پیش‌نویس:تعیین زمان ظهور امام مهدی: تفاوت میان نسخه‌ها

== توقیت در تاریخ اجتماعی شیعه ==

با این حال، در تاریخ اجتماعی شیعه، گروه‌هایی برای ظهور وقت تعیین کردند. در این گروه‌ها برخی از توقیت‌ها، زمان خاصی را برای ظهور نام می‌برند که موانع متعددی مانند یأس و ناامیدی، زندگی در توهم، مسئولیت‌گریزی،<ref>[https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111154.html سبحانی‌نیا، «تحلیل حدیث‌شناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۵.]</ref> بدبینی به اصل ظهور، امام و دین، برگشتن از دین، بستری برای مدعیان دروغین و تشکیل فرقه‌های انحرافی را برای اسلام و مسلمانان به همراه داشته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1457181/%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%AA گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴.]</ref>   

پس از شهادت امام حسین، کیسانیه به رهبری مختار ثقفی، محمد بن حنفیه را مهدی دانستند و برای ظهور او وقت تعیین کردند<ref>[https://sokhanetarikh.com/articles/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%B9%D9%84-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87/ حسینی شیرگ، «عوامل گرایش کیسانیه به جعل و تحریف در مهدویت و گونه‌شناسی آن»، ۱۴۰۲ش، ص ۳۶-۳۴.]</ref> و کیسانیه مراد از آیه نخست سوره تکویر را به زمان ظهور مهدي کیسـانی؛ محمد بن حنفیه تفسیر کردند که به آسمان صعود می‌کند و شمشیرش را از نیام بیرون می‌آورد که درخشش آن نور خورشید را تیره خواهد کرد.<ref>[https://sokhanetarikh.com/articles/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%B9%D9%84-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87/ حسینی شیرگ، «عوامل گرایش کیسانیه به جعل و تحریف در مهدویت و گونه‌شناسی آن»، ۱۴۰۲ش، ص ۴۱.]</ref> با نرسیدن زمان موعود و مرگ  محمد بن حنفیه، این گروه دچار پراکندگی شد و از میان رفت.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0039\u0033\u0033\u0034\u0034\u0032,c:5)&f=&dts=8&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false صفری فروشانی و برادران، «بررسي تحليلي مهدي باوري در يان كيسانيان موعودگرا از وفات ابوهاشم (م۹۸) تا انقراض نهايي»، ۱۳۹۵ش، ص۹۲.]</ref>

پس از درگذشت امام کاظم(ع)، واقفیه<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۲۲.</ref> با استفاده از روایات<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۴۲۲ق، ص۱۹۸و۲۰۰؛ صدوق، کمال‌الدین، ۱۴۱۶ق، ص۲۸۶و۶۴۴.</ref> برای ظهور امام مهدی وقت تعیین کنند که این مسئله موجب شکل‌گیری جلسات مناظرات و مباحثه بین علمای شیعه و بزرگان واقفیه شد.<ref>اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۲ش، ص۹۱؛ نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۵۵ش، ص۲۳۹ ،۹۲، ۸۱.</ref> سران واقفیه روایات مربوط به امام مهدی مانند زمان ظهور را بر امام کاظم تطبیق می‌دادند و برای اثبات عقاید خود کتاب‌هایی از جمله کتاب الغیبه اثر حسن بن محمد بن سماعه کوفی،<ref>طوسی، الفهرست، ۱۴۲۰ق، ص۱۳۴.</ref> کتاب نصرة الواقفه علی بن احمد موسوی علوی<ref>طوسی، الغیبة، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۰.</ref> و کتاب الغیبه علی بن حسن طاطری<ref>طوسی، الفهرست، ۱۴۲۰ق، ص۲۷۳.</ref> تألیف کردند. هرچند پس از آغاز غیبت صغری امام مهدی، این گروه دیگر حضور فعالی نداشتند و از میان رفتند.<ref>طوسی، الغیبة، ۱۴۱۷ق، ج ۱، ص۴۳.</ref>

در دوره صفویه، برای نخستین بار یک دولت فراگیر شیعی تشکیل شد که بسیاری از مردم و عالمان آن را مقدمه ظهور امام مهدی دانستند. درباریان و صوفیان، شاه اسماعیل اول را نایب مهدی و پیشرو لشکر مهدی خواندند و شاه اسماعیل نیز در نامه‌ای دولت خود را همان دولتنا فی آخر الزمان معرفی کرد. در دوره شاه طهماسب، رساله‌ای با عنوان شرح حدیث دولتنا فی آخر الزمان نوشته شد که در آن ادعا شده بود دولت صفوی مستقیماً به دولت امام مهدی متصل می‌شود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/159943/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AC «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref> بعدها علامه مجلسی در کتاب رجعت خود، هرچند به‌صراحت و با جزمیت، زمان ظهور امام مهدی را تعیین نکرده،<ref>[https://ensani.ir/fa/article/635399/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%AA-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%82 سلیمیان، «تحلیل مفهومی توقیت ظهور حضرت مهدی عجل‌الله تعالی فرجه الشریف و کارکرد آن در تعیین مصداق»، ۱۴۰۴ش، ص۱۸۵.]</ref> در دو روایت از امام محمدباقر و امام جعفرصادق درباره خروج کنندگانی از مشرق و قیام کننده‌ای در گیلان را بر دولت صفوی و شاه اسماعیل تطبیق داد و آن را نشانه نزدیکی زمان ظهور دانست. با گذشت زمان و نیامدن ظهور، این نظریه تدریجاً کنار گذاشته شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/159943/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AC «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref>  

در دوره قاجار، سید علی‌محمد شیرازی (باب) در سال ۱۲۵۹ق خود را باب امام زمان و سپس مهدی موعود اعلام کرد.<ref>محمدی اشتهاردی، بابی‌گری و بهایی‌گری، ۱۳۸۳ش، ص۴۶.</ref> او زمان ظهور را دقیقاً سال ۱۲۶۰ق تعیین کرد. پیروان او، نشانه‌های روایی ظهور را بر شخص او و رویدادهای زمان خود تطبیق می‌دادند.<ref>آیتی، الکواکب الدریة، ۱۳۴۳ق، ج۱، ص۷۸.</ref> این جنبش ابتدا گسترش یافت، اما پس از سرکوب،<ref>آیتی، الکواکب الدریة، ۱۳۴۳ق، ج۱، ص۱۶۴.</ref>  گروهی از پیروان او به رهبری میرزا حسینعلی نوری (بهاءالله) از اسلام خارج شدند و فرقه بهائیت را تشکیل دادند.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/12095 صدری، «بهائیت»، ۱۳۷۷ش، ص۷۳۳.]</ref> فتنه بهایی و بابی بزرگ‌ترین نمونه عینی تعیین زمان ظهور و تطبیق نشانه‌ها در تاریخ معاصر ایران است و تطبیق برخی چهره‌های سیاسی و مذهبی با افرادی که در برخی روایات به‌عنوان بازیگران عصر ظهور  معرفی شدند.<ref>[https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111154.html سبحانی‌نیا، «تحلیل حدیث‌شناسانۀ تعیین وقت ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۵.]</ref>

=== پهلوی ===

در دوره پهلوی دوم، محمود حلبی انجمن حجتیه را با هدف مبارزه با بهائیت تأسیس کرد.<ref>زاهد زاهدانی، بهائیت در ایران، ‌۱۳۸۸ش، ص۲۴۸.</ref> برخی از اعضای این انجمن معتقد بودند که گسترش ظلم و گناه در جامعه، مقدمه ظهور امام مهدی است و نباید برای رفع فساد و ظلم تلاش کرد.<ref>مطهری، قیام و انقلاب مهدی، ۱۴۰۲ش، ص۵۹-۵۸.</ref> مراجع تقلید و عالمان شیعه از جمله سیدحسین بروجردی، محمدرضا گلپایگانی، شهاب‌الدین مرعشی نجفی، محمدهادی میلانی، سیدعبدالله شیرازی، مرتضی مطهری،<ref>خسروپناه، جریان‌شناسی ضد فرهنگ‌ها، ۱۳۹۰ش، ص۵۰۳. و ۵۰۸-۵۰۷.</ref> سید روح‌الله خمینی،<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۳۰۰-۲۹۹.</ref> سیدعلی خامنه‌ای،<ref>خسروپناه، جریان‌شناسی ضد فرهنگ‌ها، ۱۳۹۰ش، ص۵۰۳. و ۵۱۰-۵۰۹.</ref> درباره این انجمن و اندیشه‌های آنان، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. انجمن حجتیه در مرداد ۱۳۶۲ش تعطیل شد.<ref>جعفریان، جریان‌ها سازمان‌های مذهبی-سیاسی ایران، ۱۳۹۰ش، ص۵۳۷.</ref>

=== انقلاب اسلامی ===

== راهکارها ==

در مواجهه با موانع یادشده، بر ضرورت جایگزینی رویکردهای عامیانه و غیرمستند با پژوهش‌های تخصصی و روشمند تأکید می‌شود. به باور سید علی خامنه‌ای، اتکا به روایات ضعیف و تطبیق مکرر و نامعتبر نشانه‌های ظهور بر اشخاص در دوره‌های مختلف تاریخی، زمینه‌ساز انحرافات عقیدتی، مهجوریت حقیقت و پیدایش مدعیان دروغین است. از این‌رو، پرهیز از ترویج شایعات و توهمات بی‌اساس، به‌عنوان راهکاری اساسی برای حفظ اصالت این مفهوم و جلوگیری از گمراهی عمومی تلقی می‌گردد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=12889 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اساتید و فارغ‌التحصیلان تخصصی مهدویت»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> در همین چارچوب، محققان مسائل مهدویت هرگونه تطبیق علائم ظهور بر انقلاب اسلامی ایران را خطا دانسته و این وقایع و شکلگیری نظام جمهوری اسلامی ایران را صرفاً زمینه‌ساز برای ظهور امام مهدی دانسته‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/95392/انقلاب_اسلامی_آغاز_ظهور_یا_زمینه_ساز_ظهور آل نبی، «انقلاب اسلامی آغاز ظهور یا زمینه‌ساز ظهور»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>