پیش‌نویس:خامه‌دوزی: تفاوت میان نسخه‌ها

هنر خامه‌دوزی قدمتی دیرینه دارد و ابداع آن به‌زمان پیدایش نخ ابریشم یعنی دورۀ اشکانی و ساسانی در استان سیستان و بلوچستان باز می‌گردد.<ref>کرمانی، جغرافیای نیمروز، 1374ش، ص93.</ref> دختران سیستانی از سنین نوجوانی، این هنر را در خانه از مادرانشان یاد می‌گرفتند. آن‌ها با ظرافتِ تمام، بخش مهمی از جهیزیه‌شان را خودشان می‌دوختند و با این کار، علاوه بر آماده‌سازی مقدمات ازدواج، کمک‌خرج خانواده نیز بودند.<ref>[https://civilica.com/doc/1856723/ قاسمی و دیگران، «بررسی تکنیک‌های دوخت و معرفی نقوش رایج خمک‌دوزی در پوشاک معاصر»، 1402ش، ص3.]</ref>

از خامه‌دوزی برای تزیین انواع لباس‌ها، مانتو، دامن، شال و روسری، رومیزی، روبالشتی، کلاه، پتو، کوسن، جانماز و وسایل دکوری منزل استفاده می‌شود.<ref>[https://honari.com/blog/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ «خامه‌دوزی»، وب‌سایت هنری.]</ref> خامه‌دوزی از رودوزی‌های مهمی است که در پوشاک مردم سیستان و بلوچستان نمود پیدا کرده است. زنان منطقه لباس‌های ساده را به ‌لباس‌های پرنقش تبدیل می‌کنند که هر یک از دوخت‌های آن از فرهنگ و طبیعت مردم سیستان الهام گرفته شده است. پیراهن مردان در گذشته جلوبسته، گشاد و راسته بوده و از قسمت سرشانه تا زیر سینه شکافی مورب داشته که به‌وسیلۀ دکمه‌ای روی شانه بسته می‌شده است. قسمت جلوی پیراهن را با ابریشم سفید خامه‌دوزی می‌کردند.<ref>عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»، وب‌سایت الف.</ref> خامه‌دوزی در گذشته روی یقه و کلاه مردان نیز کاربرد داشت؛ به‌گونه‌ای که برای خانواده‌های پولدار، ابریشم را رنگ‌آمیزی می‌کردند. خامه‌دوزی لباس مردان نشان‌دهندۀ احترام زیاد زنان به مردانشان بوده است.<ref>پزشکی، ابریشم‌دوزی‌های ایرانی، 1396ش، ص56.</ref>

نقوش خامه‌دوزی به دو گروه گیاهی و هندسی تقسیم می‌شود. نقوش گیاهی شامل نقوش درخت و گل و گیاه است که به‌صورت ساده و قرینه روی پارچه دوخته می‌شود. عمدۀ نقوش خامه‌دوزی بر پایۀ اشکال هندسی و شامل مثلث، مربع و صلیب است.<ref>[https://civilica.com/doc/1856723/ قاسمی و دیگران، «بررسی تکنیک‌های دوخت و معرفی نقوش رایج خمک‌دوزی در پوشاک معاصر»، 1402ش، ص4.]</ref> مهم‌ترین نقوش خامه‌دوزی عبارتند از:  

* مثلث: از مهم‌ترین نقوش هندسی است و در سیستان از آن به‌عنوان نماد خانواده یاد می‌شود؛ به این صورت که رأس بالای آن نماد پدر و دو رأس دیگر نماد مادر و فرزند است.<ref>[https://hsi.kashanu.ac.ir/article_113672.html خورسند، «تبیین مبنای طراحی و ظرفیت‌های بصری نقوش هنر خمک‌دوزی سیستان»، 1400ش، ص71.]</ref>

* جووَک: در زبان محلی به معنی جو است که فرمی شبیه لوزی دارد؛<ref>رهدار و خدری، بررسی هنر خامه‌دوزی سیستان و بلوچستان با تأکید نقوش، 1396ش، ص42.</ref>

* خشت و نیم‌خشت: الهام گرفته از محیط زندگی مردم سیستان که طرح کامل آن به‌عنوان خشت و طرح نیمۀ آن به‌عنوان نیم‌خشت استفاده می‌شود؛

* گل هشت‌پر: نمادی از خورشید است که در زبان محلی به آن گل قَتُلمه‌ای می‌گویند و نیمۀ این گل به‌صورت غنچه در گلدوزی استفاده می‌شود؛

* خطوط زیگزاگی و پلکانی: دوخت کوک‌های افقی یا عمودی به‌صورت پلکانی و زیگزاگ.<ref>[https://hsi.kashanu.ac.ir/article_113672.html خورسند، «تبیین مبنای طراحی و ظرفیت‌های بصری نقوش هنر خمک‌دوزی سیستان»، 1400ش، ص71.]</ref>