حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
<big>'''مهاجرت؛'''</big> فرایند جابه‌جایی جمعیت بین مبدأ و مقصد با پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی متعدد.
<big>'''مهاجرت؛'''</big> فرایند جابه‌جایی جمعیت بین مبدأ و مقصد با پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی متعدد.


مهاجرت، با علل و انواع گوناگونی چون خودخواسته و اجباری، خارجی و داخلی و پیامدهای مثبت و منفی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی برای مبدأ و مقصد است. در [[اسلام]]، هجرت به‌ویژه با انگیزه دینی، تکلیفی برای حفظ [[ایمان]] و مقابله با ظلم بوده و به دو نوع هجرت از گناهان و هجرت مکانی تقسیم می‌شود. [[مهاجرت]] به خارج از کشور، به‌خصوص در [[خانواده‌ ایرانی|خانواده‌های ایرانی]]، می‌تواند منجر به فروپاشی ساختار سنتی خانواده، بحران هویتی فرزندان و تضاد فرهنگی شود
مهاجرت به‌عنوان جابه‌جایی جمعیت از یک مکان به مکان دیگر، پدیده‌ای پیچیده با ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که در کنار باروری و مرگ‌ومیر، یکی از سه مؤلفه اصلی تغییرات جمعیتی محسوب می‌شود. این پدیده از دیرباز در تاریخ بشر وجود داشته و علل آن از عوامل طبیعی در گذشته به مسائل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در عصر نوین تغییر یافته است. نظریه‌های مختلفی از جمله دیدگاه دورکیم، کارکردگرایی، نظریه کشش و رانش و نظریه شبکه مهاجرت به تبیین ابعاد مختلف این پدیده پرداخته‌اند. مهاجرت به دو نوع اصلی بین‌المللی (شامل داوطلبانه و اجباری) و درون‌مرزی (شامل روزمره و دوره‌ای) تقسیم می‌شود که هر کدام پیامدهای خاص خود را برای مبدأ و مقصد به همراه دارد. در ایران، مهاجرت به ویژه از مناطق کمترتوسعه‌یافته به سوی استان‌های توسعه‌یافته و نیز خروج نخبگان و دانشجویان به خارج از کشور، روندی افزایشی داشته است. چالش‌های سیاست‌گذاری از جمله کهنگی قوانین، فقدان راهبرد بازدارنده و نبود سیاست ادغام برای مهاجران، از موانع اصلی مدیریت این پدیده در کشور محسوب می‌شوند.


== '''مفهوم‌شناسی''' ==
== '''مفهوم‌شناسی''' ==
مهاجرت در لغت به‌معنای کوچ‌کردن از سرزمین خود، ترک دوستان و خویشاوندان و اقامت در محلی است که شخص بومی آن‌جا محسوب نمی‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA دهخدا،  لغت نامه، ذیل واژه مهاجرت.]</ref> در جامعه‌شناسی، مهاجرت به جابه‌جایی جمعیت از یک مکان جغرافیایی به مکانی دیگر اطلاق می‌شود.<ref>کوئن، مبانی جامعه‌شناسی، 1382ش، ص284.</ref> اصطلاح مهاجرت دربارهٔ انسان‌ها زمانی کاربرد دارد که موقتی و فصلی نباشد. از نظر جامعه‌شناسان، مهاجرت، یکی از عوامل اثرگذار در تحول [[جمعیت]] است. امروزه حدود ۳درصد از جمعیت کرهٔ زمین، دور از زادگاه‌شان زندگی می‌کنند. مهاجرت که به‌طور معمول با هدف دستیابی به شرایطی مطلوب‌تر برای آینده رخ می‌دهد، علل و انواع گوناگونی دارد و پیامدهای آن نیز متفاوت است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/387488/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1 عیسی‌زاده، «مهاجرت ببن اللمللی و اثرات اقتصادی آن در بازار کار»، 1393ش، ص53.]</ref>
مهاجرت در لغت به‌معنای کوچ‌کردن از سرزمین خود، ترک دوستان و خویشاوندان و اقامت در محلی است که شخص بومی آن‌جا محسوب نمی‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA دهخدا،  لغت نامه، ذیل واژه مهاجرت.]</ref> در جامعه‌شناسی، مهاجرت به جابه‌جایی جمعیت از یک مکان جغرافیایی به مکانی دیگر اطلاق می‌شود.<ref>کوئن، مبانی جامعه‌شناسی، 1382ش، ص284.</ref> از نظر پژوهشگران سفر توریست‌ها و بازدیدکنندگان موقتی به‌عنوان مهاجرت شناخته نمـی شـود؛ امـا بـا وجـود ایـن، جابه‌جایی‌های فصلی کارگران، بیشتر به‌عنوان شکلی از مهاجرت  محسوب می‌شود.


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==
بر اساس متن، مهاجرت از دیرباز بخشی از تاریخ بشر بوده و انسان‌ها برای دستیابی به زندگی بهتر، امنیت، رفاه یا آزادی، سرزمین خود را ترک کرده‌اند. در گذشته، عوامل طبیعی مانند قحطی، خشکسالی یا جنگ‌های محلی دلایل اصلی مهاجرت بودند، اما در جهان امروز، عوامل پیچیده‌تری از جمله مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در تصمیم افراد برای مهاجرت نقش دارند. مهاجرت در عصر نوین به یکی از مهم‌ترین موضوعات اجتماعی تبدیل شده است.<ref>[https://civilica.com/note/15494/ علمداری، «مهاجرت و پیامدهای اجتماعی در عصر نوین»، وب‌سایت سیلیویکا.]</ref>
مهاجرت از دیرباز بخشی از تاریخ بشر بوده و انسان‌ها برای دستیابی به زندگی بهتر، امنیت، رفاه یا آزادی، سرزمین خود را ترک کرده‌اند. در گذشته، عوامل طبیعی مانند قحطی، خشکسالی یا جنگ‌های محلی دلایل اصلی مهاجرت بودند، اما در جهان امروز، عوامل پیچیده‌تری از جمله مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در تصمیم افراد برای مهاجرت نقش دارند. مهاجرت در عصر نوین به یکی از مهم‌ترین موضوعات اجتماعی تبدیل شده است.<ref>[https://civilica.com/note/15494/ علمداری، «مهاجرت و پیامدهای اجتماعی در عصر نوین»، وب‌سایت سیلیویکا.]</ref>


== اهمیت ==
== اهمیت ==
خط ۶۸: خط ۶۸:


== '''انواع مهاجرت''' ==
== '''انواع مهاجرت''' ==
پدیده مهاجرت بر اساس مرزهای سیاسی کشورها به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:


=== مهاجرت بین‌المللی ===
'''مهاجرت داخلی:''' به جابه‌جایی جمعیت درون مرزهای یک کشور گفته می‌شود که می‌تواند به صورت شهر به شهر، روستا به شهر یا روستا به روستا انجام گیرد.<ref>تقوی، مبانی جمعیت‌شناسی، 1378ش، ص118.</ref>
این نوع جابه‌جایی شامل عبور از مرزهای سیاسی و استقرار در کشوری با حاکمیت متفاوت است و تحت تأثیر شکاف‌های ساختاری میان مناطق جهان قرار دارد.<ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2019603/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C سجادپور، «پدیده فراگیر مهاجرت بین المللی»، وب‌سایت '''دیپلماسی ایرانی'''.]</ref> مهاجرت بین‌المللی به دو دسته تقسیم می‌شود: مهاجرت داوطلبانه که برآمده از انتخاب فرد یا خانوار برای دستیابی به موقعیت‌های بهتر اقتصادی، اجتماعی یا آموزشی در مقصد است؛ و مهاجرت ناگزیر یا پناهندگی که نتیجۀ فشارهای شدیدی مانند جنگ، آزار سیاسی یا بلایای طبیعی بوده و فرد ناچار به ترک خانه می‌شود و حفظ امنیت جانی اولویت اصلی اوست.<ref>[http://pajoohe.ir/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-Immigration__a-32257.aspx طباطبایی، «مهاجرت»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>


=== مهاجرت درون‌مرزی ===
'''مهاجرت خارجی (بین‌المللی):''' به نقل مکان افراد از کشوری به کشور دیگر اطلاق می‌شود که شامل مواردی مانند آوارگان جنگی و پناهندگان سیاسی نیز می‌گردد.<ref>کوئن، مبانی جامعه‌شناسی، 1382ش، ص300.</ref>
این نوع حرکت در محدوده قلمرو سیاسی یک کشور رخ می‌دهد و بازتابی از نابرابری‌های منطقه‌ای و تغییرات ساختاری درون جامعه است. مهاجرت درون‌مرزی شامل دو دسته است: مهاجرت روزمره که حرکت روزانه جمعیت از حومه به مراکز شهری برای دسترسی به فرصت‌های شغلی و خدمات را نشان می‌دهد؛ و مهاجرت دوره‌ای که با ریتم‌های تولیدی و طبیعی هماهنگ است، مانند کوچ عشایر یا حرکت کارگران فصلی به مناطق کشاورزی.<ref>[http://pajoohe.ir/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-Immigration__a-32257.aspx طباطبایی، «مهاجرت»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>


== مدل‌های ادغام و سازگاری مهاجرت ==
== مدل‌های ادغام و سازگاری مهاجرت ==