بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>بابالمندب؛</big>''' | '''<big>بابالمندب؛</big>''' آبراههای هممرز با یمن و جیبوتی در جنوب دریای سرخ. | ||
بابالمندب آبراهی است که خلیج عدن را به دریای سرخ و از طریق کانال سوئز به مدیترانه متصل میکند. این تنگه با عبور حدود ۹درصد از تجارت جهانی نفت، کوتاهترین و اقتصادیترین مسیر بین آسیا و اروپا محسوب میشود. یمن بهدلیل موقعیت جغرافیایی و اشراف بر تنگه بابالمندب، توانسته است بر این آبراه کنترل داشته باشد. در آذرماه ۱۴۰۲ش انصارالله یمن در حمایت از غزه با راهبرد مسدودسازی انتخابی و حملات موشکی و پهپادی، عبور برخی کشتیها از جمله اسرائیل، آمریکا و انگلیس را محدود کرد و هزینههای کشتیرانی را افزایش داد. | |||
== معرفی == | == معرفی == | ||
تنگه بابالمندب در جنوب دریای سرخ واقع شده و خلیج عدن را به دریای سرخ متصل میکند. در شمالشرقی، بابالمندب با یمن و در جنوبغربی با جیبوتی و اریتره هممرز است. عرض تنگه بابالمندب در باریکترین نقطه حدود ۲۶ کیلومتر و طول آن تقریباً ۷۰ کیلومتر تخمین زده میشود. این تنگه به دو کانال تقسیم میشود؛ کانال غربی دکةالمیعون با عرض ۲۶ کیلومتر و عمق ۳۱۰ | تنگه بابالمندب در جنوب دریای سرخ واقع شده و خلیج عدن را به دریای سرخ متصل میکند. در شمالشرقی، بابالمندب با یمن و در جنوبغربی با جیبوتی و اریتره هممرز است. عرض تنگه بابالمندب در باریکترین نقطه حدود ۲۶ کیلومتر و طول آن تقریباً ۷۰ کیلومتر تخمین زده میشود. این تنگه به دو کانال تقسیم میشود؛ کانال غربی دکةالمیعون با عرض ۲۶ کیلومتر و عمق ۳۱۰ متر و کانال شرقی تنگهٔ اسکندر که ۳٫۲ کیلومتر عرض و ۳۰ متر عمق دارد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309؛]</ref> | ||
از لحاظ جغرافیایی، بابالمندب بهعنوان | از لحاظ جغرافیایی، بابالمندب بهعنوان دروازۀ ورودی به دریای سرخ و در ادامه به کانال سوئز عمل میکند. هر کشتیای که از اقیانوس هند قصد عبور بهسمت مدیترانه را داشته باشد، باید از این تنگه عبور کند. مختصات آن ۱۲ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و ۴۳ درجه و ۲۰ دقیقه شرقی است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309؛][https://www.isna.ir/news/1405011004552/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «تنگه باب المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
نام بابالمندب از افسانهای عربی بهمعنای «دروازهٔ اشک» یا «دروازهٔ حیاط شیون» | نام بابالمندب از افسانهای عربی بهمعنای «دروازهٔ اشک» یا «دروازهٔ حیاط شیون» گرفته شده است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309.]</ref> برخی محققان نیز بهدلیل پرخطر بودن این گذرگاه، بابالمندب را «دروازۀ ندبه» ترجمه کردهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/227024/%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8 گنجی، «بابالمندب»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
بابالمندب از گذشته بهعنوان گذرگاهی کلیدی در مسیر تجاری بین دریای مدیترانه و اقیانوس هند شناخته میشده است. در دوران باستان، بازرگانان مصر باستان و کاشفان از این مسیر برای ارتباط با سرزمینهای دوردست استفاده میکردند و حتی اسکندر مقدونی دستور داد تا ناوگان یونانی از دریای سرخ عبور کرده و از طریق بابالمندب به اقیانوس هند راه یابد. همچنین تمدنهایی مانند ایرانیان، رومیان و اعراب بهطور مستقیم در این منطقه حضور فعال داشتند. پس از افتتاح کانال سوئز در سال ۱۸۶۹م، مسیر مستقیمی بین دریای سرخ و مدیترانه ایجاد شد و از آن | قدیمیترین اسناد مربوط به بابالمندب، دو کتیبه سبایی از سدۀ ششم میلادی هستند که به درگیری پادشاه سبا با حبشیان اشاره دارند. در این کتیبهها از «سلت مدبن» یاد شده که تاریخنگاران احتمال میدهند بهمعنای «سلسلة المنداب» است و ممکن است به زنجیری اشاره داشته باشد که برای جلوگیری از عبور حبشیان در تنگه کشیده شده بود. بسیاری از جغرافیدانان و مورخان اسلامی در آثار خود به مندب اشاره کردهاند. «المندب» بندری در غرب تنگه بابالمندب بوده که نام خود را به تنگه داده است. این بندر همان «اُکلیس» دوران باستان است که امروزه به شیخ سعید معروف است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/227024/%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8 گنجی، «بابالمندب»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
بابالمندب از گذشته بهعنوان گذرگاهی کلیدی در مسیر تجاری بین دریای مدیترانه و اقیانوس هند شناخته میشده است. در دوران باستان، بازرگانان مصر باستان و کاشفان از این مسیر برای ارتباط با سرزمینهای دوردست استفاده میکردند و حتی اسکندر مقدونی دستور داد تا ناوگان یونانی از دریای سرخ عبور کرده و از طریق بابالمندب به اقیانوس هند راه یابد. همچنین تمدنهایی مانند ایرانیان، رومیان و اعراب بهطور مستقیم در این منطقه حضور فعال داشتند. پس از افتتاح کانال سوئز در سال ۱۸۶۹م، مسیر مستقیمی بین دریای سرخ و مدیترانه ایجاد شد و از آن زمان کشورهایی همچون بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی برای کنترل این تنگه با یکدیگر رقابت کردند.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص310.]</ref> | |||
== اهمیت == | == اهمیت == | ||
'''اهمیت راهبردی''': این تنگه کوتاهترین و مستقیمترین مسیر تجاری میان مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا است که اروپا، آفریقا و آسیا را به یکدیگر متصل میکند. عبور از این آبراه در امتداد کانال سوئز، مسافت میان بنادر آسیایی و اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش میدهد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> کشورهای | '''اهمیت راهبردی''': این تنگه کوتاهترین و مستقیمترین مسیر تجاری میان مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا است که اروپا، آفریقا و آسیا را به یکدیگر متصل میکند. عبور از این آبراه در امتداد کانال سوئز، مسافت میان بنادر آسیایی و اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش میدهد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> کشورهای حاشیۀ دریای سرخ همچون اردن، یمن، اتیوپی، سودان، سومالی، جیبوتی و اریتره برای دسترسی به آبهای آزاد و اقیانوسها، وابستگی حیاتی به این آبراه دارند. تنگههای هرمز، بابالمندب و کانال سوئز تأثیر متقابل و پیوستهای بر یکدیگر دارند؛ بهطوری که بسیاری از کشتیهای خروجی از هرمز بهمقصد اروپا، باید از بابالمندب عبور کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%81%DA%A9%D8%B1-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> | ||
'''اهمیت اقتصادی:''' در مجموع، حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان از این تنگه عبور میکند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای پالایشی از این مسیر بهسمت اروپا، آمریکا و آسیا جریان داشته است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص310.]</ref> ایران، عراق و کویت از بابالمندب، کانال سوئز و خطلوله سومد برای ترانزیت و صادرات نفت خود به بازارهای غربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%81%DA%A9%D8%B1-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> عرض و عمق مناسب تنگه، امکان عبور کشتیها و نفتکشهای غولپیکر را فراهم کرده است | '''اهمیت اقتصادی:''' در مجموع، حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان از این تنگه عبور میکند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای پالایشی از این مسیر بهسمت اروپا، آمریکا و آسیا جریان داشته است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص310.]</ref> ایران، عراق و کویت از بابالمندب، کانال سوئز و خطلوله سومد برای ترانزیت و صادرات نفت خود به بازارهای غربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%81%DA%A9%D8%B1-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> عرض و عمق مناسب تنگه، امکان عبور کشتیها و نفتکشهای غولپیکر را فراهم کرده است. تقریباً تمامی تجارت دریایی میان اروپا و آسیا، با ارزشی بالغ بر ۷۰۰ میلیارد دلار در سال، از این مسیر انجام میشود.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> | ||
== جایگاه ژئواکونومیک بابالمندب == | == جایگاه ژئواکونومیک بابالمندب == | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۹: | ||
* '''کالاهای استراتژیک''': اقلام حیاتی برای زنجیرۀ تأمین جهانی، مانند قطعات یدکی صنعتی یا اجزای فناوری پیشرفته.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۶-۱۵۵.]</ref> | * '''کالاهای استراتژیک''': اقلام حیاتی برای زنجیرۀ تأمین جهانی، مانند قطعات یدکی صنعتی یا اجزای فناوری پیشرفته.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۶-۱۵۵.]</ref> | ||
== ''' | == '''چالشهای امنیتی''' == | ||
=== تأثیر انصارالله یمن بر امنیت تنگه بابالمندب === | === تأثیر انصارالله یمن بر امنیت تنگه بابالمندب === | ||
شاخ آفریقا و شبهجزیره عربستان کانون رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای گسترش نفوذ و تسلط بر کریدورهای ترانزیتی انرژی است. در جریان جنگ یمن، گروه انصارالله از آن بهعنوان اهرم فشاری علیه ائتلاف غربی-عربی استفاده کرده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص145-146.]</ref> انصارالله یمن با ارتقای توانمندیهای موشکی خود شامل موشکهای بالستیک و پهپادهای تهاجمی و اجرای عملیات دریایی، تهدیدی راهبردی علیه منافع غرب و متحدان منطقهای آن ایجاد کرده است. این توانمندیها به محور مقاومت این امکان را داده تا کنترل تنگه بابالمندب را به چالش بکشد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۴.]</ref> | شاخ آفریقا و شبهجزیره عربستان کانون رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای گسترش نفوذ و تسلط بر کریدورهای ترانزیتی انرژی است. در جریان جنگ یمن، گروه انصارالله از آن بهعنوان اهرم فشاری علیه ائتلاف غربی-عربی استفاده کرده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص145-146.]</ref> انصارالله یمن با ارتقای توانمندیهای موشکی خود شامل موشکهای بالستیک و پهپادهای تهاجمی و اجرای عملیات دریایی، تهدیدی راهبردی علیه منافع غرب و متحدان منطقهای آن ایجاد کرده است. این توانمندیها به محور مقاومت این امکان را داده تا کنترل تنگه بابالمندب را به چالش بکشد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۴.]</ref> | ||
| خط ۸۴: | خط ۸۸: | ||
* زواری، سید عبدالمجید، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تاثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش. | * زواری، سید عبدالمجید، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تاثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش. | ||
* فتحی، محمدجواد و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، سال ۱۳، شمارۀ ۲۵، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش. | * فتحی، محمدجواد و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، سال ۱۳، شمارۀ ۲۵، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش. | ||
* گنجی، محمدحسن، «بابالمندب»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۸ش. | |||
* وریج کاظمی، مریم، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، جغرافیا و روابط انسانی، شمارۀ ۱۵، زمستان ۱۴۰۰ش. | * وریج کاظمی، مریم، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، جغرافیا و روابط انسانی، شمارۀ ۱۵، زمستان ۱۴۰۰ش. | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
