نشانه‌های ظهور امام مهدی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>نشانه‌های ظهور امام مهدی؛</big>''' رویدادهای حتمی و غیرحتمی پیش‌بینی‌شده پیش از قیام جهانی امام مهدی.

نشانه در لغت به معنای نشان، نمودار، دلیل و اماره است؛ مترادف عربی آن علامت، جمع: علائم یا علامات و معادل آن آیه به چیزی گفته می‌شود که راهنما و موجب شناخت مطلبی باشد. در اصطلاح، نشانه‌های ظهور به علامت‌هایی گفته می‌شود که نزدیک شدن قیام امام مهدی را نمایان می‌سازد؛<ref>آیتی، تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور، ۱۳۹۰ش، ص۱۵.</ref> به واسطۀ این نشانه‌ها می‌توان آن حضرت را از مدعیان دروغین بازشناخت و از حکایت‌گری مهمی برخوردارند. بنا بر روایات پیامبر و امامان معصوم، هنگام ظهور او، نشانه‌ها یا علامت‌هایی از انواع متصل و منفصل، حتمی و غیرحتمی، خاصّه و عامّه رخ می‌دهد.<ref>رضوی، «بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانه های ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهل سنت و امامیه شبه قاره(سده اخیر)»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲-۱۱.</ref>

در قرآن کریم، آیاتی به نشانه‌های آخرالزمان اشاره دارند. از جمله در آیه ۱۷ انعام، چهار نشانه دابة الارض، خروج دجال، نزول عیسی و طلوع خورشید از مغرب بیان شده است. در آیه ۶۵ همان سوره نیز به عذاب‌هایی از بالا دجال و صیحه، از زیر پا یا خسف، اختلاف در دین و جنگ میان مسلمانان اشاره شده است. در آیه ۵۱ سوره یونس نیز سخن از عذابی است که شب یا روز فرا می‌رسد. همچنین آیه ۵۰ سبأ به صیحه آسمانی و فرو رفتن لشکر سفیانی در بیداء تفسیر شده و آیه ۱ معارج، آتشی از مغرب دانسته شده که به دست امام مهدی خانه‌های ستمگران را نابود می‌کند.<ref>[https://cis.quran.ac.ir/article_150056.html موسوی گیلانی، «بررسی تطبیقی نشانه‌های ظهور موعود آخرالزمان از دیدگاه دین اسلام و مسیحیت»، ۱۴۰۰ش، ص۱۳۵.]</ref>

== '''نشانه‌های ظهور در ادیان''' ==

== '''اقسام نشانه‌های ظهور''' ==

موضوع نشانه‌های ظهور از مباحث پیچیده در حوزه مهدویت است که بررسی کامل آن نیازمند مطالعه همه جانبه روایات مرتبط می‌باشد. به طور خلاصه، اندیشمندان این نشانه‌ها را به دو شیوه متفاوت دسته‌بندی کرده‌اند.<ref>[https://www.shiavault.com/books/faith-and-reason/chapters/27-question-25-signs-for-the-re-emergence-of-imam-al-mahdi/ “Question 25: Signs for the re-emergence of Imam al-Mahdi” website Shiavault.]</ref>

# '''نشانه‌های حتمی:''' این دسته از نشانه‌ها که حتی نشانه‌های قیام امام مهدی هستند<ref>سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۵.</ref> بدون هیچ تردیدی رخ خواهند داد و خبر از نزدیکی ظهور می‌دهند. مهم‌ترین آنها عبارتند از: خروج سفیانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1675351/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%82-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 علیانسب و نبوی، «بررسی تعداد و مصادیق نشانه‌های حتمی قیام حضرت مهدی(ع) در روایات شیعی و نقد برخی از آن‌ها»، ۱۳۹۹ش، ص۲۴۹.]</ref>

# '''نشانه‌های فردی و معجزه‌آسا:''' رویدادهایی که جنبه اعجاز دارند و به صورت فردی و خارق‌العاده تحقق می‌یابند؛ مانند صیحه آسمانی مانند ندا از آسمان و قتل نفس معصوم مثل شخصیت پاک و بی‌گناه.<ref>[https://www.shiavault.com/books/faith-and-reason/chapters/27-question-25-signs-for-the-re-emergence-of-imam-al-mahdi/ “Question 25: Signs for the re-emergence of Imam al-Mahdi” website Shiavault.]</ref>

== '''کارکرد نشانه‌های ظهور''' ==

یکی از راه‌های حل پیچیدگی‌های بحث نشانه‌های ظهور، توجه به مقاصد امامان معصوم از طرح این رویدادهاست. یکی از آنها بّعد اثری نشانه‌ها و پیشگویی‌ها است که حاصل برداشت از ظواهر روایی می‌باشد. این آثار نه صرفاْ مثبت و ایجابی بوده و نه مخرب و منفی، بلکه ترکیبی متوازن و منطقی از آنها را در بردارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%DB%8C پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref> مهمترین کارکرد‌های نشانه‌های ظهور کارکرد استراتژیک یا راهبردی و تمدنی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721131/%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C همایون، «نشانه‌های ظهور و تصویرپردازی از یک انتقال تمدنی»، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۲۳۴ و ۲۴۳.]</ref>  

# '''کارکرد منفی و سلبی:''' نیز این نشانه‌ها می‌توانند به‌عنوان معیاری برای شناسایی قیام‌های باطل و تحیر و سرگردانی در تشخیص و تصدیق جریان‌ها، تعیین وقت برای ظهور و شناخت مدعیان دروغین و سوء استفاده‌های سیاسی و اجتماعی ‌باشند.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷-۱۲]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%DB%8C پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref>

== '''ضوابط تطبیق نشانه‌های ظهور''' ==

== '''نمادگرائی در نشانه‌های ظهور''' ==

دوگانگی زمانی میان متن روایات نشانه‌های ظهور که متعلق به فضای فکری مخاطبان عصر حضور معصومان است و محتوای آنها که معطوف به آینده و مخاطبان عصر غیبت و ظهور می‌باشد، امامان معصوم را ناگزیر به بهره‌گیری از سبک سخن نمادین و سمبلیک ساخت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1192156/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 رجبی، «تحلیل و بررسی نمادانگاری نشانه های ظهور»، ۱۳۹۶ش، ص۲۱۴.]</ref> این سبک، راهکاری برای همپوشانی این فاصله زمانی و فکری و نیز فرار از تنگنای واژگانی بوده است؛<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122931/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 الهی‌نژاد، «نمادگرائی در نشانه های ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۲۵.]</ref> چنان‌که ویژگی‌های افسانه‌ای دجال که نماد و رمزی ناظر به جریان‌های فرهنگی، اجتماعی و تاریخی به شمار می‌آید<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1192156/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 رجبی، «تحلیل و بررسی نمادانگاری نشانه های ظهور»، ۱۳۹۶ش، ص۲۱۱.]</ref> مانند حرکت‌های سرسام‌آور، مرکب عظیم‌الجثه، کارهای اعجازگونه و نیز نشانه‌هایی مانند طلوع خورشید از مغرب و ندای آسمانی، تنها با ابزار نمادگرایی قابل توجیه هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122931/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 الهی‌نژاد، «نمادگرائی در نشانه های ظهور»، ۱۳۹۵ش، ص۲۵.]</ref>

# به طور مطلق زبان نشانه‌های ظهور را زبان نمادین با استعمال مجازی می‌داند.

رمزی‌دانستن علائم ظهور خلاف ظاهر احادیث است زیرا کارکرد علائم ظهور، شناخت امام مهدی از مدعیان دروغین است<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۱۵-۴۱۴.</ref> و این مسئله باعث لغو کارکرد علائم ظهور شود.<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۶۰.</ref>

== '''نشانه‌های ظهور در ایران و خراسان''' ==  

== نشانه‌های ظهور در شعر مهدوی ==

شعر مهدوی از زیر مجموعه‌های شعر مناقبتی است که در قلمرو شعر آیینی، از گستره وسیع، شکوه و منزلت خاصی برخوردار است. محمد بن حسام خوسفی و سید حیدر حلی دو شاعر، متعهد و شیعی‌مذهب، در حوزه شعر مهدوی در ادب فارسی و عربی هستند. آنان توانستند روایات و احادیث مربوط به نشانه‌های ظهور امام مهمدی و خصوصاْ تحریف دین را به‌عنوان یکی از نشانه‌ها، در اشعار خود بازتاب دهند که نشان‌دهنده ارادات آنان به اهل‌بیت است. شباهت‌های بسیاری در رویکرد این دو شاعر به شعر مهدوی، اما تفاوت‌های قابل ملاحظه‌ای هم بین آن دو وجود دارد. خوسفی، بیش‌تر از نشانه‌های ظهور به ویژه فراگیر شدن ظلم، اما حیدر حلی، به ویژگی‌های حکومت آن حضرت به خصوص نابود کردن ظالمان توجه نموده‌ است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1233984/%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C قائمی و همکاران، «نشانه‌های ظهور و ویژگی‌های حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در شعر مهدوی»، ۱۳۹۵ش، ص۶۸-۶۷ و ۹۵-۹۴.]</ref>

== منبع‌شناسی ==

 

 

 

== '''چالش‌های اخلاقی در نشانه‌های ظهور''' ==

موانع و چالش‌های اخلاقی در مورد نشانه‌های ظهور دارای چند بّعد است.

اتخاذ رویکردی مستند، روشمند و متعادل برای جلوگیری از سوءاستفاده‌های سیاسی و شکل‌گیری فهمی تمدن‌ساز از مهدویت و زمینه‌ها و نشانه‌های ظهور.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2837918/%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 فلاح زیارانی، «مهدویت و علائم ظهور در اندیشۀ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در گفت‌و‌گو با کارشناسان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲-۱۱ و ۲۳.]</ref>