برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|زیارت}}'''؛ ملاقات پیشوایان دین یا حضور نزد قبر آنها یا اماکن مقدس با قصد تکریم. | '''{{درشت|زیارت}}'''؛ ملاقات پیشوایان دین یا حضور نزد قبر آنها یا اماکن مقدس با قصد تکریم. | ||
زیارت | '''زیارت'''، فراتر از یک حضور فیزیکی، حرکتی آگاهانه و ارتباطی عمیق و قلبی با مکانهای مقدس و چهرههای برجسته دینی از جمله پیامبران، امامان و صالحان است. این آیین [[معنویت|معنوی]] که با تکریم و نیت خالصانه برای تقرب انجام میشود، ریشه در میل فطری انسان به کمال و اتصال به منبع فیض دارد. این تجربه به یک آیین خاص محدود نیست و در ادیان توحیدی مانند یهودیت، مسیحیت و [[آیین زرتشت|زرتشت]] با رویکردهای متفاوت وجود دارد. در [[اسلام]] و بهویژه در [[شیعه]]، زیارت از ارکان مهم ارتباط با خدا و اولیای الهی به شمار میرود و دارای [[آداب]] و مبانی تربیتی مشخصی است؛ اهلسنت نیز بر استحباب آن تأکید دارند، هرچند جریانهایی مانند وهابیت با آن به تقابل پرداختهاند. در دنیای امروز، زیارت صرفاً یک عبادت فردی نیست، بلکه پدیدهای تمدنساز با کارکردهای گستردۀ روانشناختی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نظیر انسجام هویت مذهبی در راهپیمایی اربعین است. با این حال، این سنت پویا در عصر حاضر با چالشهایی چون رویکردهای تجاری و مصرفزده، فشارهای زیرساختی و رسوخ خرافات روبهرو است. | ||
== مفهومشناسی زیارت == | == مفهومشناسی زیارت == | ||
زیارت، بهمعنای میل به چیزی<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغه، 1411ق، ج2، ص36.</ref> یا ملاقات کردن و به دیدار کسی رفتن<ref>راغب اصفهانی، مفردات فی غریب القرآن، بیتا، ص221.</ref> و در اصطلاح بهمعنای میل و حرکت حسی، همراه با تمایل قلب، نسبت به زیارتشونده است که با اکرام و تعظیم قلبی و انس روحی همراه باشد.<ref>[http://lib.eshia.ir/20008 طریحی، مجمع البحرین، 1408ق، ج1، ص305.]</ref> در قرآن کریم این واژه فقط یک بار در معنای ملاقات کردن و روبهرو شدن آمده است.<ref>سوره تکاثر، آیه 2؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1378، ج 27، ص 276.</ref> | زیارت، بهمعنای میل به چیزی<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغه، 1411ق، ج2، ص36.</ref> یا ملاقات کردن و به دیدار کسی رفتن<ref>راغب اصفهانی، مفردات فی غریب القرآن، بیتا، ص221.</ref> و در اصطلاح بهمعنای میل و حرکت حسی، همراه با تمایل قلب، نسبت به زیارتشونده است که با اکرام و تعظیم قلبی و انس روحی همراه باشد.<ref>[http://lib.eshia.ir/20008 طریحی، مجمع البحرین، 1408ق، ج1، ص305.]</ref> در قرآن کریم این واژه فقط یک بار در معنای ملاقات کردن و روبهرو شدن آمده است.<ref>سوره تکاثر، آیه 2؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1378، ج 27، ص 276.</ref> | ||
== زیارت در ادیان الهی == | == زیارت در ادیان الهی == | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۲: | ||
=== زیارت در فرهنگ اهلسنت === | === زیارت در فرهنگ اهلسنت === | ||
از نظر اهلسنت، زیارت قبور، بهویژه زیارت قبر پیامبر اسلام و دیگر بزرگان دینی، امری جایز و حتی مستحب است. اکثر علمای اهلسنت از جمله مالک، شافعی، احمد بن حنبل و ابوحنیفه بر استحباب زیارت قبر پیامبر تأکید دارند. آنها زیارت قبور را وسیلهای برای یادآوری آخرت، تقویت [[ایمان]] و نزدیکی به [[خدا]] میدانند و احادیث فراوانی از پیامبر نقل شده که به زیارت قبور سفارش کرده است. اهلسنت بر این باورند که زیارت قبور سبب تذکر به انسان در مورد زندگی پس از مرگ و ایجاد فضای معنوی برای تقرب به خدا میشود. اما آنان نسبت به برخی اعمال مانند توسل یا درخواست شفاعت از درگذشتگان محتاطتر هستند و آن را در چارچوب شرعی خود بررسی میکنند.<ref>[https://fa.al-shia.org/زیارت-قبور-از-دیدگاه-اهل-سنت/ رفیعی، «زیارت قبور از دیدگاه اهل سنت»، وبسایت الشیعه.]</ref> | از نظر اهلسنت، زیارت قبور، بهویژه زیارت قبر پیامبر اسلام و دیگر بزرگان دینی، امری جایز و حتی مستحب است. اکثر علمای اهلسنت از جمله مالک، شافعی، احمد بن حنبل و ابوحنیفه بر استحباب زیارت قبر پیامبر تأکید دارند. آنها زیارت قبور را وسیلهای برای یادآوری آخرت، تقویت [[ایمان]] و نزدیکی به [[خدا]] میدانند و احادیث فراوانی از پیامبر نقل شده که به زیارت قبور سفارش کرده است. اهلسنت بر این باورند که زیارت قبور سبب تذکر به انسان در مورد زندگی پس از مرگ و ایجاد فضای معنوی برای تقرب به خدا میشود. اما آنان نسبت به برخی اعمال مانند [[توسل]] یا درخواست شفاعت از درگذشتگان محتاطتر هستند و آن را در چارچوب شرعی خود بررسی میکنند.<ref>[https://fa.al-shia.org/زیارت-قبور-از-دیدگاه-اهل-سنت/ رفیعی، «زیارت قبور از دیدگاه اهل سنت»، وبسایت الشیعه.]</ref> | ||
==== زیارت در وهابیت ==== | ==== زیارت در وهابیت ==== | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۴: | ||
== اثرگذاریهای زیارت == | == اثرگذاریهای زیارت == | ||
=== آثار معنوی و شناختی زیارت === | === آثار معنوی و شناختی زیارت === | ||
در فرهنگ مسلمانان، علاوه بر فضیلت و پاداشی که برای زیارت قبر پیامبر اکرم و ائمه بیان شده، آثار شناختی و معنوی متعددی برای زیارت شمرده شده است،<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۴ق، ج۱۴، ص۳۲۲.</ref> | در فرهنگ مسلمانان، علاوه بر فضیلت و پاداشی که برای زیارت قبر پیامبر اکرم و ائمه بیان شده، آثار شناختی و معنوی متعددی برای زیارت شمرده شده است، از جمله:<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۴ق، ج۱۴، ص۳۲۲.</ref> | ||
* '''قطع وابستگیهای مادی''': انسانها معمولاً با ترس از دست دادن داشتههای مادی یا حسرت نسبت به نداشتهها، دچار ناامیدی میشوند و در رنج و افسردگی بهسر میبرند؛ اما زیارت با تقویت احساس دلبستگی به خدا و معنویت، حب دنیا را از انسان دور میکند و با کمرنگ شدن وابستگی مادی، آرامش به زندگی انسان بازمیگردد.<ref>احمدی، بررسی ابعاد روانشناختی حج و اثربخشی آن بر سطح دینداری و سلامت روانی حجاج، 1388ش، ص 79.</ref> | * '''قطع وابستگیهای مادی''': انسانها معمولاً با ترس از دست دادن داشتههای مادی یا حسرت نسبت به نداشتهها، دچار ناامیدی میشوند و در رنج و افسردگی بهسر میبرند؛ اما زیارت با تقویت احساس دلبستگی به خدا و معنویت، حب دنیا را از انسان دور میکند و با کمرنگ شدن وابستگی مادی، آرامش به زندگی انسان بازمیگردد.<ref>احمدی، بررسی ابعاد روانشناختی حج و اثربخشی آن بر سطح دینداری و سلامت روانی حجاج، 1388ش، ص 79.</ref> | ||
* '''امیدبخشی''': انسان ناامید، انگیزهای برای تلاش و فعالیت ندارد، اما زائر در حریم ائمه و مؤمنان، خود را متصل به خدا میبیند و این احساس یا باور در او تقویت میشود که خدا به واسطهٔ انسانهای والا، توبهٔ او را میپذیرد. زائر با تکیه بر پشتوانههای الهی و الگوگیری از انسانهای کامل، با نشاط و اراده قوی به زندگی هدفمند بازمیگردد و میکوشد که مشکلات را حل کند.<ref>سبحانی، «آثار روانشناختی زیارت در سلامت روانی و زندگی انسان»، 1393ش، ص13.</ref> | * '''امیدبخشی''': انسان ناامید، انگیزهای برای تلاش و فعالیت ندارد، اما زائر در حریم ائمه و مؤمنان، خود را متصل به خدا میبیند و این احساس یا باور در او تقویت میشود که خدا به واسطهٔ انسانهای والا، توبهٔ او را میپذیرد. زائر با تکیه بر پشتوانههای الهی و الگوگیری از انسانهای کامل، با نشاط و اراده قوی به زندگی هدفمند بازمیگردد و میکوشد که مشکلات را حل کند.<ref>سبحانی، «آثار روانشناختی زیارت در سلامت روانی و زندگی انسان»، 1393ش، ص13.</ref> | ||
| خط ۸۰: | خط ۷۸: | ||
=== کنشهای اجتماعی === | === کنشهای اجتماعی === | ||
کنشهای اجتماعی زیارت موجب انسجام و همبستگی میان افراد با اعتقادات مشترک شده و از طریق ایجاد شبکههای گستردهٔ ارتباطی، نقش مهمی در تقویت ارزشها، فرهنگ دینی و روحیهٔ اجتماعی جوامع شیعی ایفا میکند. | کنشهای اجتماعی زیارت موجب انسجام و همبستگی میان افراد با اعتقادات مشترک شده و از طریق ایجاد شبکههای گستردهٔ ارتباطی، نقش مهمی در تقویت ارزشها، فرهنگ دینی و روحیهٔ اجتماعی جوامع شیعی ایفا میکند. | ||
* '''تقویت هویت ملی و مذهبی''': زیارت، زمینهٔ نزدیکی و الفت بین انسانها و اجتماعیشدن آنها را فراهم میکند تا افراد، اعتقادات، گرایشها، ارزشها، هنجارها و عادتها را از فرهنگ جامعه فراگرفته و دارای هویت و شخصیت ویژهای شوند.<ref>بابایی، «درآمدی بر شاخصههای تمدنی در اربعین»، 1396، ص107.</ref> پدیدهٔ زیارت، اجتماع عظیم مردمی را در شهرهای زیارتی بهوجود میآورد که از مؤلفههای مهم قدرت نرم و پایههای امنیت در جهان امروزی محسوب میشود.<ref>[https://journal.hzrc.ac.ir/article_35953.html غیاثی، «ابعاد تمدنی نهاد زیارت در فرهنگ شیعی»، 1397ش، ص150.]</ref> بهطور مثال توصیه به | * '''تقویت هویت ملی و مذهبی''': زیارت، زمینهٔ نزدیکی و الفت بین انسانها و اجتماعیشدن آنها را فراهم میکند تا افراد، اعتقادات، گرایشها، ارزشها، هنجارها و عادتها را از فرهنگ جامعه فراگرفته و دارای هویت و شخصیت ویژهای شوند.<ref>بابایی، «درآمدی بر شاخصههای تمدنی در اربعین»، 1396، ص107.</ref> پدیدهٔ زیارت، اجتماع عظیم مردمی را در شهرهای زیارتی بهوجود میآورد که از مؤلفههای مهم قدرت نرم و پایههای امنیت در جهان امروزی محسوب میشود.<ref>[https://journal.hzrc.ac.ir/article_35953.html غیاثی، «ابعاد تمدنی نهاد زیارت در فرهنگ شیعی»، 1397ش، ص150.]</ref> بهطور مثال توصیه به [[زیارت اربعین]] سبب شده است [[شیعیان]] همهساله از سراسر جهان بهسوی [[کربلا]] حرکت کنند و باشکوهترین [[راهپیمایی مذهبی]] در جهان را رقم بزنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5314565/رسانه-های-جدید-و-اربعین-به-عنوان-نماد-هویت-بین-المللی-شیعی «رسانههای جدید و اربعین بهعنوان نماد هویت بینالمللی شیعی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
* '''ایجاد اعتماد اجتماعی''': سفرهای زیارتی موجب افزایش اعتماد اجتماعی، بروز تبادلات فرهنگی، آشنایی خردهفرهنگهای مختلف میشود. زیارت در شکلگیری ارتباط و پیوند متقابل میان کشورهای میزبان و میهمان، مؤثر است.<ref>[https://journal.hzrc.ac.ir/article_35953.html غیاثی، «ابعاد تمدنی نهاد زیارت در فرهنگ شیعی»، 1397ش، ص150.]</ref> | * '''ایجاد اعتماد اجتماعی''': سفرهای زیارتی موجب افزایش اعتماد اجتماعی، بروز تبادلات فرهنگی، آشنایی خردهفرهنگهای مختلف میشود. زیارت در شکلگیری ارتباط و پیوند متقابل میان کشورهای میزبان و میهمان، مؤثر است.<ref>[https://journal.hzrc.ac.ir/article_35953.html غیاثی، «ابعاد تمدنی نهاد زیارت در فرهنگ شیعی»، 1397ش، ص150.]</ref> | ||
