شده است. زن با حفظ هویت زنانگی، دارای عظمت، کرامت و نقش بیبدیل در جامعه است. جامعه سالم جامعهای است که نصف از آن واقعا مرد و نیمی دیگر آن واقعا زن بوده و هرکدام با حفظ هویت جنسیتی خود در میدانهای معنوی و مادی جامعه حضور دارند. در طبیعت زن، لطافت و محبتی وجود دارد که میتواند خود و محیط پیرامونش را کریمانه بسازد. این توانمندی در انحصار زن است و زنان با تکیه بر آن، نقش اجتماعی ویژۀ خود را ایفا میکنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6452/9582/115699/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85_%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C__%D9%85%D8%AF%D8%B8%D9%84%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C مولودی، «کرامت زن در دیدگاه مقام معظم رهبری»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
==کرامت در ادبیات فارسی== | ==کرامت در ادبیات فارسی== | ||
کرامت انسانی، بهعنوان دغدغهای همیشگی در نظم و نثر بزرگان ادبیات [[ایران]]، جایگاهی ویژه داشته است. [[خیام]] در شعری میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/khayyam/nouroozname/sh42/ خیام، نوروزنامه، بخش 42، حکایت، سایت گنجور.]</ref> | کرامت انسانی، بهعنوان دغدغهای همیشگی در نظم و نثر بزرگان ادبیات [[ایران]]، جایگاهی ویژه داشته است. [[خیام]] در شعری میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/khayyam/nouroozname/sh42/ خیام، نوروزنامه، بخش 42، حکایت، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۴۵: | خط ۶۰: | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
[[خاقانی]] نیز در بیتی این دغدغه را اینگونه بیان میکند:<ref>[https://ganjoor.net/khaghani/divankh/ghasidekh/sh179 خاقانی، دیوان اشعار، قصاید، شماره 179، در مدح ابوالمظفر شروان شاه، سایت گنجور.]</ref> | [[خاقانی]] نیز در بیتی این دغدغه را اینگونه بیان میکند:<ref>[https://ganjoor.net/khaghani/divankh/ghasidekh/sh179 خاقانی، دیوان اشعار، قصاید، شماره 179، در مدح ابوالمظفر شروان شاه، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۵۲: | خط ۶۷: | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
[[حافظ]] نیز در غزلی به کرامت اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh5 حافظ، غزلیات، غزل شماره 5، سایت گنجور.]</ref> | [[حافظ]] نیز در غزلی به کرامت اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh5 حافظ، غزلیات، غزل شماره 5، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۶۱: | خط ۷۶: | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
| خط ۹۷: | خط ۱۱۱: | ||
* مصباح یزدی، محمدتقی، معارف قرآن ۳، انسانشناسی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۳ش. | * مصباح یزدی، محمدتقی، معارف قرآن ۳، انسانشناسی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۳ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
*قرآن. | *قرآن. | ||
*ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1395ش. | *ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1395ش. | ||
| خط ۱۵۰: | خط ۱۳۵: | ||
*نراقی، ملا محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، بیتا. | *نراقی، ملا محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، بیتا. | ||
*نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آلالبیت، 1408ق. | *نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آلالبیت، 1408ق. | ||
