پیش‌نویس:تاب‌آوری اقتصادی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-<big>'''تاب‌آوری اقتصادی'''</big>؛ توانمندی پویا و صیانتی یک نظام اقتصادی در پیش‌بینی، جذب و بازسازی ساختاری در مواجهه با تکانه‌های مخرب.<br>
+<big>'''تاب‌آوری اقتصادی'''</big>؛ توانمندی پویا و صیانتی یک نظام اقتصادی در پیش‌بینی، جذب و بازسازی ساختاری در مواجهه با تکانه‌های مخرب.
 تاب‌آوری اقتصادی (Economic Resilience) ظرفیت یک نظام اقتصادی برای پیش‌بینی، جذب، سازگاری و بازسازی ساختاری در مواجهه با نااطمینانی‌ها، شوک‌های مخرب خارجی و بحران‌های حاد یا مزمن است. این مفهوم چندبعدی به‌عنوان یک سیاست بیمه در مسیر تکامل سیستم‌ها، مجموعه‌ای تفکیک‌ناپذیر از توانمندی‌های نهادی، متنوع‌سازی تولید، حکمرانی کارآمد، صیانت از سرمایۀ اجتماعی و انعطاف‌پذیری ابزارهای مالی را در بر می‌گیرد. در دکترین بومی ایران، این سازوکار ارتباطی عمیق با «اقتصاد مقاومتی» یافته و در شرایط تحمیل تکانه‌های برون‌زا نظیر تحریم‌ها و منازعات ژئوپلیتیک، واجد اهمیت راهبردی مضاعف در لایه‌های کلان، میانی، خرد و خانوار می‌شود؛ هرچند، کارآمدی مستمر آن در بلندمدت، مشروط به مهار فرسایش ساختاری زنجیره‌های تأمین و نوسازی مداوم لایه‌های حمایتی است.
-==مفهوم‌شناسی و چارچوب‌های نظری==
+==مفهوم‌شناسی و چارچوب‌های نظری<ref group="دیدگاه">چرا چارچوب های نظری را درکنار مفهوم شناسی آورده اید؟</ref>==
 تاب‌آوری اقتصادی مبیّن پویاییِ افراد، کسب‌وکارها و بخش‌های تولیدی برای انطباق، جذب و جهش از چالش‌های گوناگون مانند بلایای طبیعی، رکودهای فراگیر، بحران‌های مالی یا همه‌گیری‌ها است.<ref>[https://jes.journals.umz.ac.ir/article%204682.html دائی کریم‌زاده و دیگران، «تعیین‌کننده‌های تاب‌آوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه»، 1402ش، ص76.]</ref>  از منظر تئوریک، تاب‌آوری نه یک هدف غایی صلب بلکه ویژگیِ زیرساختی و صیانتی در مسیر تکامل لایه‌های اقتصادی است.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستان‌آباد و دیگران، «تاب‌آوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47.]</ref>
-===الگوی سنجش سه‌محوری بریگوگلیو===
+===الگوی سنجش سه‌محوری بریگوگلیو<ref group="دیدگاه">این بحث و بحث بعدی نیاز به تیتر مستقل ندارد. از مطالب آن برای تبیین مفهوم و ویژگی های تاب آوری اقتصادی استفاده کنید یا در بخش بعدی که ابعاد و جنبه ها هستند.
+توجه داشته باشید که مبتلا به تکرار نشوید</ref>===
 ارزیابی توانمندی انعطاف‌پذیر سیستم‌های اقتصادی بر اساس مدل بریگوگلیو بر سه محور استوار است: سرعت بازسازی (ترمیم‌پذیری سیستم پس از وقوع تکانه)، استواری (پایداری و عدم انحراف شدید شاخص‌های کلیدی نظام اقتصادی در حین ضربه) و پیشگیری (دفع پیش‌دستانه ریشه‌های مخرب).<ref>[https://jes.journals.umz.ac.ir/article%204682.html دائی کریم‌زاده و دیگران، «تعیین‌کننده‌های تاب‌آوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه»، 1402ش، ص74-75.]</ref>
 ===تمایز ساختاری واکنش سیستم‌ها (الگوی هیل)===
@@ خط ۱۸: / خط ۲۰: @@
 |}
-===پارادایم بومی اقتصاد مقاومتی و آسیب‌شناسی ساختاری آن===
+===پارادایم بومی اقتصاد مقاومتی و آسیب‌شناسی ساختاری آن<ref group="دیدگاه">به نظرم جای معرفی اقتصاد مقاومتی و خصوصا آسیب های آن در اینجا نباشد.
-در دکترین ایران، «اقتصاد مقاومتی» پلتفرمی راهبردی برای مصون‌سازی سیستم در برابر تکانه‌های خارجی (جنگ و تحریم) از طریق اتکا به ظرفیت‌های درون‌زا، صنایع دانش‌بنیان و منابع معدنی است. با این حال، فقدان الگوی مستمر راهبردی در چهار دهۀ گذشته و اتکا به سیاست‌های اقتضایی، نوعی بلاتکلیفی در متغیرهای کلان ایجاد کرده است. گذار به تاب‌آوری اقتصادی پویا منوط به اصلاحات ساختاری فوری است؛ از جمله تبدیل اقتصاد تجارت‌محور به تولیدمحور، مهار تورم ساختاری، کاهش بدنۀ دولت، اجرای واقعی اصل ۴۴ و مبارزۀ نهادی با رانت تا پایایی سیستم در سایۀ امنیت و وحدت ملی محقق شود.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/02/18/3585527/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8 «اقتصاد مقاومتی اهرمی برای تاب‌آوری در برابر تهدیدات خارجی است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
-==ابعاد، جنبه‌ها و متغیرهای پیشران پایداری==
+اگر مفهوما اقتصاد مقاومتی و تاب آوری اقتصادی یک چیز بود، شما میتوانستید در یک جمله بگویید در دکترین ایران اصطلاح اقتصاد مقاومتی واژه معادل ان است. در حالی که چنین نیست و شما باید در مباحث بعدی، نسبت اقتصاد مقاومتی و تاب آوری اقتصادی رو روشن کنید.</ref>===
-===تفکیک ابعاد چهارگانۀ تاب‌آوری اقتصادی===
+در دکترین ایران، اقتصاد مقاومتی پلتفرمی راهبردی برای مصون‌سازی سیستم در برابر تکانه‌های خارجی (جنگ و تحریم) از طریق اتکا به ظرفیت‌های درون‌زا، صنایع دانش‌بنیان و منابع معدنی است. با این حال، فقدان الگوی مستمر راهبردی در چهار دهۀ گذشته و اتکا به سیاست‌های اقتضایی، نوعی بلاتکلیفی در متغیرهای کلان ایجاد کرده است. گذار به تاب‌آوری اقتصادی پویا منوط به اصلاحات ساختاری فوری است؛ از جمله تبدیل اقتصاد تجارت‌محور به تولیدمحور، مهار تورم ساختاری، کاهش بدنۀ دولت، اجرای واقعی اصل ۴۴ و مبارزۀ نهادی با رانت تا پایایی سیستم در سایۀ امنیت و وحدت ملی محقق شود.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/02/18/3585527/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8 «اقتصاد مقاومتی اهرمی برای تاب‌آوری در برابر تهدیدات خارجی است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
+== ابعاد تاب‌آوری اقتصادی ==
 مفهوم تاب‌آوری در برگیرندۀ چهار بعد متمایز ساختاری است:
-# تاب‌آوری اقتصادی ایستا (قدرت ضربه‌گیری در لحظه): ظرفیت سیستم برای حفظ کارکرد و سطح تولید کل در لحظۀ وقوع شوک با استفاده از منابع برجای‌مانده. در این چارچوب، نظام اقتصادی به‌عنوان یک نهاد، اقدام به جلوگیری از خروج از حالت اولیه و تعادل خود نمی‌کند ولی با تاکید بر شاخص‌های تاب‌آوری بر آن است که پیامدهای منفی ناشی از شوک خارجی را حداقل کند. شاخص‌هایی که برای اندازه‌گیری این نوع از انعطاف‌پذیری اقتصادی مورد استفاده قرار می گیرند، عبارتند از تولید ناخالص داخلی سرانه، میزان درآمد قابل تصرف مصرف‌کنندگان، نوسانات درآمد، میزان نقدینگی، انتقال مالی خارجی و دسترسی به سرمایه و اعتبارات با قیمت مناسب.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستان‌آباد و دیگران، «تاب‌آوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47.]</ref>
+# تاب‌آوری اقتصادی ایستا (قدرت ضربه‌گیری در لحظه): ظرفیت سیستم برای حفظ کارکرد و سطح تولید کل در لحظۀ وقوع شوک با استفاده از منابع برجای‌مانده. در این چارچوب، نظام اقتصادی به‌عنوان یک نهاد، اقدام به جلوگیری از خروج از حالت اولیه و تعادل خود نمی‌کند ولی با تاکید بر شاخص‌های تاب‌آوری بر آن است که پیامدهای منفی ناشی از شوک خارجی را به حداقل برساند. شاخص‌هایی که برای اندازه‌گیری این نوع از انعطاف‌پذیری اقتصادی مورد استفاده قرار می گیرند، عبارتند از تولید ناخالص داخلی سرانه، میزان درآمد قابل تصرف مصرف‌کنندگان، نوسانات درآمد، میزان نقدینگی، انتقال مالی خارجی و دسترسی به سرمایه و اعتبارات با قیمت مناسب.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستان‌آباد و دیگران، «تاب‌آوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47.]</ref>
 # تاب‌آوری اقتصادی پویا (قدرت خودسازی در آینده): توانایی اقتصاد برای بهبود پایدار و بازگشت متغیرهای کلان به وضعیت تعادلی در طول زمان؛ از دو مسیر جلوگیری از اختلالات خارجی (تولید کالاها با کشش تقاضای بالا در بحران) و حفظ ظرفیت تولید از طریق گسترش سبد محصول در بازارهای گوناگون. این نوع از تاب‌آوری با شاخص‌هایی نظیر تعداد بازارهای صادراتی، تمرکز صادرات و نسبت بدهی قابل اندازه‌گیری است.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستان‌آباد و دیگران، «تاب‌آوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47.]</ref>
 # تاب‌آوری ذاتی: توانایی و آرایش پیش‌فرض سیستم جهت مقابله با بروز بحران.
 # تاب‌آوری سازشی: ظرفیت سیستم برای حفظ عملکرد بر اساس نوآوری، تغییر استراتژی یا افزایش تلاش ساختاری در شرایط بحران.<ref>[https://ecoj.sbu.ac.ir/article%2045054.html ابونوری و لاجوردی، «برآورد شاخص ترکیبی آسیب‌پذیری و تاب‌آوری اقتصاد ایران»، 1395ش، ص5.]</ref>
-===جنبه‌های کلیدی تاب‌آوری اقتصادی===
+== ویژگی‌های تاب‌آوری اقتصادی ==
 اقتصادهای انعطاف‌پذیر واجد هشت ویژگی بنیادین تنظیم‌گری هستند:
 # تنوع بخشیدن به اقتصاد: کاهش اتکا به یک بخش یا بازار خاص جهت جبران افت یک حوزه با عملکرد مثبت سایر حوزه‌ها.
-# انعطاف پذیری و سازگاری: توانایی بازتخصیص سریع منابع، سازماندهی مجدد خطوط تولید و تطبیق مدل‌های کسب‌وکار با تغییرات بازار.
+# انعطاف‌پذیری و سازگاری: توانایی بازتخصیص سریع منابع، سازماندهی مجدد خطوط تولید و تطبیق مدل‌های کسب‌وکار با تغییرات بازار.
 # نوآوری و کارآفرینی: تقویت اکوسیستم‌های نوآورانه جهت خلق ارزش‌افزوده، توسعۀ صنایع نوین و ایجاد اشتغال پایدار.
 # شبکه‌های ایمن اجتماعی قوی: طراحی سیستم‌های کارآمد بیمۀ بیکاری، مراقبت‌های بهداشتی جامع و کمک حمایتی برای محافظت از دهک‌های آسیب‌پذیر.
-# سیاست های مالی و پولی مؤثر: اجرای محرک‌های هدفمند مالی و سرمایه‌گذاری زیرساختی توسط دولت در کنار سیاست پولی مستقل بانک مرکزی جهت ثبات قیمت‌ها.
+# سیاست‌های مالی و پولی مؤثر: اجرای محرک‌های هدفمند مالی و سرمایه‌گذاری زیرساختی توسط دولت در کنار سیاست پولی مستقل بانک مرکزی جهت ثبات قیمت‌ها.
 # مدیریت زیرساخت ها و منابع: توسعۀ شبکه‌های حمل‌ونقل، تأمین انرژی پایدار، سیستم‌های ارتباطی کارآمد و مدیریت بهینۀ منابع آب و انرژی.
-# همکاری و مشارکت : ایجاد اتحاد استراتژیک میان دولت، بخش خصوصی و جامعه جهت اشتراک دانش و منابع برای پاسخ هماهنگ به شوک‌ها.
+# همکاری و مشارکت: ایجاد اتحاد استراتژیک میان دولت، بخش خصوصی و جامعه جهت اشتراک دانش و منابع برای پاسخ هماهنگ به شوک‌ها.
-# مدیریت و برنامه ریزی ریسک: شناسایی مستمر مخاطرات بالقوه، تدوین سناریوهای اضطراری و اجرای اقدامات صیانتی پیش از تبدیل خطرات به بحران.<ref>[https://jes.journals.umz.ac.ir/article%204682.html دائی کریم‌زاده و دیگران، «تعیین‌کننده‌های تاب‌آوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه»، 1402ش، ص76-77.]</ref>
+# مدیریت و برنامهریزی ریسک: شناسایی مستمر مخاطرات بالقوه، تدوین سناریوهای اضطراری و اجرای اقدامات صیانتی پیش از تبدیل خطرات به بحران.<ref>[https://jes.journals.umz.ac.ir/article%204682.html دائی کریم‌زاده و دیگران، «تعیین‌کننده‌های تاب‌آوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه»، 1402ش، ص76-77.]</ref>
-===متدولوژی، شاخص‌ها و رویکردهای ارزیابی===
-وضعیت تاب‌آوری کشورها بر اساس ماتریس تقاطعی «آسیب‌پذیری ذاتی» (ضعف‌های طبیعی مانند تک‌محصولی بودن) و «سیاست‌های تاب‌آوری» (تدابیر حاکمیت برای مهار خطر) به چهار وضعیت تفکیک می‌شود:<br>
+== شاخص‌های ارزیابی ==
+وضعیت تاب‌آوری کشورها بر اساس ماتریس تقاطعی آسیب‌پذیری ذاتی (ضعف‌های طبیعی مانند تک‌محصولی بودن) و سیاست‌های تاب‌آوری (تدابیر حاکمیت برای مهار خطر) به چهار وضعیت تفکیک می‌شود:
 {| class="wikitable"
 ! ظرفیت سیاست‌های تاب‌آوری /سطح آسیب‌پذیری ذاتی!! آسیب‌پذیری ذاتی پایین !! آسیب‌پذیری ذاتی بالا
 |-
-| سیاست‌های تاب‌آوری بالا || بهترین وضعیت: مصونیت ساختاری و بازسازی بهینه|| وضعیت خودساخته: مهار آسیب‌های ذاتی با سیاست‌های هوشمند
+| سیاست‌های تاب‌آوری بالا || مصونیت ساختاری و بازسازی بهینه|| مهار آسیب‌های ذاتی با سیاست‌های هوشمند
 |-
-| سیاست‌های تاب‌آوری پایین|| وضعیت پرخطر: فرسایش پایداری به دلیل خطاهای سیاستی|| بدترین وضعیت: فروپاشی سریع سیستم در زمان تکانه<ref>[https://jepr.uok.ac.ir/article%2062602.html غفاری‌فرد و دیگران، «تاب‌آوری اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و عوامل مؤثر بر آن: رویکردی بر حفظ امنیت اقتصادی»، 1401ش، ص89.]</ref>
+| سیاست‌های تاب‌آوری پایین|| فرسایش پایداری به دلیل خطاهای سیاستی|| فروپاشی سریع سیستم در زمان تکانه<ref>[https://jepr.uok.ac.ir/article%2062602.html غفاری‌فرد و دیگران، «تاب‌آوری اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و عوامل مؤثر بر آن: رویکردی بر حفظ امنیت اقتصادی»، 1401ش، ص89.]</ref>
 |}
@@ خط ۵۱: / خط ۵۷: @@
 * مثلث ظرفیت «ویرگین و سازمان دراپ»: سنجش پایداری در این مدل منوط به فعال‌سازی هم‌زمان سه بازوی پدافندی است: ظرفیت جذب ضربۀ اولیه، ظرفیت مقابله با پیامدها و ظرفیت سازگاری با واقعیت‌های جدید پس از بحران.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439639/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5% محمدی و دیگران، «تبیین مفهوم، ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری اقتصادی»، 1396ش، ص94.]</ref>
 * شاخص تولید بالقوه «دوال»: این مدل مبنای پایداری را توانایی سیستم در حفظ ستاندۀ واقعی نزدیک به بالاترین ظرفیت اسمی و تولید بالقوۀ کشور پس از وقوع شوک می‌داند تا چرخ بخش واقعی اقتصاد متوقف نشود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439639/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5% محمدی و دیگران، «تبیین مفهوم، ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری اقتصادی»، 1396ش، ص94.]</ref>
-===ماتریس نیروهای متقابل===
+== ماتریس نیروهای متقابل ==
 شواهد تجربی نشان می‌دهند که توسعۀ اقتصاد دانش‌بنیان، تجارت چندجانبۀ پویا و جذب سرمایه‌گذاری خارجی به‌عنوان متغیرهای پیشران مثبت، مقاومت ساختاری را ارتقا می‌دهند؛ در حالی‌که تورم ساختاری مزمن و بزرگ شدن بدنۀ دولت (افزایش هزینه‌های جاری غیرمولد) به‌عنوان متغیرهای فرساینده، پایداری سیستم را مخدوش می‌سازند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/966574/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8% «تأثیر اقتصاد دانش‌بنیان بر تاب‌آوری اقتصاد ایران»، خبرگزاری آنا.]</ref>
-==تاب‌آوری اقتصادی در شرایط بحران==
+==تاب‌آوری اقتصادی در شرایط بحران<ref group="دیدگاه">کل این بخش قلم فرسایی و مطالب تکراری و بعضا غیرضرور دارد. در یک یا نهایتا دو بند مطلب را فشرده و مختصر گزارش کنید.
-===ماهیت تکانه‌ها در اقتصاد بحران===
-در شرایط بحران‌های حاد (تحریم، جنگ یا همه‌گیری)، نظام اقتصادی با تغییر فاز به الگوی «اقتصاد بحران»، منابع را بازآرایی می‌کند. این تکانه‌ها شامل شوک‌های خارجی (منازعات نظامی، تحریم، بحران مالی بین‌المللی و نوسان نفت) و شوک‌های داخلی (بحران‌های ساختاری درون‌زا، حوادث طبیعی و حملات سایبری) است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439639/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5% محمدی و دیگران، «تبیین مفهوم، ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری اقتصادی»، 1396ش، ص97.]</ref>   تحریم‌ها و جنگ با ایجاد رکود تورمی، افزایش هزینه‌های فراملی، اخلال در زنجیرۀ تأمین و کمبود ارز، ظرفیت رشد را محدود کرده و موفقیت تحریم معکوس با سطح تاب‌آوری کشور هدف است.<ref>[https://www.journaldfrc.ir/article%20231484.html سعادت و دیگران، «تأثیر تاب‌آوری اقتصادی بر عملکرد تحریم‌های اقتصادی در اقتصاد ایران»، 1404ش، ص180-181.]</ref>  در این میان، در اقتصادهای نفتی، وجود پدیدۀ «بیماری هلندی» و وابستگی بودجه به نفت، شوک‌های ژئوپلیتیک را به‌صورت مستقیم به بحران مالی تبدیل می‌کند؛ در حالی‌که اقتصادهای فاقد منابع (مانند ژاپن) با متنوع‌سازی سبد انرژی و ثبات نهادی، پایداری خود را ارتقا داده‌اند.<ref>[https://jepr.uok.ac.ir/article%2062602.html غفاری‌فرد و دیگران، «تاب‌آوری اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و عوامل مؤثر بر آن: رویکردی بر حفظ امنیت اقتصادی»، 1401ش، ص89-91.]</ref>
+این بخش و بخش بعدی علاوه بر اینکه مطالبشان خیلی به هم نزدیک شده است و باید یکی شوند، خیلی به دستورالعمل و توصیه نزدیک شده است. شما باید گزارشگر باشید نه توصیه کننده</ref>==
+===ماهیت تکانه‌ها در اقتصاد بحران<ref group="دیدگاه">مطالب زیر با میتوان گفت ماهیت تکانه ها؟ </ref>===
+در شرایط بحران‌های حاد (تحریم، جنگ یا همه‌گیری)، نظام اقتصادی با تغییر فاز به الگوی اقتصاد بحران، منابع را بازآرایی می‌کند. این تکانه‌ها شامل شوک‌های خارجی (منازعات نظامی، تحریم، بحران مالی بین‌المللی و نوسان نفت) و شوک‌های داخلی (بحران‌های ساختاری درون‌زا، حوادث طبیعی و حملات سایبری) است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439639/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5% محمدی و دیگران، «تبیین مفهوم، ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری اقتصادی»، 1396ش، ص97.]</ref> تحریم‌ها و جنگ با ایجاد رکود تورمی، افزایش هزینه‌های فراملی، اخلال در زنجیرۀ تأمین و کمبود ارز، ظرفیت رشد را محدود کرده و موفقیت تحریم معکوس با سطح تاب‌آوری کشور هدف است.<ref>[https://www.journaldfrc.ir/article%20231484.html سعادت و دیگران، «تأثیر تاب‌آوری اقتصادی بر عملکرد تحریم‌های اقتصادی در اقتصاد ایران»، 1404ش، ص180-181.]</ref> در این میان، در اقتصادهای نفتی، وجود پدیدۀ بیماری هلندی و وابستگی بودجه به نفت، شوک‌های ژئوپلیتیک را به‌صورت مستقیم به بحران مالی تبدیل می‌کند؛ در حالی‌که اقتصادهای فاقد منابع مانند ژاپن، با متنوع‌سازی سبد انرژی و ثبات نهادی، پایداری خود را ارتقا داده‌اند.<ref>[https://jepr.uok.ac.ir/article%2062602.html غفاری‌فرد و دیگران، «تاب‌آوری اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و عوامل مؤثر بر آن: رویکردی بر حفظ امنیت اقتصادی»، 1401ش، ص89-91.]</ref>
 ===مدل شش‌وجهی چالش‌های ساختاری صنعت در فاز پساجنگ===
 در جریان فاز پساجنگ، بلاتکلیفی سیاستی منجر به افت تقاضای کل، رکود در بازارهای دارایی و کاهش نرخ مشارکت نیروی کار می‌شود. چالش‌های ساختاری بخش صنعت در این فاز، در قالب یک مدل شش‌وجهی نمایان می‌شود:<br>
@@ خط ۷۵: / خط ۸۴: @@
 |}
-===استراتژی‌های ابزاری و صیانتی در افق‌های سه‌گانۀ زمانی===
+===استراتژی‌های ابزاری و صیانتی در افق‌های سه‌گانۀ زمانی<ref group="دیدگاه">نسبت این بخش و مطالبش با بخش ابزارهای صیانتی و تنظیم‌گری در زمان بحران چیست؟ تکرار است گویا.</ref>===
-مدیریت بحران و بازسازی پساجنگ نیازمند اقدامات مشخص در سه افق زمانی است:<br>
+مدیریت بحران و بازسازی پساجنگ نیازمند اقدامات مشخص در سه افق زمانی است:
 {| class="wikitable"
 ! افق زمانی !! تمرکز اصلی استراتژی !! اقدامات کلیدی و عملیاتی
@@ خط ۸۸: / خط ۹۷: @@
 ===موازنۀ ژئوپلیتیک گلوگاه‌های راهبردی و تاب‌آوری در جنگ فرسایشی===
-از منظر اقتصاد سیاسی، تاب‌آوری ساختاری کشورها در مواجهات نظامی با میزان اشراف بر گلوگاه‌های راهبردی نظیر تنگۀ هرمز، باب‌المندب و کانال سوئز رابطۀ مستقیم داشته و مدیریت هوشمند آنها وزن ژئوپلیتیک سیستم را ارتقا می‌دهد. در شرایط توازن شکننده، تنش به یک «جنگ فرسایشی رفتاری» تبدیل می‌شود که در آن، متغیر زمان به‌دلیل انباشت تجربه‌های تحریمی و آستانۀ تحمل بالاتر جامعۀ هدف در قیاس با اقتصادهای پساصنعتیِ آسیب‌پذیر، به‌عنوان ابزاری موازنه‌گر به نفع سیستم‌های تاب‌آور عمل می‌کند.<ref> [https://ana.ir/fa/news/1052914/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7 «خلیج فارس در کانون معادلات حمل‌ونقل جهانی/ تاب‌آوری اقتصاد دریامحور با مدیریت در تنگۀ هرمز»، خبرگزاری آنا.]</ref>
+از منظر اقتصاد سیاسی، تاب‌آوری ساختاری کشورها در مواجهات نظامی با میزان اشراف بر گلوگاه‌های راهبردی نظیر تنگۀ هرمز، باب‌المندب و کانال سوئز رابطۀ مستقیم داشته و مدیریت هوشمند آنها وزن ژئوپلیتیک سیستم را ارتقا می‌دهد. در شرایط توازن شکننده، تنش به یک جنگ فرسایشی رفتاری تبدیل می‌شود که در آن، متغیر زمان به‌دلیل انباشت تجربه‌های تحریمی و آستانۀ تحمل بالاتر جامعۀ هدف در قیاس با اقتصادهای پساصنعتیِ آسیب‌پذیر، به‌عنوان ابزاری موازنه‌گر به نفع سیستم‌های تاب‌آور عمل می‌کند.<ref> [https://ana.ir/fa/news/1052914/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7 «خلیج فارس در کانون معادلات حمل‌ونقل جهانی/ تاب‌آوری اقتصاد دریامحور با مدیریت در تنگۀ هرمز»، خبرگزاری آنا.]</ref>
-===ابزارهای صیانتی و تنظیم‌گری در زمان بحران===
+===ابزارهای صیانتی و تنظیم‌گری در زمان بحران<ref group="دیدگاه">واقعا چقدر از این مطالب مشخصا مربوط به تاب آوری اقتصادی است؟</ref>===
 پنج ابزار کلیدی حاکمیت برای مهار ریزش‌های اقتصادی عبارتند از:
 # مدیریت عادلانه توزیع: تخصیص هدفمند منابع به بخش‌های اولویت‌دار (غذا و دارو) جهت مهار تورم روانی و احتکار.
@@ خط ۱۰۲: / خط ۱۱۱: @@
 # دیپلماسی اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی: سیستم‌های تاب‌آور با اعطای مشوق‌های قانونی و امنیت حقوقی، بسترهای مهار اثر سرریزی تحریم‌ها را فراهم می‌سازند. در شرایط انسداد مالی، دیپلماسی فعال بر مکانیسم‌های تهاتر، صادرات غیرنفتی و پیمان‌های تجاری دوجانبه متمرکز می‌شود.
 # پیوستگی امنیت ملی و پایداری اقتصادی: ثبات سیاسی و پیش‌بینی‌پذیری، پیش‌شرط رونق تولید داخلی است و در مقابل، تقویت توان داخلی (از طریق تنوع در درآمدها و توسعۀ اقتصاد دانش‌بنیان) وابستگی‌های آسیب‌زا را کاهش داده و امنیت ملی را ارتقا می‌دهد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/26/3564183/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D8%A «اقتصاد مقاومتی چارچوبی برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
-==سطوح تحلیل و ساختارهای عملکردی تاب‌آوری (کلان، میانی و خرد)==
+==سطوح تحلیل و ساختارهای عملکردی تاب‌آور<ref group="دیدگاه">دو اشکال قبلی در این قسمت هم وجود دارد:
-تاب‌آوری اقتصادی بر اساس اهداف کلان به دو زیرمجموعۀ «شوک‌محور» (مواجهۀ کوتاه‌مدت با رویدادهای ناگهانی) و «آینده‌محور» (حفظ رشد و پایداری در درازمدت) تفکیک شده و نیازمند هماهنگی میان سطوح زیر است:
+قلم فرسایی و لحن دستوری و تجویزی/ مطالب را کوتاه و فشرده بیاورید، واضحات را توضیح ندهید و عدم تکرار مطالب در کل مقاله مدنظر باشد/ توصیه و دستورالعمل نداشته باشید فقط گزارشگر باشید</ref>==
+تاب‌آوری اقتصادی بر اساس اهداف کلان، به دو زیرمجموعۀ شوک‌محور (مواجهۀ کوتاه‌مدت با رویدادهای ناگهانی) و آینده‌محور (حفظ رشد و پایداری در درازمدت) تفکیک شده و نیازمند هماهنگی میان سطوح زیر است:<ref group="دیدگاه">منبع؟</ref>
 ===سطح کلان (توسعۀ شاخص‌های انسانی و آمایشی)===
-این لایه متکی بر توسعۀ سواد و آموزش عالی جهت ایجاد بدنۀ کارشناسی بومی، ارتقای امید به زندگی، خودکفایی دارویی و مهارت‌آموزی جهت افزایش بهره‌وری کل عوامل تولید است. از منظر آمایشی نیز تمرکززدایی جغرافیایی از زیرساخت‌های حیاتی، ضریب آسیب‌پذیری فیزیکی سیستم را مهار می‌کند.<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشن‌ضمیر، «تاب‌آوری اقتصادی در شرایط بی‌ثباتی»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>
+این لایه متکی بر توسعۀ سواد و آموزش عالی جهت ایجاد بدنۀ کارشناسی بومی، ارتقای امید به زندگی، خودکفایی دارویی و مهارت‌آموزی جهت افزایش بهره‌وری کل عوامل تولید است. از منظر آمایشی نیز تمرکززدایی جغرافیایی از زیرساخت‌های حیاتی، ضریب آسیب‌پذیری فیزیکی سیستم را مهار می‌کند.<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشن‌ضمیر، «تاب‌آوری اقتصادی در شرایط بی‌ثباتی»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref><ref group="دیدگاه">حسب تذکر دکتر فصیحی، در صورت امکان از منبعی غیر از سیلیویکا استناد دهید.</ref>
-# تاب‌آوری اقتصادی در بخش کشاورزی: در این میان، بخش کشاورزی نقشی استراتژیک در امنیت غذایی و تأمین درآمد دارد. رکود شدید در این بخش نه‌تنها درآمد روستانشینان را نابود می‌کند بلکه به اختلالات اجتماعی نظیر مهاجرت بی‌رویۀ روستایی، افزایش زاغه‌نشینی و تشدید فقر می‌انجامد. بنابر پژوهش‌ها، تاب‌آوری بخش کشاورزی ایران در سال‌های اخیر کاهش یافته و تقویت آن جهت ایجاد ثبات اجتماعی ضروری است.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستان‌آباد و دیگران، «تاب‌آوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47 و ص55.]</ref>
+# تاب‌آوری اقتصادی در بخش کشاورزی:<ref group="دیدگاه">موارد دیگری هم هست که فقط کشاورزی جدا شده است؟</ref> در این میان، بخش کشاورزی نقشی استراتژیک در امنیت غذایی و تأمین درآمد دارد. رکود شدید در این بخش نه‌تنها درآمد روستانشینان را نابود می‌کند بلکه به اختلالات اجتماعی نظیر مهاجرت بی‌رویۀ روستایی، افزایش زاغه‌نشینی و تشدید فقر می‌انجامد. بنابر پژوهش‌ها، تاب‌آوری بخش کشاورزی ایران در سال‌های اخیر کاهش یافته و تقویت آن جهت ایجاد ثبات اجتماعی ضروری است.<ref>[https://sid.ir/paper/999909/fa شاکری بستان‌آباد و دیگران، «تاب‌آوی اقتصادی بخش کشاورزی ایران»، 1400ش، ص46-47 و ص55.]</ref>
 ===سطح میانی-شهری و پایداری فضاهای شهری===
 تحقق حکمروایی خوب شهری، منوط به شکل‌گیری سیستم اقتصادی مختلط و رقابتی با مکانیسم قیمت‌های آزاد است. مدیریت شهری مکلف به ضربه‌گیری مالی بر لایه‌های کالبدی و غیرکالبدی از طریق پنج سیستم راهبردی است: مدیریت یکپارچۀ مالی شهر (فرماندهی واحد و مهار رانت)، تنوع عملکردی اقتصاد شهری (سبدسازی متنوع از فعالیت‌ها)، درآمد پایدار شهری (تکیه بر درآمدهای غیرنوسانی به‌جای شهرفروشی)، محیط نوآوری فضاهای شهری (خلق ارزش‌افزوده از طریق فناوری) و باز بودن سیستم اقتصادی (تنظیم نرخ تبادلات بهینه جهت جذب سرمایه).<ref>[https://civilica.com/doc/2466870/ «تدوین راهبردهای تاب‌آوری اقتصادی برای شهر ایرانی»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>
 ===سطح خرد (تاب‌آوری بنگاهی، کسب‌وکارهای خصوصی و مسئولیت کارفرمایی)===
 تاب‌آوری بنگاه‌های تولیدی و خدماتی در محیط‌های پرمخاطره بر چهار رکن استوار است: الگوهای نوین تأمین مالی (مدل‌های مشارکتی و مدیریت هزینه‌های پنهان حقوقی)، واقعیت‌سنجی حوزۀ فعالیت (انطباق با زنجیرۀ ارزش بومی)، شتاب‌دهی صادرات و تنوع بازار (کاهش وابستگی به نوسانات داخلی که در آن حمایت از کسب‌وکارهای خرد و متوسط اهمیت بالاتری نسبت به بنگاه‌های بزرگ دارد)<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشن‌ضمیر، «تاب‌آوری اقتصادی در شرایط بی‌ثباتی»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>  و مسئولیت اجتماعی کارفرمایی (حفظ نیروی کار و تعهدات مالی در بحران جهت کنترل شوک‌های روانی بازار). مستندسازی این تجارب زیسته، فرآیند گذار «از روایت به سیاست» را محقق ساخته و الگویی عملیاتی برای صیانت از ساختارهای تولیدی در آینده دست می‌دهد.<ref> [https://www.irna.ir/news/86152226/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%86%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D9%82%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8% «پویش راویان سنگر اقتصاد نقش کارفرمایان در تاب‌آوری اقتصادی کشور را روایت می‌کند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
-===لایۀ خانوار===
+===لایۀ خانوار<ref group="دیدگاه">خارج از سه سطح بالاست؟</ref>===
 در این الگو، خانواده از یک نهاد مصرف‌کننده به یک واحد تولیدی استراتژیک تغییر فاز می‌دهد و پنج محور در آن فعال می‌شود:
 # مدیریت مصرف و بهینه‌سازی رفتاری: این محور مستلزم تفکیک ساختاری نیاز از خواسته و تمایل به کالاهای باکیفیتِ اقتصادی بدون کاهش جدی کیفیت زندگی است؛ امری که در سطح کلان نیازمند جایگزینی مدیریت تقاضا به‌جای توسعۀ مداوم عرضه است.<ref>[https://civilica.com/note/21524/ روشن‌ضمیر، «تاب‌آوری اقتصادی در شرایط بی‌ثباتی»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>  شواهد رفتاری جامعۀ ایرانی (در طول جنگ 12 روزه) نشان داد که برخلاف الگوهای کلاسیک غربی که در زمان شوک دچار تقاضای هیجانی می‌شوند، جامعۀ ایرانی به سطحی از «عقلانیت مصرفی و خودکنترلی رفتاری» دست یافت. این تغییر رفتار شامل عبور از مصرف بیشتر به مصرف مؤثر و گرایش به مصرف جمعی و مسئولانه (اشتراک منابع در سطح محلات به‌جای انباشت فردی) بود که نوعی بازگشت به سنت‌های اقتصادی-اجتماعی ایرانی محسوب می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404041911642/%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8 «ضرورت نقش مردم در تاب‌آوری اقتصادی پس از بحران‌ها/ جایگاه مردم باید بازتعریف شود»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>