ایران پدیا

خواستگاری: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲۹: خط ۲۹:
| آثار مرتبط        =  
| آثار مرتبط        =  
}}
}}
<big>'''خواستگاری'''</big>؛ پیشنهاد همراه با درخواست ازدواج به طرف مقابل.<br>
<big>'''خواستگاری'''</big>؛ پیشنهاد همراه با درخواست ازدواج به طرف مقابل.


خواستگاری، از سنت‌های کهن برای آغاز [[ازدواج]] و تشکیل [[خانواده]] است. این رسم دیرینه در میان ملل و اقوام مختلف تابع رسومات و اقتضائات متفاوتی است. خواستگاری در فرهنگ ایرانیان به‌دلیل قداست بنیان خانواده و سهم بسزای آن در شناخت طرفین، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است.
خواستگاری، از سنت‌های کهن برای آغاز [[ازدواج]] و تشکیل [[خانواده]] است. این رسم دیرینه در میان ملل و اقوام مختلف تابع رسومات و اقتضائات متفاوتی است. خواستگاری در فرهنگ ایرانیان به‌دلیل قداست بنیان خانواده و سهم بسزای آن در شناخت طرفین، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است.
 
 
==مفهوم‌شناسی==
==مفهوم‌شناسی==
خواستگاری به‌معنای درخواست زناشویی و ازدواج است.<ref> - [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C دهخدا، لغت‌نامه، ذیل وازۀ خواستگاری.]</ref> در خواستگاری پیشنهاد ازدواج غالباً از سمت مرد به زن یا دختری داده می‌شود که مانعی برای ازدواج نداشته باشد.<ref> - عاملی، حقوق خانوداه، 1350ش، ص17.</ref>
خواستگاری در لغت به‌معنای طلب ازدواج از زن است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/خواستگاری-کردن?q=خواستگاری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه «خواستگاری‌کردن»].</ref> کلمه «خِطْبه» در زبان عربی، معادل خواستگاری است<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/1/360 ابن‌منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۳۶۰].</ref> و در متون دینی، از جمله قرآن کریم،<ref>سوره بقره، آیه ۲۳۵.</ref> به‌کار رفته است. پیش‌قدم شدن مرد برای طلب ازدواج از زن، ریشه در [[فطرت]] بشر دارد و در فرهنگ‌ها و جوامع مختلف به اشکال گوناگون رواج داشته است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/8842?خواستگاری فتحی، «خواستگاری»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام].</ref> در اصطلاح، خواستگاری به‌معنای درخواست زناشویی و ازدواج است.<ref> - [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C دهخدا، لغت‌نامه، ذیل وازۀ خواستگاری.]</ref> در خواستگاری پیشنهاد ازدواج غالباً از سمت مرد به زن یا دختری داده می‌شود که مانعی برای ازدواج نداشته باشد.<ref> - عاملی، حقوق خانوداه، 1350ش، ص17.</ref>
==تاریخچه==
==تاریخچه==
در ایران باستان، سنت خواستگاری مرسوم و از رسوم [[ازدواج در آیین زرتشت]] بوده است. برخی منابع حاکی از آن است که ریشۀ خواستگاری در اساطیر کهن ایرانی است. در ایران باستان خواستگاری و ازدواج امر فردی محسوب نمی‌شده، بلکه پیوندی میان خانواده‌ها بوده است<ref> - [https://www.icro.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-% «پایتخت باستانی بلغارستان میزبان تاریخ و فرهنگ ایران اسلامی بود»، وب‌سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.]</ref> و بستگان نزدیک دختر و پسر در این وصلت دخیل بوده‌اند.<ref> - [https://borna.news/fa/news/1260786/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8 «خواستگاری ایرانی‌ها در دوران باستان چگونه بوده است؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> خواستگاری با واسطۀ نزدیکان و اقوام در اساطیر ایرانی مانند ماجرای ازدواج سیاوش دیده می‌شود.
در ایران باستان، سنت خواستگاری مرسوم و از رسوم [[ازدواج در آیین زرتشت]] بوده است. برخی منابع حاکی از آن است که ریشۀ خواستگاری در اساطیر کهن ایرانی است. در ایران باستان خواستگاری و ازدواج امر فردی محسوب نمی‌شده، بلکه پیوندی میان خانواده‌ها بوده است<ref> - [https://www.icro.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-% «پایتخت باستانی بلغارستان میزبان تاریخ و فرهنگ ایران اسلامی بود»، وب‌سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.]</ref> و بستگان نزدیک دختر و پسر در این وصلت دخیل بوده‌اند.<ref> - [https://borna.news/fa/news/1260786/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8 «خواستگاری ایرانی‌ها در دوران باستان چگونه بوده است؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> خواستگاری با واسطۀ نزدیکان و اقوام در اساطیر ایرانی مانند ماجرای ازدواج سیاوش دیده می‌شود.


یکی از رسوم قدیمی زرتشتیان، نامه‌نگاری از سمت خواستگار برای پدر دختر بوده که تا دهه‌های اخیر در میان زرتشتیان مرسوم بوده است. زرتشتیان برای میمنت و مبارکی، نامه را در کاغذی سبز می‌نوشتند و در پاکت سبز قرار می‌دادند. خانوادۀ [[دختر]] هم با همین تشریفات پاسخ نامه را برای خانوادۀ داماد می‌فرستادند. تهیۀ [[هدیه]] برای خانواده عروس در مراسم خواستگاری هم از جمله رسومی است که در فرهنگ ایرانی و در جریان ماجرای ازدواج سیاوش قابل ملاحظه است. در دورۀ ساسانی سرپرست و یا مادر داماد وظیفۀ خواستگاری را برعهده داشت که با بردن هدایایی مانند گل برای  خانواده دختر تقاضا مطرح می‌شد. در برخی اساطیر ایرانی مانند ماجرای زال و رودابه خواستگاری زن از مرد هم مشاهده می‌شود.<ref> - [https://www.cgie.org.ir/fa/article/246516/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C احمدی و مجتهدپور، «خواستگاری»، وب‌سایت دائره المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
=== در ایران ===
 
==== دوره پیش از اسلام ====
رسم خواستگاری در ایران به دورهٔ باستان برمی‌گردد. شواهدی از این رسم کهن در متون کهن ایرانی مانند [[شاهنامه]] و [[اوستا]] قابل مشاهده است. [[فردوسی]]، در شاهنامه نمونه‌های متعددی از رسم خواستگاری را به تصویر می‌کشد. از جملهٔ این موارد می‌توان به خواستگاری کیومرث برای پسرش سیامک، خواستگاری افراسیاب از اسفندارمذ و خواستگاری تهمینه از رستم اشاره کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی]؛ [https://rasekhoon.net/article/show/850019/آیینهای-عروسی-در-شاهنامه اخیانی، «آیین‌های عروسی در شاهنامه»، وب‌سایت راسخون].</ref>
 
در ایران باستان، رسم خواستگاری با توجه به دوره و قومیت، تنوع زیادی داشت. در دورهٔ هخامنشی خواستگاری عموماً توسط خانوادهٔ داماد و با هدایایی به خانوادهٔ عروس انجام می‌شد. پس از توافق بر سر [[مهریه|مَهریه]] و شروط [[ازدواج]]، جشن و سروری برگزار می‌شد. در دورهٔ ساسانی، ازدواج به دو نوع «خاستگار» و «پاتخت» تقسیم می‌شد. در نوع خاستگار، مرد به خواستگاری زن می‌رفت و در نوع پاتخت، زن به خواستگاری مرد می‌رفت. در هر دو نوع، رضایت هر دو طرف برای ازدواج لازم بود. در آیین زرتشت، ازدواج پیوندی مقدس بین زن و مرد محسوب می‌شد. مراسم خواستگاری با حضور مؤبد و خواندن دعا انجام می‌شد. سپس، زَوَج (مهریه) تعیین می‌شد و زن و مرد به یکدیگر سوگند [[وفاداری همسران|وفاداری]] یاد می‌کردند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی]؛ [https://www.cgie.org.ir/fa/article/246516/خواستگاری احمدی و مجتهدپور، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>


در آیین‌ها و اساطیر کهن ایرانی ملکه نقش مهمی در بقای زندگی داشت. همسر او که بارورکنندۀ او و در نهایت طبیعت بود، جایگاه ویژه‌ای داشت و لازم بود انتخاب او با دقت زیادی صورت پذیرد تا شخصی انتخاب شود که توانایی لازم برای اجرای این مسئولیت را داشته باشد. در این افسانه‌ها مردان برای دستیابی به ملکه باید آزمون‌های سختی را پشت‌سر می‌گذاشتند تا شایستگی خود را اثبات کنند. این آزمون‌ها در سه سطح هوش، قدرت و ثروت طبقه‌بندی می‌شد.<ref> - [https://www.irannamag.com/wp-content/uploads/2018/03/1p-Esparsham-IranNamag3.1Final.pdf اسپرغم و دیگران، «آزمون مردانۀ ازدواج در قصه‌های پریان ایرانی»، 1397ش، ص3-5.] </ref>
از ویژگی‌های خواستگاری در دوران باستان نقش مهم [[خانواده]] در انتخاب همسر برای فرزندان بود و خانواده نقش محوری در جلسات خواستگاری داشت. نوعی ازدواج خاص در ایران باستان به‌نام «خودسرزن» وجود داشت که در آن دختر بدون رضایت پدر یا قیّم خود ازدواج می‌کرد. این نوع ازدواج نوعی نافرمانی تلقی می‌شد و دختر، «نافرمان» و «گستاخ» شمرده می‌شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>


در فرهنگ اعراب پیش از اسلام هم، خواستگاری یکی از مولفه‌های اصلی ازدواج محسوب می‌شد. در آن زمان اگر مردی تقاضای ازدواج با دختری را داشت نزد ولیِ او می‌رفت و دختر را خواستگاری می‌کرد. ولیِ دختر بدون در نظر داشتن رضایت دختر تقاضای خواستگار را رد یا قبول می‌کرد.<ref> - [https://lib.eshia.ir/10265/8/8/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C منتظری مقدم، «گونه‌های ازدواج در عصر جاهلی»، 1384ش، ص8.] </ref>
==== دوره پس از اسلام ====
با ورود اسلام به ایران آداب و رسوم خواستگاری براساس سنت‌های گذشته ادامه پیدا کرد، اما احکام خاصی برای آن تعریف شد. در دوره‌های مختلف، از جمله غزنوی، ایلخانی، [[تیموریان|تیموری]] و صفوی، روش‌های مختلفی برای خواستگاری رایج بود، از جمله خواستگاری با واسطه، فرستادن نامه و معرفی دختر توسط خویشاوندان. در دورهٔ [[قاجاریه|قاجار]]، دلاله‌ها نقشی مهم در پیداکردن دختر مناسب و انجام خواستگاری داشتند. پس از پسند دختر، مراسم خواستگاری رسمی با حضور افراد باتجربه خانوادهٔ پسر و با هدایایی انجام می‌شد. اگر خانوادهٔ دختر تمایل به ازدواج نداشتند، پاسخ رد خود را به‌طور مستقیم یا نمادین اعلام می‌کردند. پس از دورهٔ قاجار، روش‌های خواستگاری تا حدودی تغییر کرد، اما همچنان انتخاب همسر تا حد زیادی توسط خانواده‌ها انجام می‌شد. در میان عشایر، ریش‌سفیدان و بزرگان طوایف در خواستگاری نقش داشتند و حضور کلانتر یا کدخدا نیز ضروری بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>


==اقسام خواستگاری==
==اقسام خواستگاری==
خط ۷۴: خط ۸۰:


==خواستگاری در آموزه‌های دینی==
==خواستگاری در آموزه‌های دینی==
در گذشته، برای باز شدن بخت دختر و آمدن خواستگار، در نقاط مختلف ایران آداب و رسوم خاصی وجود داشت؛ مثلاً در تهران از آب دباغ‌خانه یا توپ مروارید استفاده می‌کردند. همچنین برخی خوراکی‌ها و میوه‌ها مثل ته انار، برای بخت دختر نحس شمرده می‌شد و خوردن آن‌ها را منع می‌کردند. در ایل کلهر لرستان، خواستگاری در روزهای خوش‌یمن و فرد انجام می‌گرفت. در شیراز نیز در مراسم خواستگاری از هندوانه پذیرایی نمی‌شد، چون معتقد بودند طبع سرد آن باعث به‌هم خوردن خواستگاری می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>
=== در آیین زرتشت ===
یکی از رسوم قدیمی زرتشتیان، نامه‌نگاری از سمت خواستگار برای پدر دختر بوده که تا دهه‌های اخیر در میان زرتشتیان مرسوم بوده است. زرتشتیان برای میمنت و مبارکی، نامه را در کاغذی سبز می‌نوشتند و در پاکت سبز قرار می‌دادند. خانوادۀ [[دختر]] هم با همین تشریفات پاسخ نامه را برای خانوادۀ داماد می‌فرستادند. تهیۀ [[هدیه]] برای خانواده عروس در مراسم خواستگاری هم از جمله رسومی است که در فرهنگ ایرانی و در جریان ماجرای ازدواج سیاوش قابل ملاحظه است. در دورۀ ساسانی سرپرست و یا مادر داماد وظیفۀ خواستگاری را برعهده داشت که با بردن هدایایی مانند گل برای  خانواده دختر تقاضا مطرح می‌شد. در برخی اساطیر ایرانی مانند ماجرای زال و رودابه خواستگاری زن از مرد هم مشاهده می‌شود.<ref> - [https://www.cgie.org.ir/fa/article/246516/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C احمدی و مجتهدپور، «خواستگاری»، وب‌سایت دائره المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
در آیین‌ها و اساطیر کهن ایرانی ملکه نقش مهمی در بقای زندگی داشت. همسر او که بارورکنندۀ او و در نهایت طبیعت بود، جایگاه ویژه‌ای داشت و لازم بود انتخاب او با دقت زیادی صورت پذیرد تا شخصی انتخاب شود که توانایی لازم برای اجرای این مسئولیت را داشته باشد. در این افسانه‌ها مردان برای دستیابی به ملکه باید آزمون‌های سختی را پشت‌سر می‌گذاشتند تا شایستگی خود را اثبات کنند. این آزمون‌ها در سه سطح هوش، قدرت و ثروت طبقه‌بندی می‌شد.<ref> - [https://www.irannamag.com/wp-content/uploads/2018/03/1p-Esparsham-IranNamag3.1Final.pdf اسپرغم و دیگران، «آزمون مردانۀ ازدواج در قصه‌های پریان ایرانی»، 1397ش، ص3-5.] </ref>
=== در اسلام ===
سنت خواستگاری از سفارش‌های مؤکد اسلام برای آغاز پیوند زناشویی است. [[حضرت محمد|پیامبر]] مردم را جمع کرد و بر خواستگاری مردان از دختران با عنوان «خطبه» تاکید کرد. <ref> - [https://lib.eshia.ir/26385/1/17 یوسفیان و الهامی‌نیا، احکام خانواده، بی‌تا، ج1، ص17.]</ref> برخی از فقها این سنت را عملی مستحب دانسته‌اند.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/107332/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82 مقدادی، «خواستگاری در فقه و حقوق»، 1383ش.]</ref> در [[فقه اسلامی]] خواستگاری از دو گروه از زنان حرام است؛ یک گروه زنانی هستند که همسر دارند و گروه دیگر زنانی هستند که در [[عده طلاق|عده]] به‌سر می‌برند.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/107332/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82 مقدادی، «خواستگاری در فقه و حقوق»، 1383ش.]</ref> در [[اسلام]] خواستگاری از زنی که از او خواستگاری شده است و پاسخ مثبت داده، کراهت دارد. همچنین خواستگاری در حال احرام کراهت دارد.<ref>  - [https://lib.eshia.ir/23017/3/516/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C هاشمی ‌شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، 1382ش، ج3، ص516.] </ref>
سنت خواستگاری از سفارش‌های مؤکد اسلام برای آغاز پیوند زناشویی است. [[حضرت محمد|پیامبر]] مردم را جمع کرد و بر خواستگاری مردان از دختران با عنوان «خطبه» تاکید کرد. <ref> - [https://lib.eshia.ir/26385/1/17 یوسفیان و الهامی‌نیا، احکام خانواده، بی‌تا، ج1، ص17.]</ref> برخی از فقها این سنت را عملی مستحب دانسته‌اند.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/107332/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82 مقدادی، «خواستگاری در فقه و حقوق»، 1383ش.]</ref> در [[فقه اسلامی]] خواستگاری از دو گروه از زنان حرام است؛ یک گروه زنانی هستند که همسر دارند و گروه دیگر زنانی هستند که در [[عده طلاق|عده]] به‌سر می‌برند.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/107332/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82 مقدادی، «خواستگاری در فقه و حقوق»، 1383ش.]</ref> در [[اسلام]] خواستگاری از زنی که از او خواستگاری شده است و پاسخ مثبت داده، کراهت دارد. همچنین خواستگاری در حال احرام کراهت دارد.<ref>  - [https://lib.eshia.ir/23017/3/516/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C هاشمی ‌شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، 1382ش، ج3، ص516.] </ref>
==آداب خواستگاری==  
 
=== آداب خواستگاری ===
[[پرونده:خواستگاری ایرانی (1).jpg|جایگزین=خواستگاری تهمینه از رستم |بندانگشتی|ورقی از شاهنامه مصور فردوسی، روایتگر داستان خواستگاری تهمینه از رستم؛ رونویسی شده به‌دست محمود بن محمد الجمالی، شیراز، ایران، موزه آقاخان.]]در خصوص آداب خواستگاری بیان شده است که:
*در خفا برگزار کردن مراسم خواستگاری؛ بنا به توصیه پیامبر پنهانی برگزار کردن مراسم خواستگاری از جمله آدابی است که برای خواستگاری کردن وارد شده است، برخلاف مراسم عروسی که توصیه به آشکار کردن آن است.
*در خفا برگزار کردن مراسم خواستگاری؛ بنا به توصیه پیامبر پنهانی برگزار کردن مراسم خواستگاری از جمله آدابی است که برای خواستگاری کردن وارد شده است، برخلاف مراسم عروسی که توصیه به آشکار کردن آن است.
*ملاک‌های معقول داشتن برای انتخاب؛
*ملاک‌های معقول داشتن برای انتخاب؛
خط ۱۰۹: خط ۱۲۴:
نوع پوشش انسان‌ها نشان‌دهندۀ طرز تفکر و [[فرهنگ]] آنها است. از این رو کارشناسان توصیه می‌کنند لباس دختر و پسر در جلسۀ خواستگاری دارای رنگ مناسب، متناسب با فرهنگ ایرانی اسلامی و بدون چشم‌و‌هم‌چشمی باشد. انتخاب صحیح در پوشش خواستگاری در انتخاب طرفین اثرگذار است. آرایش و آراستگی جلسۀ خواستگاری نباید در حدی باشد که عیوب طرفین را پنهان کند. از لحاظ فقهی پنهان کردن عیوب موقع ازدواج موجب بطلان عقد است.<ref>-  [https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/01/30/1051625/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «آداب جلسۀ خواستگاری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  
نوع پوشش انسان‌ها نشان‌دهندۀ طرز تفکر و [[فرهنگ]] آنها است. از این رو کارشناسان توصیه می‌کنند لباس دختر و پسر در جلسۀ خواستگاری دارای رنگ مناسب، متناسب با فرهنگ ایرانی اسلامی و بدون چشم‌و‌هم‌چشمی باشد. انتخاب صحیح در پوشش خواستگاری در انتخاب طرفین اثرگذار است. آرایش و آراستگی جلسۀ خواستگاری نباید در حدی باشد که عیوب طرفین را پنهان کند. از لحاظ فقهی پنهان کردن عیوب موقع ازدواج موجب بطلان عقد است.<ref>-  [https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/01/30/1051625/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «آداب جلسۀ خواستگاری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  


==خواستگاری در فرهنگ‌های مختلف==
== در فرهنگ و ملل ==
خواستگاری در فرهنگ‌های مختلف با آداب و رسوم متفاوتی برگزار می‌شود. در اکثر مناطق اقوام، نزدیکان عروس و داماد در این مراسم حضور دارند و برای انتخاب صحیح به طرفین کمک می‌کنند. در برخی از کشورها مانند هندوستان خواستگاری از سمت خانواده دختر صورت می‌پذیرد. در برخی از فرهنگ‌ها مانند دزفول و ترکمنستان چای خوردن دختر در مجلس خواستگاری نشانۀ جواب مثبت به داماد است. در لاهیجان دو استکان چای یکجا خوردن نشانۀ رد خواستگار است.<ref> - [https://lib.eshia.ir/23019/1/5387/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1 محمدی‌فر، «چای»، دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
==خواستگاری در فرهنگ غرب==
در قرون وسطی ازدواج در پیوند با مذهب بوده است و خواستگاری‌ها در طول مراسم مذهبی انجام می‌شد.‌ یکی از آداب رایج خواستگاری در فرهنگ غرب که ریشه در تفکرات قرون وسطی دارد رسم زانو زدن به‌هنگام خواستگاری است. این شیوۀ پیشنهاد ازدواج صرفاً بیانگر عشق و علاقه نبوده، بلکه حاکی از احترام و تمکین و بردگی ابدی بوده است.<ref> - [https://khabarnama.net/1401/11/%D8%B2%D8%A7%D9%86%D9%88-%D8%B2%D8%AF%D9%86-%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ امینی، «زانو زدن هنگام خواستگاری: چرا برای پیشنهاد ازدواج زانو می‌زنند؟»، وب‌سایت خبرنامه.]
</ref>  امروزه اشک شوق ریختن دختر در فرهنگ غربی هنگام خواستگاری با این شیوه امری رمانتیک به‌شمار می‌رود؛ اما کارشناسان معتقدند این اشک شوق نشانۀ یک ظلم پنهانی در غرب در حق زنان است. رابطۀ زن و مرد در فرهنگ مدرن غربی در حد روابط دوستانه تعریف شده است و خواستگاری زن از سوی مرد و درخواست برای زندگی مشترک و متعهدانه، امری شگفت‌آور برای زن غربی تلقی می‌شود.<ref>- [https://www.reihane.ir/%D8%B9%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%AC-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%D8%B4/ «عادی شدن به‌معنای رواج یافتن نوعی از پوشش‌های غیرعفیفانه، مشکل جامعه را حل نخواهد کرد»، وب‌سایت خیبر.]</ref>
 
==خواستگاری در قانون مدنی==
طبق ماده 1034 قانون مدنی خواستگاری مرد از زنی که موانع ازدواج را نداشته باشد جایز است. این ماده به‌طور ضمنی اشاره به خواستگاری مرد از زن دارد. از نظر حقوق‌دانان خواستگاری تقاضای ازدواج از سمت مرد است.<ref> - [https://ensani.ir/fa/article/107332/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82 مقدادی، «خواستگاری در فقه و حقوق»، 1383ش.]</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
 
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*«آداب و رسوم مراسم خواستگاری که دختر پسرهای دم بخت باید بدانند»، وب‌سایت سوربان، تاریخ بازدید: 20 دی 1402ش.
*«آداب جلسۀ خواستگاری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1395ش.
*احمدی، محسن و مجتهدپور، یاسمین، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 16 دی 1398ش.
*اکبری، حسین و نخعی‌راد، زهرا، «بررسی جامعه‌شناختی دایرۀ همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، نخستین همایش ملی چالش‌ها و راهکارهای تعالی نهاد خانواده در مذاهب اسلامی، 1399ش.
*اصلانی، زهرا، «درنگی در آداب ازدواج»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 29 اردیبهشت 1393ش.
*امینی، پناه، «زانو زدن هنگام خواستگاری: چرا برای پیشنهاد ازدواج زانو می‌زنند؟»، وب‌سایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: 29 بهمن 1401ش.
*اسپرغم، ثمین و دیگران، « آزمون مردانۀ ازدواج در قصه‌های پریان ایرانی»، ایران نامگ، سال سوم، شماره 1، 1397ش.
*«پایتخت باستانی بلغارستان میزبان تاریخ و فرهنگ ایران اسلامی بود»، وب‌سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تاریخ درج مطلب: 31 خرداد 1402ش.
*«تیغ بدعت روی فرهنگ خواستگاری»، وب‌سایت جامعه الزهرا، تاریخ درج مطلب: 29 مرداد 1397ش.
*جعفری، طاهره و کوهستانی، مریم، «نگرش دختران جوان پیرامون فرهنگ خواستگاري به شیوه سنتی و جدید (مورد مطالعه: دانشجویان دانشکده رفاه در سال 1395-96)»، مجلۀ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، شماره چهلم، 1395ش.
*«خواستگاری ایرانی‌ها در دوران باستان چگونه بوده است؟»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 23 آبان 1400ش.
*«خواستگاری در اسلام»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1396ش.
*«خواستگاری دختر از پسر»، ویکی‌فقه، تاریخ بازدید: 20 دی 1402ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 20 دی 1402ش.
*«عادی شدن به‌معنای رواج یافتن نوعی از پوشش‌های غیرعفیفانه، مشکل جامعه را حل نخواهد کرد»، وب‌سایت خیبر، تاریخ بازدید: 20 دی 1402ش.
*عاملی، باقر، حقوق خانوداه، تهران، مدرسۀ عالی دختران تهران، 1350ش.
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
*لطیفی حسینی، عذرا و دیگران، «بررسی دیدگاه آیت‌الله خوئی در حکم نگاه مرد به زن نامحرَم، به قصد ازدواج، با تأکید بر آیات و روایات اسلامی»، مجلۀ پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، شمارۀ 30، 1400ش.
*مقدادی، محمد، «خواستگاری در فقه و حقوق»، مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره 25، 1383ش.
*مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، بی‌تا.
*محمدی‌فر، شمامه، «چای»، دانشنامۀ جهان اسلام، تاریخ درج مقاله: 1394ش.
*منتظری مقدم، حامد، «گونه‌های ازدواج در عصر جاهلی»، دو فصلنامۀ تاریخ اسلام در آینۀ پژوهش، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شماره چهارم، 1384ش.
*موسویان، ابولفضل و حدیدی، علی‌اصغر، «بررسی حکم نگاه زن به مرد در خواستگاری»، جستارهای فقهی و اصولی، شمارۀ هفدهم، 1398ش.
*نجفی، مسلم، «فمینیسم»، قم، نشریه حوزه، شماره 119، 1382ش.
*هاشمی ‌شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه فارسی، قم، موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، 1382ش.
*یوسفیان، نعمت‌الله و الهامی‌نیا، علی‌اصغر، احکام خانواده، آموزش عقیدتی سپاه پاسدران، بی‌تا.
{{پایان منابع}}
ویکی ر
 
[[پرونده:خواستگاری ایرانی (2).jpg|جایگزین=جلسهٔ خواستگاری ایرانی|بندانگشتی|تصویری از جلسهٔ خواستگاری ایرانی]]
[[پرونده:خواستگاری ایرانی (2).jpg|جایگزین=جلسهٔ خواستگاری ایرانی|بندانگشتی|تصویری از جلسهٔ خواستگاری ایرانی]]
{{درشت|'''خواستگاری'''}}، سنت ایرانی درخواست خانوادهٔ پسر از خانوادهٔ دختر برای ازدواج.
خواستگاری در فرهنگ‌های مختلف با آداب و رسوم متفاوتی برگزار می‌شود. در اکثر مناطق اقوام، نزدیکان عروس و داماد در این مراسم حضور دارند و برای انتخاب صحیح به طرفین کمک می‌کنند. در برخی از کشورها مانند هندوستان خواستگاری از سمت خانواده دختر صورت می‌پذیرد. در برخی از فرهنگ‌ها مانند دزفول و ترکمنستان چای خوردن دختر در مجلس خواستگاری نشانۀ جواب مثبت به داماد است. در لاهیجان دو استکان چای یکجا خوردن نشانۀ رد خواستگار است.


خواستگاری در فرهنگ ایرانی به‌عنوان یک رسم قدیمی، با توجه به شرایط تاریخی، قومیت‌ها و مناطق مختلف، تغییرات زیادی داشته است. در دوران معاصر اما خواستگاری ایرانی با تحولات و چالش‌هایی روبرو شده است که از جملهٔ آنها، دوری از آداب و رسوم اصیل، توقعات بالا، تجمل‌گرایی و عدم آشنایی کافی زوجین با یکدیگر است. صاحب‌نظران برای غلبه بر این چالش‌ها به راهکارهایی مانند ترویج فرهنگ [[ازدواج آسان]]، آموزش مهارت‌های خواستگاری، و احیای سنت‌های اسلامی و ایرانی، [[مشاوره پیش از ازدواج|مشاورهٔ پیش از ازدواج]] و طرح سؤالات مهم در جلسات خواستگاری توجه کرده‌اند.
در فرهنگ اعراب پیش از اسلام هم، خواستگاری یکی از مولفه‌های اصلی ازدواج محسوب می‌شد. در آن زمان اگر مردی تقاضای ازدواج با دختری را داشت نزد ولیِ او می‌رفت و دختر را خواستگاری می‌کرد. ولیِ دختر بدون در نظر داشتن رضایت دختر تقاضای خواستگار را رد یا قبول می‌کرد.<ref> - [https://lib.eshia.ir/10265/8/8/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C منتظری مقدم، «گونه‌های ازدواج در عصر جاهلی»، 1384ش، ص8.] </ref>
 
== مفهوم‌شناسی ==
خواستگاری در لغت به‌معنای طلب ازدواج از زن است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/خواستگاری-کردن?q=خواستگاری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه «خواستگاری‌کردن»].</ref> کلمه «خِطْبه» در زبان عربی، معادل [[خواستگاری]] است<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/1/360 ابن‌منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۳۶۰].</ref> و در متون دینی، از جمله قرآن کریم،<ref>سوره بقره، آیه ۲۳۵.</ref> به‌کار رفته است. پیش‌قدم شدن مرد برای طلب ازدواج از زن، ریشه در [[فطرت]] بشر دارد و در فرهنگ‌ها و جوامع مختلف به اشکال گوناگون رواج داشته است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/8842?خواستگاری فتحی، «خواستگاری»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام].</ref>
 
== تاریخچه خواستگاری در ایران ==
[[پرونده:خواستگاری ایرانی (1).jpg|جایگزین=خواستگاری تهمینه از رستم |بندانگشتی|ورقی از شاهنامه مصور فردوسی، روایتگر داستان خواستگاری تهمینه از رستم؛ رونویسی شده به‌دست محمود بن محمد الجمالی، شیراز، ایران، موزه آقاخان.]]
 
=== دوره پیش از اسلام ===
رسم خواستگاری در ایران به دورهٔ باستان برمی‌گردد. شواهدی از این رسم کهن در متون کهن ایرانی مانند [[شاهنامه]] و [[اوستا]] قابل مشاهده است. [[فردوسی]]، در شاهنامه نمونه‌های متعددی از رسم خواستگاری را به تصویر می‌کشد. از جملهٔ این موارد می‌توان به خواستگاری کیومرث برای پسرش سیامک، خواستگاری افراسیاب از اسفندارمذ و خواستگاری تهمینه از رستم اشاره کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی]؛ [https://rasekhoon.net/article/show/850019/آیینهای-عروسی-در-شاهنامه اخیانی، «آیین‌های عروسی در شاهنامه»، وب‌سایت راسخون].</ref>
 
در ایران باستان، رسم خواستگاری با توجه به دوره و قومیت، تنوع زیادی داشت. در دورهٔ هخامنشی خواستگاری عموماً توسط خانوادهٔ داماد و با هدایایی به خانوادهٔ عروس انجام می‌شد. پس از توافق بر سر [[مهریه|مَهریه]] و شروط [[ازدواج]]، جشن و سروری برگزار می‌شد. در دورهٔ ساسانی، ازدواج به دو نوع «خاستگار» و «پاتخت» تقسیم می‌شد. در نوع خاستگار، مرد به خواستگاری زن می‌رفت و در نوع پاتخت، زن به خواستگاری مرد می‌رفت. در هر دو نوع، رضایت هر دو طرف برای ازدواج لازم بود. در آیین زرتشت، ازدواج پیوندی مقدس بین زن و مرد محسوب می‌شد. مراسم خواستگاری با حضور مؤبد و خواندن دعا انجام می‌شد. سپس، زَوَج (مهریه) تعیین می‌شد و زن و مرد به یکدیگر سوگند [[وفاداری همسران|وفاداری]] یاد می‌کردند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی]؛ [https://www.cgie.org.ir/fa/article/246516/خواستگاری احمدی و مجتهدپور، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>
 
از ویژگی‌های خواستگاری در دوران باستان نقش مهم [[خانواده]] در انتخاب همسر برای فرزندان بود و خانواده نقش محوری در جلسات خواستگاری داشت. نوعی ازدواج خاص در ایران باستان به‌نام «خودسرزن» وجود داشت که در آن دختر بدون رضایت پدر یا قیّم خود ازدواج می‌کرد. این نوع ازدواج نوعی نافرمانی تلقی می‌شد و دختر، «نافرمان» و «گستاخ» شمرده می‌شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>


=== دوره پس از اسلام ===
=== فرهنگ غرب ===
با ورود اسلام به ایران آداب و رسوم خواستگاری براساس سنت‌های گذشته ادامه پیدا کرد، اما احکام خاصی برای آن تعریف شد. در دوره‌های مختلف، از جمله غزنوی، ایلخانی، [[تیموریان|تیموری]] و صفوی، روش‌های مختلفی برای خواستگاری رایج بود، از جمله خواستگاری با واسطه، فرستادن نامه و معرفی دختر توسط خویشاوندان. در دورهٔ [[قاجاریه|قاجار]]، دلاله‌ها نقشی مهم در پیداکردن دختر مناسب و انجام خواستگاری داشتند. پس از پسند دختر، مراسم خواستگاری رسمی با حضور افراد باتجربه خانوادهٔ پسر و با هدایایی انجام می‌شد. اگر خانوادهٔ دختر تمایل به ازدواج نداشتند، پاسخ رد خود را به‌طور مستقیم یا نمادین اعلام می‌کردند. پس از دورهٔ قاجار، روش‌های خواستگاری تا حدودی تغییر کرد، اما همچنان انتخاب همسر تا حد زیادی توسط خانواده‌ها انجام می‌شد. در میان عشایر، ریش‌سفیدان و بزرگان طوایف در خواستگاری نقش داشتند و حضور کلانتر یا کدخدا نیز ضروری بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>
در قرون وسطی ازدواج در پیوند با مذهب بوده است و خواستگاری‌ها در طول مراسم مذهبی انجام می‌شد.‌ یکی از آداب رایج خواستگاری در فرهنگ غرب که ریشه در تفکرات قرون وسطی دارد رسم زانو زدن به‌هنگام خواستگاری است. این شیوۀ پیشنهاد ازدواج صرفاً بیانگر عشق و علاقه نبوده، بلکه حاکی از احترام و تمکین و بردگی ابدی بوده است. امروزه اشک شوق ریختن دختر در فرهنگ غربی هنگام خواستگاری با این شیوه امری رمانتیک به‌شمار می‌رود؛ اما کارشناسان معتقدند این اشک شوق نشانۀ یک ظلم پنهانی در غرب در حق زنان است. رابطۀ زن و مرد در فرهنگ مدرن غربی در حد روابط دوستانه تعریف شده است و خواستگاری زن از سوی مرد و درخواست برای زندگی مشترک و متعهدانه، امری شگفت‌آور برای زن غربی تلقی می‌شود.


== خواستگاری در دورهٔ معاصر ==
=== در ایران معاصر ===
[[پرونده:خواستگاری ایرانی (3).jpg|جایگزین=جلسهٔ خواستگاری ایرانی|بندانگشتی|تصویری از جلسهٔ خواستگاری ایرانی]]
[[پرونده:خواستگاری ایرانی (3).jpg|جایگزین=جلسهٔ خواستگاری ایرانی|بندانگشتی|تصویری از جلسهٔ خواستگاری ایرانی]]
رسم خواستگاری در دوران معاصر، دستخوش تحولات و چالش‌های متعددی شده است. در حالی که سنت خواستگاری به روش سنتی آن در بسیاری از خانواده‌های ایرانی همچنان پابرجا است، اما در برخی موارد، انتخاب همسر تا حد زیادی از اختیار خانواده‌ها خارج شده و به عهدهٔ دختران و پسران گذاشته شده است. شیوه‌های خواستگاری نیز از سنتی تا مجازی تنوع یافته و مکان آن از منزل تا تالار عروسی و کافی‌شاپ با هزینه‌های زیاد گسترده شده است. معیارهای انتخاب همسر نیز دستخوش تغییر شده و مادی‌گرایی در این زمینه افزایش یافته و جایگزین ملاک‌های اخلاقی و انسانی شده است، جذابیت‌های ظاهری، تحصیلات عالیه، شغل رسمی و تمکن مالی از جمله ملاک‌های رایج در انتخاب همسر در این دوره به‌شمار می‌رود. نقش خانواده‌ها در امر ازدواج کمرنگ‌تر شده، اما همچنان در بسیاری از موارد، نظر و حمایت آنها مؤثر است. با وجود این تحولات، ازدواج‌های زودهنگام و بدون شناخت کافی، انتخاب همسر با ملاک‌های غیرمنطقی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی و عدم آگاهی از آموزه‌های دینی و اخلاقی، همچنین افزایش هزینه‌های ازدواج با تجمل‌گرایی و چشم‌وهم‌چشمی در خواستگاری از جمله چالش‌های ازدواج در عصر حاضر به‌شمار می‌رود.<ref>[https://article.tebyan.net/461821/روش-های-خواستگاری-به-سبک-جوان-های-امروزی «روش‌های خواستگاری به سبک جوان‌های امروزی»، وب‌سایت تبیان]؛ [https://salamateravan.net/article/مقایسه-ازدواج-های-امروزی-با-ازدواج-های-سنتی موسوی، «مقایسه ازدواج‌های امروزی با ازدواج‌های سنتی»، وب‌سایت مرکز مشاوره سلامت روان].</ref>
رسم خواستگاری در دوران معاصر، دستخوش تحولات و چالش‌های متعددی شده است. در حالی که سنت خواستگاری به روش سنتی آن در بسیاری از خانواده‌های ایرانی همچنان پابرجا است، اما در برخی موارد، انتخاب همسر تا حد زیادی از اختیار خانواده‌ها خارج شده و به عهدهٔ دختران و پسران گذاشته شده است. شیوه‌های خواستگاری نیز از سنتی تا مجازی تنوع یافته و مکان آن از منزل تا تالار عروسی و کافی‌شاپ با هزینه‌های زیاد گسترده شده است. معیارهای انتخاب همسر نیز دستخوش تغییر شده و مادی‌گرایی در این زمینه افزایش یافته و جایگزین ملاک‌های اخلاقی و انسانی شده است، جذابیت‌های ظاهری، تحصیلات عالیه، شغل رسمی و تمکن مالی از جمله ملاک‌های رایج در انتخاب همسر در این دوره به‌شمار می‌رود. نقش خانواده‌ها در امر ازدواج کمرنگ‌تر شده، اما همچنان در بسیاری از موارد، نظر و حمایت آنها مؤثر است. با وجود این تحولات، ازدواج‌های زودهنگام و بدون شناخت کافی، انتخاب همسر با ملاک‌های غیرمنطقی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی و عدم آگاهی از آموزه‌های دینی و اخلاقی، همچنین افزایش هزینه‌های ازدواج با تجمل‌گرایی و چشم‌وهم‌چشمی در خواستگاری از جمله چالش‌های ازدواج در عصر حاضر به‌شمار می‌رود.<ref>[https://article.tebyan.net/461821/روش-های-خواستگاری-به-سبک-جوان-های-امروزی «روش‌های خواستگاری به سبک جوان‌های امروزی»، وب‌سایت تبیان]؛ [https://salamateravan.net/article/مقایسه-ازدواج-های-امروزی-با-ازدواج-های-سنتی موسوی، «مقایسه ازدواج‌های امروزی با ازدواج‌های سنتی»، وب‌سایت مرکز مشاوره سلامت روان].</ref>


== آداب و رسوم خواستگاری در ایران ==
در ایران، رسم خواستگاری با توجه به فرهنگ و رسوم هر منطقه و خانواده، تنوع دارد؛ اما به‌طور کلی، آداب و رسوم مشترکی در این زمینه وجود دارد که از جمله آنها موافقت بزرگترها، انتخاب واسطه، دیدار و گفتگو، هدیه‌بردن، طرح موضوع ازدواج و موافقت یا مخالفت خانوادهٔ دختر است. در صورت موافقت، برگزاری مراسم جشن [[بله‌برون]] یا [[نامزدی]] است که طی آن، رسم و رسومات مربوط به این مرحله، مانند [[شیرینی‌خوران]]، رد و بدل کردن هدایا، دادن [[حلقۀ نامزدی]] و تعیین تاریخ عقد و عروسی انجام می‌شود. در بسیاری از نقاط ایران، پیش از خواستگاری رسمی، خانوادهٔ پسر با فرستادن هدایایی مانند طلا، لباس و شیرینی به منزل دختر، او را «نشون‌کرده» خود اعلام می‌کنند. پذیرش این [[هدیه|هدایا]] توسط خانوادهٔ دختر به منزلهٔ تعهد نانوشته‌ای برای ازدواج این دو نفر تا زمان مراسم خواستگاری رسمی تلقی می‌شود. این رسم در مناطق زیادی از ایران رواج دارد، به‌عنوان مثال در روستاهای خراسان، در رسم «نشون‌کردن» علاوه بر انگشتر طلا، با هدیه‌دادن یک جفت کفش، نُقل و نبات، قند و چای، [[حنا]] و گاه یک دست لباس به عروس همراه است. این سینی هدایا به‌همراه سکه به منزل عروس برده می‌شود و در مراسمی که با پذیرایی از مهمانان با [[چای]] و شیرینی همراه است، در مورد مهریه نیز صحبت می‌شود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1429372/آداب-و-رسوم-جلسه-خواستگاری «آداب و رسوم جلسه خواستگاری»، وب‌سایت راسخون]؛ [https://www.khabaronline.ir/news/1620128/بله-برون-و-نامزدی-چه-رسوم-و-هدایایی-دارند «بله‌برون و نامزدی چه رسوم و هدایایی دارند؟»، وب‌سایت خبرآنلاین].</ref>
در ایران، رسم خواستگاری با توجه به فرهنگ و رسوم هر منطقه و خانواده، تنوع دارد؛ اما به‌طور کلی، آداب و رسوم مشترکی در این زمینه وجود دارد که از جمله آنها موافقت بزرگترها، انتخاب واسطه، دیدار و گفتگو، هدیه‌بردن، طرح موضوع ازدواج و موافقت یا مخالفت خانوادهٔ دختر است. در صورت موافقت، برگزاری مراسم جشن [[بله‌برون]] یا [[نامزدی]] است که طی آن، رسم و رسومات مربوط به این مرحله، مانند [[شیرینی‌خوران]]، رد و بدل کردن هدایا، دادن [[حلقۀ نامزدی]] و تعیین تاریخ عقد و عروسی انجام می‌شود. در بسیاری از نقاط ایران، پیش از خواستگاری رسمی، خانوادهٔ پسر با فرستادن هدایایی مانند طلا، لباس و شیرینی به منزل دختر، او را «نشون‌کرده» خود اعلام می‌کنند. پذیرش این [[هدیه|هدایا]] توسط خانوادهٔ دختر به منزلهٔ تعهد نانوشته‌ای برای ازدواج این دو نفر تا زمان مراسم خواستگاری رسمی تلقی می‌شود. این رسم در مناطق زیادی از ایران رواج دارد، به‌عنوان مثال در روستاهای خراسان، در رسم «نشون‌کردن» علاوه بر انگشتر طلا، با هدیه‌دادن یک جفت کفش، نُقل و نبات، قند و چای، [[حنا]] و گاه یک دست لباس به عروس همراه است. این سینی هدایا به‌همراه سکه به منزل عروس برده می‌شود و در مراسمی که با پذیرایی از مهمانان با [[چای]] و شیرینی همراه است، در مورد مهریه نیز صحبت می‌شود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1429372/آداب-و-رسوم-جلسه-خواستگاری «آداب و رسوم جلسه خواستگاری»، وب‌سایت راسخون]؛ [https://www.khabaronline.ir/news/1620128/بله-برون-و-نامزدی-چه-رسوم-و-هدایایی-دارند «بله‌برون و نامزدی چه رسوم و هدایایی دارند؟»، وب‌سایت خبرآنلاین].</ref>


خط ۱۹۲: خط ۱۵۲:
در [[تهران]] قدیم، ازدواج پسران با دختران فامیل مرسوم بود و انتخاب همسر به عهدهٔ خانواده‌ها بود و به‌طور معمول پسر اختیاری در انتخاب نداشت. گاه از دلاله‌ها نیز برای پیدا کردن دختر مناسب کمک می‌گرفتند. پس از رویت دختر توسط زن‌های فامیل پسر، در صورت رضایت، خواستگاری رسمی انجام می‌شد و در جلسه‌ای با حضور خانواده‌ها، مقدمات ازدواج از جمله مهریه و شیربها تعیین می‌شد. در اراک، پس از انتخاب دختر مورد نظر، مادر داماد به همراه خواهران و زنی باتجربه از بستگان، به منزل عروس می‌رفتند. عروس با چای یا شربت از مهمانان پذیرایی می‌کرد و سپس از او می‌خواستند تا چادرش را بردارد. خواستگاران او را برانداز می‌کردند و مادر داماد از او می‌خواست تا قلیانی بیاورد تا خانه‌داری و طرز برخورد او را بسنجند. در صورت رضایت، پدر داماد از پدر عروس اجازه می‌گرفت تا شبی با خویشان خود برای بله‌برون به منزل‌شان بروند. این رسم‌ها همچنان در اقوام فارسی‌زبان به‌شیوه‌های مختلف اجرا می‌شود و برخی از آداب و رسم در گذر زمان دستخوش تغییرات شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246516/خواستگاری?entryviewid=246517 احمدی و مجتهدپور، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>
در [[تهران]] قدیم، ازدواج پسران با دختران فامیل مرسوم بود و انتخاب همسر به عهدهٔ خانواده‌ها بود و به‌طور معمول پسر اختیاری در انتخاب نداشت. گاه از دلاله‌ها نیز برای پیدا کردن دختر مناسب کمک می‌گرفتند. پس از رویت دختر توسط زن‌های فامیل پسر، در صورت رضایت، خواستگاری رسمی انجام می‌شد و در جلسه‌ای با حضور خانواده‌ها، مقدمات ازدواج از جمله مهریه و شیربها تعیین می‌شد. در اراک، پس از انتخاب دختر مورد نظر، مادر داماد به همراه خواهران و زنی باتجربه از بستگان، به منزل عروس می‌رفتند. عروس با چای یا شربت از مهمانان پذیرایی می‌کرد و سپس از او می‌خواستند تا چادرش را بردارد. خواستگاران او را برانداز می‌کردند و مادر داماد از او می‌خواست تا قلیانی بیاورد تا خانه‌داری و طرز برخورد او را بسنجند. در صورت رضایت، پدر داماد از پدر عروس اجازه می‌گرفت تا شبی با خویشان خود برای بله‌برون به منزل‌شان بروند. این رسم‌ها همچنان در اقوام فارسی‌زبان به‌شیوه‌های مختلف اجرا می‌شود و برخی از آداب و رسم در گذر زمان دستخوش تغییرات شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246516/خواستگاری?entryviewid=246517 احمدی و مجتهدپور، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>


=== خواستگاری در اقوام تُرک ===
==== خواستگاری در اقوام تُرک ====
«اِلچیلیخ» در زبان ترکی به‌معنای [[خواستگاری]] است.<ref>[https://www.isna.ir/amp/orumiyeh-10191/ «آشنایی با برخی رسوم و سنت‌های قدیمی آذربایجان غربی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> پس از طی مرحلهٔ اول خواستگاری و دریافت جواب مثبت، خواستگاری اصلی به‌همراه داماد، خانوادهٔ پسر و بزرگان فامیل صورت می‌گیرد. در این مراسم خانوادهٔ داماد؛ گل و شیرینی، نبات و کله‌قند به منزل عروس می‌برند. در این مجلس دختر و پسر با اجازهٔ بزرگترها در اتاقی صحبت کرده و با یکدیگر آشنا می‌شوند. خانواده‌ها نیز، در رابطه با [[مهریه]] و دیگر رسوم با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند تا به توافق برسند. در انتهای این مراسم، در صورت توافق دو [[خانواده]]، با شیرینی از مهمان‌ها پذیرایی می‌شود و کله‌قند را یکی از بزرگان خانواده داماد می‌شکند. هر یک از حاضرین نیز به نیت خوشبختی عروس و داماد، مقداری از آن قند را می‌خورند.<ref>[https://tashrifino.com/Blog/409/آداب-رسوم-مردم-تبریز-ارومیه-آذری-ها-عروسی «آداب‌ورسوم مردم تبریز، ارومیه و آذری‌ها در عروسی»، وب‌سایت تشریفینو.]</ref>
«اِلچیلیخ» در زبان ترکی به‌معنای [[خواستگاری]] است.<ref>[https://www.isna.ir/amp/orumiyeh-10191/ «آشنایی با برخی رسوم و سنت‌های قدیمی آذربایجان غربی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> پس از طی مرحلهٔ اول خواستگاری و دریافت جواب مثبت، خواستگاری اصلی به‌همراه داماد، خانوادهٔ پسر و بزرگان فامیل صورت می‌گیرد. در این مراسم خانوادهٔ داماد؛ گل و شیرینی، نبات و کله‌قند به منزل عروس می‌برند. در این مجلس دختر و پسر با اجازهٔ بزرگترها در اتاقی صحبت کرده و با یکدیگر آشنا می‌شوند. خانواده‌ها نیز، در رابطه با [[مهریه]] و دیگر رسوم با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند تا به توافق برسند. در انتهای این مراسم، در صورت توافق دو [[خانواده]]، با شیرینی از مهمان‌ها پذیرایی می‌شود و کله‌قند را یکی از بزرگان خانواده داماد می‌شکند. هر یک از حاضرین نیز به نیت خوشبختی عروس و داماد، مقداری از آن قند را می‌خورند.<ref>[https://tashrifino.com/Blog/409/آداب-رسوم-مردم-تبریز-ارومیه-آذری-ها-عروسی «آداب‌ورسوم مردم تبریز، ارومیه و آذری‌ها در عروسی»، وب‌سایت تشریفینو.]</ref>


=== خواستگاری در اقوام کُرد ===
==== خواستگاری در اقوام کُرد ====
در میان [[قوم کرد|کردها]]، خواستگاری «قاصه»<ref>[https://www.isna.ir/amp/orumiyeh-10191/ «آشنایی با برخی رسوم و سنت‌های قدیمی آذربایجان غربی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> یا «خوازمنی» نامیده می‌شود. پسر، دختر مورد علاقهٔ خود را برای [[ازدواج]] انتخاب می‌کند و مراسم خواستگاری به‌صورت زنانه با حضور مادر، خواهر یا یکی از بزرگان خانوادهٔ پسر برگزار می‌شود. این مراسم صرفاً جهت آشنایی دو خانواده است و در مورد ازدواج صحبتی نمی‌شود. در صورت موافقت مادر پسر، در مراسم دیگری پسر به‌همراه [[پدر]] و چند ریش‌سفید به منزل دختر می‌روند. در این مراسم، صحبت‌های لازم بیان می‌شود و با رضایت پدرِ دختر؛ شیربها، [[مهریه]]، وقت نامزدی، [[حنابندان]] و [[مراسم عروسی|عروسی]] تعیین می‌شود. در این مراسم، پس از قطعی شدن امر ازدواج، یک نفر از مردان خانوادهٔ داماد دست تمام مردان فامیلِ خانوادهٔ عروس را می‌بوسد. به این رسم «دسماچ» می‌گویند. چند روز بعد از خواستگاری، مقدمات مراسم عقد فراهم می‌شود.<ref>[https://saednews.com/fa/post/ashnaii-ba-mrasm-arosi-dar-krdstan «آشنایی با مراسم عروسی در کردستان»، ساعدنیوز.]</ref>
در میان [[قوم کرد|کردها]]، خواستگاری «قاصه»<ref>[https://www.isna.ir/amp/orumiyeh-10191/ «آشنایی با برخی رسوم و سنت‌های قدیمی آذربایجان غربی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> یا «خوازمنی» نامیده می‌شود. پسر، دختر مورد علاقهٔ خود را برای [[ازدواج]] انتخاب می‌کند و مراسم خواستگاری به‌صورت زنانه با حضور مادر، خواهر یا یکی از بزرگان خانوادهٔ پسر برگزار می‌شود. این مراسم صرفاً جهت آشنایی دو خانواده است و در مورد ازدواج صحبتی نمی‌شود. در صورت موافقت مادر پسر، در مراسم دیگری پسر به‌همراه [[پدر]] و چند ریش‌سفید به منزل دختر می‌روند. در این مراسم، صحبت‌های لازم بیان می‌شود و با رضایت پدرِ دختر؛ شیربها، [[مهریه]]، وقت نامزدی، [[حنابندان]] و [[مراسم عروسی|عروسی]] تعیین می‌شود. در این مراسم، پس از قطعی شدن امر ازدواج، یک نفر از مردان خانوادهٔ داماد دست تمام مردان فامیلِ خانوادهٔ عروس را می‌بوسد. به این رسم «دسماچ» می‌گویند. چند روز بعد از خواستگاری، مقدمات مراسم عقد فراهم می‌شود.<ref>[https://saednews.com/fa/post/ashnaii-ba-mrasm-arosi-dar-krdstan «آشنایی با مراسم عروسی در کردستان»، ساعدنیوز.]</ref>


=== خواستگاری در اقوام بلوچ ===
==== خواستگاری در اقوام بلوچ ====
در [[قوم بلوچ]] خواستگاری اصلی دو مقدمه دارد؛ هنگامی که پسری موافقت خانوادهٔ خود را جهت [[ازدواج]] کسب می‌کند، طی مراسم «جار» با دوستان خود میان بستگان رفته و این خبر خوش را نوید می‌دهد. آنها نیز ابراز شادمانی کرده و در قالب هدیه‌هایی چون پول، [[طلا]]، [[گوسفند]]، [[شتر]]، [[گندم]]، [[برنج]]، [[آرد]] و [[روغن]]، داماد آینده را مساعدت مالی می‌کنند. هنگامی که خانوادهٔ دختر اجازهٔ حضور دادند، طی مراسم «پاگِدَران» یا خودمانی کردن، داماد با خانوادهٔ خود به خانه عروس می‌رود تا آشنایی‌های لازم صورت بگیرد. پس از این مراسم، رفت‌وآمد تنهایی داماد به خانه عروس جهت آشنایی و کمک به پدر عروس در کارها شروع می‌شود. مراسم اصلی خواستگاری «گِندونِن» نام دارد که با حضور سران فامیل پسر و گاهی با همراهی کدخدای محل و ریش‌سفید، در خانهٔ دختر برپا می‌شود. گاهی برای نشان دادن بزرگی طایفهٔ پسر، حدود صد نفر در این مراسم شرکت می‌کنند. در این مجلس، خانوادهٔ داماد جهت نشان‌کردن دختر؛ انگشتر، ساعت و تکه‌ای طلا به خانوادهٔ عروس هدیه می‌دهند؛ به این مراسم «حلقه‌کُنان» می‌گویند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/baloch-people-wedding-ceremony «مراسم پیش از ازدواج مردم بلوچ»، وب‌سایت کارناوال.]</ref>
در [[قوم بلوچ]] خواستگاری اصلی دو مقدمه دارد؛ هنگامی که پسری موافقت خانوادهٔ خود را جهت [[ازدواج]] کسب می‌کند، طی مراسم «جار» با دوستان خود میان بستگان رفته و این خبر خوش را نوید می‌دهد. آنها نیز ابراز شادمانی کرده و در قالب هدیه‌هایی چون پول، [[طلا]]، [[گوسفند]]، [[شتر]]، [[گندم]]، [[برنج]]، [[آرد]] و [[روغن]]، داماد آینده را مساعدت مالی می‌کنند. هنگامی که خانوادهٔ دختر اجازهٔ حضور دادند، طی مراسم «پاگِدَران» یا خودمانی کردن، داماد با خانوادهٔ خود به خانه عروس می‌رود تا آشنایی‌های لازم صورت بگیرد. پس از این مراسم، رفت‌وآمد تنهایی داماد به خانه عروس جهت آشنایی و کمک به پدر عروس در کارها شروع می‌شود. مراسم اصلی خواستگاری «گِندونِن» نام دارد که با حضور سران فامیل پسر و گاهی با همراهی کدخدای محل و ریش‌سفید، در خانهٔ دختر برپا می‌شود. گاهی برای نشان دادن بزرگی طایفهٔ پسر، حدود صد نفر در این مراسم شرکت می‌کنند. در این مجلس، خانوادهٔ داماد جهت نشان‌کردن دختر؛ انگشتر، ساعت و تکه‌ای طلا به خانوادهٔ عروس هدیه می‌دهند؛ به این مراسم «حلقه‌کُنان» می‌گویند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/baloch-people-wedding-ceremony «مراسم پیش از ازدواج مردم بلوچ»، وب‌سایت کارناوال.]</ref>


=== خواستگاری در اقوام عرب ===
==== خواستگاری در اقوام عرب ====
خانوادهٔ پسر در میان [[قوم عرب]]، پس از کسب اطمینان از عدم مخالفت خانوادهٔ دختر به خواستگاری می‌روند، ابتدا که زنان برای دیدن دختر به خانهٔ آنها می‌روند، خانوادهٔ عروس رضایت خود را با گفتن «مکانُکم فروشه» (جای شما فرش شده است) برای خواستگاری رسمی اعلام می‌دارند. پس از این مرحله و قبل از خواستگاری رسمی، خانوادهٔ داماد با آوردن هدایایی چون انگشتر، چادر عربی، پارچه یا لباس دختر را نشان (نیشان) کرده و مرحلهٔ نامزدی آغاز می‌شود. میان اعراب، خواستگاری، «المشیة» یا «المشایة» و «خطبه» گفته می‌شود. مراسم خطبه که خواستگاری رسمی است پس از طی مراحل آشنایی و دریافت جواب مثبت نهایی برگزار می‌شود. این مراسم در شهرهای مختلف عرب‌نشین «گَی»، «صداق»، «عده» و «صیاگ» نیز گفته می‌شود. مراسم گَی در منزل دختر یا اقوام دختر در [[مضیف]] بزرگ یا [[حسینیه]] برگزار می‌شود. این مراسم به‌شکل مردانه و با حضور یک روحانی، تعدادی از ریش‌سفیدان، آشناهای پسر و در برخی مناطق [[سید|سیدی]] از اولاد [[پیامبر اسلام|پیامبر]] برپا می‌شود؛ زنان نیز در منزلی دیگر منتظر نتیجه می‌مانند. در این مجلس بر میزان [[مهریه]] و مبلغی که از جانب خانوادهٔ پسر، جهت خرید [[جهیزیه]] به دختر باید داده شود، توافق می‌شود. در صورت ازدواج فامیلی مهریه و مبلغ موردنظر بسیار کمتر از ازدواج با فرد غریبه در نظر گرفته می‌شود. پس از توافق، مجلس با [[صلوات]] خاتمه می‌یابد؛ در برخی مناطق در پایان این مراسم فاتحه‌ای برای [[حضرت عباس]] (جهت وفاداری به قول‌وقرارها) خوانده می‌شود. در پایان مراسمَ گی، پذیرایی کامل همراه با [[قهوه]] از میهمانان صورت می‌گیرد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/marriage-population2-khuzestan.html «آیین ازدواج در بین مردم عرب»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>
خانوادهٔ پسر در میان [[قوم عرب]]، پس از کسب اطمینان از عدم مخالفت خانوادهٔ دختر به خواستگاری می‌روند، ابتدا که زنان برای دیدن دختر به خانهٔ آنها می‌روند، خانوادهٔ عروس رضایت خود را با گفتن «مکانُکم فروشه» (جای شما فرش شده است) برای خواستگاری رسمی اعلام می‌دارند. پس از این مرحله و قبل از خواستگاری رسمی، خانوادهٔ داماد با آوردن هدایایی چون انگشتر، چادر عربی، پارچه یا لباس دختر را نشان (نیشان) کرده و مرحلهٔ نامزدی آغاز می‌شود. میان اعراب، خواستگاری، «المشیة» یا «المشایة» و «خطبه» گفته می‌شود. مراسم خطبه که خواستگاری رسمی است پس از طی مراحل آشنایی و دریافت جواب مثبت نهایی برگزار می‌شود. این مراسم در شهرهای مختلف عرب‌نشین «گَی»، «صداق»، «عده» و «صیاگ» نیز گفته می‌شود. مراسم گَی در منزل دختر یا اقوام دختر در [[مضیف]] بزرگ یا [[حسینیه]] برگزار می‌شود. این مراسم به‌شکل مردانه و با حضور یک روحانی، تعدادی از ریش‌سفیدان، آشناهای پسر و در برخی مناطق [[سید|سیدی]] از اولاد [[پیامبر اسلام|پیامبر]] برپا می‌شود؛ زنان نیز در منزلی دیگر منتظر نتیجه می‌مانند. در این مجلس بر میزان [[مهریه]] و مبلغی که از جانب خانوادهٔ پسر، جهت خرید [[جهیزیه]] به دختر باید داده شود، توافق می‌شود. در صورت ازدواج فامیلی مهریه و مبلغ موردنظر بسیار کمتر از ازدواج با فرد غریبه در نظر گرفته می‌شود. پس از توافق، مجلس با [[صلوات]] خاتمه می‌یابد؛ در برخی مناطق در پایان این مراسم فاتحه‌ای برای [[حضرت عباس]] (جهت وفاداری به قول‌وقرارها) خوانده می‌شود. در پایان مراسمَ گی، پذیرایی کامل همراه با [[قهوه]] از میهمانان صورت می‌گیرد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/marriage-population2-khuzestan.html «آیین ازدواج در بین مردم عرب»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>


=== خواستگاری در اقوام ترکمن ===
==== خواستگاری در اقوام ترکمن ====
در [[قوم ترکمن]] معمولاً پسر برای [[ازدواج]]، دختر مورد پسند خود را  انتخاب و به [[خانواده]] معرفی می‌کند؛ سپس پرس‌وجوهای اولیه دربارهٔ دختر و خانوادهٔ او انجام می‌شود، پس از آن طی مراسمی که «ثوزآتماق» نام دارد، تعدادی از بانوان از جمله مادر، خواهر، عمه و خالهٔ پسر به منزل دختر می‌روند. در این مراسم، خانوادهٔ پسر سر صحبت را باز می‌کنند و خانوادهٔ دختر فرصت تحقیق و جواب دادن می‌خواهند. بعد از اولین مرحله، خانوادهٔ دختر به مدت چند هفته و گاهی چند ماه، بررسی‌ها و تحقیقات لازم را انجام می‌دهند؛ در این مدت خانوادهٔ پسر چند مرتبه نظر خانوادهٔ دختر را می‌پرسند. در نهایت در صورت جواب مثبت قطعی، در مراسمی با عنوان «ثوزآلماق»، رضایت خود را از ازدواج اعلام کرده و تاریخ آشنایی و مقدمات بعدی تعیین می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/81348052/سنت-های-جالب-خواستگاری-و-عروسی-در-بین-قوم-تركمن «سنت‌های جالب خواستگاری و عروسی در بین قوم ترکمن»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
در [[قوم ترکمن]] معمولاً پسر برای [[ازدواج]]، دختر مورد پسند خود را  انتخاب و به [[خانواده]] معرفی می‌کند؛ سپس پرس‌وجوهای اولیه دربارهٔ دختر و خانوادهٔ او انجام می‌شود، پس از آن طی مراسمی که «ثوزآتماق» نام دارد، تعدادی از بانوان از جمله مادر، خواهر، عمه و خالهٔ پسر به منزل دختر می‌روند. در این مراسم، خانوادهٔ پسر سر صحبت را باز می‌کنند و خانوادهٔ دختر فرصت تحقیق و جواب دادن می‌خواهند. بعد از اولین مرحله، خانوادهٔ دختر به مدت چند هفته و گاهی چند ماه، بررسی‌ها و تحقیقات لازم را انجام می‌دهند؛ در این مدت خانوادهٔ پسر چند مرتبه نظر خانوادهٔ دختر را می‌پرسند. در نهایت در صورت جواب مثبت قطعی، در مراسمی با عنوان «ثوزآلماق»، رضایت خود را از ازدواج اعلام کرده و تاریخ آشنایی و مقدمات بعدی تعیین می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/81348052/سنت-های-جالب-خواستگاری-و-عروسی-در-بین-قوم-تركمن «سنت‌های جالب خواستگاری و عروسی در بین قوم ترکمن»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>


=== خواستگاری در اقوام لر ===
==== خواستگاری در اقوام لر ====
در اقوام لر و [[ایل بختیاری|بختیاری]]، ابتدا پدربزرگ یا مادربزرگ (در صورت ازدواج فامیلی) یا یکی از زنان فامیل پسر، قصد خواستگاری را به اطلاع خانوادهٔ دختر می‌رسانند که به آن «گوش وَرداری» می‌گویند. در صورت رضایت خانوادهٔ دختر، اجازهٔ خواستگاری داده می‌شود. برای جلب نظر پدر دختر، اقوام داماد همراه خود هدیه‌ای (معمولاً قاطِر و پارچه) به خانهٔ دختر می‌برند؛ اگر این هدیه را دختر و خانواده‌اش بپذیرند به‌معنی جواب مثبت است. به این مراسم زون‌گشون (بله گفتن) می‌گویند. هدیه دادن پارچه به عروس نیز «بِلِکه بندون» گفته می‌شود.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/bakhtiari-wedding-ceremony «مراسم ازدواج بختیاری‌ها»، وب‌سایت کارناوال.]</ref>
در اقوام لر و [[ایل بختیاری|بختیاری]]، ابتدا پدربزرگ یا مادربزرگ (در صورت ازدواج فامیلی) یا یکی از زنان فامیل پسر، قصد خواستگاری را به اطلاع خانوادهٔ دختر می‌رسانند که به آن «گوش وَرداری» می‌گویند. در صورت رضایت خانوادهٔ دختر، اجازهٔ خواستگاری داده می‌شود. برای جلب نظر پدر دختر، اقوام داماد همراه خود هدیه‌ای (معمولاً قاطِر و پارچه) به خانهٔ دختر می‌برند؛ اگر این هدیه را دختر و خانواده‌اش بپذیرند به‌معنی جواب مثبت است. به این مراسم زون‌گشون (بله گفتن) می‌گویند. هدیه دادن پارچه به عروس نیز «بِلِکه بندون» گفته می‌شود.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/bakhtiari-wedding-ceremony «مراسم ازدواج بختیاری‌ها»، وب‌سایت کارناوال.]</ref>


== باورها و اعتقادات خواستگاری در ایران ==
==مسائل حقوقی==
در گذشته، برای باز شدن بخت دختر و آمدن خواستگار، در نقاط مختلف ایران آداب و رسوم خاصی وجود داشت؛ مثلاً در تهران از آب دباغ‌خانه یا توپ مروارید استفاده می‌کردند. همچنین برخی خوراکی‌ها و میوه‌ها مثل ته انار، برای بخت دختر نحس شمرده می‌شد و خوردن آن‌ها را منع می‌کردند. در ایل کلهر لرستان، خواستگاری در روزهای خوش‌یمن و فرد انجام می‌گرفت. در شیراز نیز در مراسم خواستگاری از هندوانه پذیرایی نمی‌شد، چون معتقد بودند طبع سرد آن باعث به‌هم خوردن خواستگاری می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245129/خواستگاری حاجی‌زاده، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی].</ref>


== چالش‌های خواستگاری ==
=== در ایران ===
خواستگاری، به‌عنوان نخستین قدم در مسیر پیوند زناشویی، در فرهنگ ایرانی از جایگاهی ویژه برخوردار است. اما این رسم دیرینه، در گذر زمان و با پیچیدگی‌های جامعهٔ امروزی، با چالش‌های زیر روبرو شده است:
طبق ماده 1034 قانون مدنی خواستگاری مرد از زنی که موانع ازدواج را نداشته باشد جایز است. این ماده به‌طور ضمنی اشاره به خواستگاری مرد از زن دارد. از نظر حقوق‌دانان خواستگاری تقاضای ازدواج از سمت مرد است.
== چالش‌ها ==
خواستگاری، به‌عنوان نخستین قدم در مسیر پیوند زناشویی، در فرهنگ ایرانی از جایگاهی ویژه برخوردار است. اما این رسم دیرینه، در گذر زمان و با پیچیدگی‌های جامعهٔ امروزی، با چالش‌های متعدد روبروست.


=== دوری از آداب و رسوم اصیل و صحیح ===
=== دوری از آداب و رسوم ===
یکی از چالش‌های مهم در خواستگاری‌های امروزی ایران، دورشدن از آداب و رسوم اصیل و صحیح است. با گذشت زمان و تحولات فرهنگی، بسیاری از افراد جوان به‌دلایل مختلف از جمله تأثیر فرهنگ‌های غربی یا تغییر در ارزش‌های اجتماعی، به رعایت آداب و رسوم اصیل خواستگاری کمتر توجه می‌کنند. این دوری منجر به از دست‌رفتن ارتباطات اجتماعی مهم و انتقال فرهنگ ایرانی به نسل‌های آینده می‌شود. همچنین، عدم رعایت آداب و رسوم خواستگاری منجر به ایجاد ابهامات و سوءتفاهم‌ها در فرایند خواستگاری شده و حتی تأثیر منفی بر روابط خانوادگی و اجتماعی دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/81768505/آیین-های-ریشه-دار-ازدواج-در-بوته-فراموشی «آیین‌های ریشه‌دار ازدواج در بوته فراموشی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی].</ref>
یکی از چالش‌های مهم در خواستگاری‌های امروزی ایران، دورشدن از آداب و رسوم اصیل و صحیح است. با گذشت زمان و تحولات فرهنگی، بسیاری از افراد جوان به‌دلایل مختلف از جمله تأثیر فرهنگ‌های غربی یا تغییر در ارزش‌های اجتماعی، به رعایت آداب و رسوم اصیل خواستگاری کمتر توجه می‌کنند. این دوری منجر به از دست‌رفتن ارتباطات اجتماعی مهم و انتقال فرهنگ ایرانی به نسل‌های آینده می‌شود. همچنین، عدم رعایت آداب و رسوم خواستگاری منجر به ایجاد ابهامات و سوءتفاهم‌ها در فرایند خواستگاری شده و حتی تأثیر منفی بر روابط خانوادگی و اجتماعی دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/81768505/آیین-های-ریشه-دار-ازدواج-در-بوته-فراموشی «آیین‌های ریشه‌دار ازدواج در بوته فراموشی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی].</ref>


خط ۲۴۳: خط ۲۰۴:


== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
*«آداب و رسوم مراسم خواستگاری که دختر پسرهای دم بخت باید بدانند»، وب‌سایت سوربان، تاریخ بازدید: 20 دی 1402ش.
*«آداب جلسۀ خواستگاری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1395ش.
*احمدی، محسن و مجتهدپور، یاسمین، «خواستگاری»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 16 دی 1398ش.
*اکبری، حسین و نخعی‌راد، زهرا، «بررسی جامعه‌شناختی دایرۀ همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، نخستین همایش ملی چالش‌ها و راهکارهای تعالی نهاد خانواده در مذاهب اسلامی، 1399ش.
*اصلانی، زهرا، «درنگی در آداب ازدواج»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 29 اردیبهشت 1393ش.
*امینی، پناه، «زانو زدن هنگام خواستگاری: چرا برای پیشنهاد ازدواج زانو می‌زنند؟»، وب‌سایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: 29 بهمن 1401ش.
*اسپرغم، ثمین و دیگران، « آزمون مردانۀ ازدواج در قصه‌های پریان ایرانی»، ایران نامگ، سال سوم، شماره 1، 1397ش.
*«پایتخت باستانی بلغارستان میزبان تاریخ و فرهنگ ایران اسلامی بود»، وب‌سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تاریخ درج مطلب: 31 خرداد 1402ش.
*«تیغ بدعت روی فرهنگ خواستگاری»، وب‌سایت جامعه الزهرا، تاریخ درج مطلب: 29 مرداد 1397ش.
*جعفری، طاهره و کوهستانی، مریم، «نگرش دختران جوان پیرامون فرهنگ خواستگاري به شیوه سنتی و جدید (مورد مطالعه: دانشجویان دانشکده رفاه در سال 1395-96)»، مجلۀ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، شماره چهلم، 1395ش.
*«خواستگاری ایرانی‌ها در دوران باستان چگونه بوده است؟»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 23 آبان 1400ش.
*«خواستگاری در اسلام»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1396ش.
*«خواستگاری دختر از پسر»، ویکی‌فقه، تاریخ بازدید: 20 دی 1402ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 20 دی 1402ش.
*«عادی شدن به‌معنای رواج یافتن نوعی از پوشش‌های غیرعفیفانه، مشکل جامعه را حل نخواهد کرد»، وب‌سایت خیبر، تاریخ بازدید: 20 دی 1402ش.
*عاملی، باقر، حقوق خانوداه، تهران، مدرسۀ عالی دختران تهران، 1350ش.
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
*لطیفی حسینی، عذرا و دیگران، «بررسی دیدگاه آیت‌الله خوئی در حکم نگاه مرد به زن نامحرَم، به قصد ازدواج، با تأکید بر آیات و روایات اسلامی»، مجلۀ پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، شمارۀ 30، 1400ش.
*مقدادی، محمد، «خواستگاری در فقه و حقوق»، مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره 25، 1383ش.
*مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا، بی‌تا.
*محمدی‌فر، شمامه، «چای»، دانشنامۀ جهان اسلام، تاریخ درج مقاله: 1394ش.
*منتظری مقدم، حامد، «گونه‌های ازدواج در عصر جاهلی»، دو فصلنامۀ تاریخ اسلام در آینۀ پژوهش، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شماره چهارم، 1384ش.
*موسویان، ابولفضل و حدیدی، علی‌اصغر، «بررسی حکم نگاه زن به مرد در خواستگاری»، جستارهای فقهی و اصولی، شمارۀ هفدهم، 1398ش.
*نجفی، مسلم، «فمینیسم»، قم، نشریه حوزه، شماره 119، 1382ش.
*هاشمی ‌شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه فارسی، قم، موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، 1382ش.
*یوسفیان، نعمت‌الله و الهامی‌نیا، علی‌اصغر، احکام خانواده، آموزش عقیدتی سپاه پاسدران، بی‌تا.
{{پایان منابع}}
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* «آداب‌ورسوم ازدواج در اصفهان»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۹۵ش.
* «آداب‌ورسوم ازدواج در اصفهان»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۹۵ش.
خط ۲۷۸: خط ۲۶۷:
* «۲۰ مورد از مهم‌ترین سوالات شناخت قبل از ازدواج که باید پرسیده شوند!»، وب‌سایت مرکز روانشناختی رهیاب، تاریخ بازدید: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
* «۲۰ مورد از مهم‌ترین سوالات شناخت قبل از ازدواج که باید پرسیده شوند!»، وب‌سایت مرکز روانشناختی رهیاب، تاریخ بازدید: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
ویکی ز
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/خواستگاری»