|
|
| خط ۴۷: |
خط ۴۷: |
| شواهد تجربی نشان میدهند که توسعۀ اقتصاد دانشبنیان، تجارت چندجانبه و جذب سرمایهگذاری خارجی بهعنوان متغیرهای پیشران، سطح تابآوری اقتصادی را ارتقا میدهند؛ در حالیکه تورم ساختاری مزمن و بزرگ شدن بدنۀ دولت (افزایش هزینههای جاری غیرمولد) بهعنوان متغیرهای فرساینده، پایداری سیستم را مخدوش میسازند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/966574/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8% «تأثیر اقتصاد دانشبنیان بر تابآوری اقتصاد ایران»، خبرگزاری آنا.]</ref> | | شواهد تجربی نشان میدهند که توسعۀ اقتصاد دانشبنیان، تجارت چندجانبه و جذب سرمایهگذاری خارجی بهعنوان متغیرهای پیشران، سطح تابآوری اقتصادی را ارتقا میدهند؛ در حالیکه تورم ساختاری مزمن و بزرگ شدن بدنۀ دولت (افزایش هزینههای جاری غیرمولد) بهعنوان متغیرهای فرساینده، پایداری سیستم را مخدوش میسازند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/966574/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8% «تأثیر اقتصاد دانشبنیان بر تابآوری اقتصاد ایران»، خبرگزاری آنا.]</ref> |
|
| |
|
| ==تابآوری اقتصادی در شرایط بحران<ref group="دیدگاه">کل این بخش قلم فرسایی و مطالب تکراری و بعضا غیرضرور دارد. در یک یا نهایتا دو بند مطلب را فشرده و مختصر گزارش کنید. | | ==تابآوری اقتصادی در شرایط بحران== |
| | | بروز بحرانهای حاد مانند تحریم، جنگ یا همهگیری، ساختار نظام اقتصادی را با تکانههای خارجی شامل منازعات نظامی، بحرانهای مالی بینالمللی و نوسانات بازار انرژی یا تکانههای داخلی مانند حوادث طبیعی و حملات سایبری مواجه میسازد.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/439639/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5% محمدی و دیگران، «تبیین مفهوم، ابعاد و مؤلفههای تابآوری اقتصادی»، 1396ش، ص97.]</ref> در اقتصادهای متکی بر منابع طبیعی، این تکانهها بهدلیل پدیدۀ بیماری هلندی و وابستگی بودجه به درآمدهای صادراتی، به سرعت به بخشهای واقعی سرریزی میکنند؛ این در حالی است که اقتصادهای متنوع با ثبات نهادی، پایداری بالاتری در حفظ زنجیرۀ تأمین و مهار رکود تورمی نشان میدهند.<ref>[https://jepr.uok.ac.ir/article%2062602.html غفاریفرد و دیگران، «تابآوری اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و عوامل مؤثر بر آن: رویکردی بر حفظ امنیت اقتصادی»، 1401ش، ص89-91.]</ref> در فاز مواجهه با این اختلالات، بخش صنعت نیز با چالشهایی نظیر ناترازی انرژی، کاهش نقدینگی بنگاهها، نوسانات ارزی و افت تقاضای کل روبرو میشود که فرآیند پایداری سیستم را تحت تأثیر قرار میدهد.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-22/771541-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «هشدار روزنامۀ اطلاعات نسبت به گرانیها/ مردم تابآوری بالایی دارند اما اگر دیر بجنبید تابآوری آنان تمام میشود»، خبرگزاری اعتماد.] </ref><br> |
| این بخش و بخش بعدی علاوه بر اینکه مطالبشان خیلی به هم نزدیک شده است و باید یکی شوند، خیلی به دستورالعمل و توصیه نزدیک شده است. شما باید گزارشگر باشید نه توصیه کننده</ref>==
| |
| ===ماهیت تکانهها در اقتصاد بحران<ref group="دیدگاه">مطالب زیر با میتوان گفت ماهیت تکانه ها؟ </ref>===
| |
| در شرایط بحرانهای حاد (تحریم، جنگ یا همهگیری)، نظام اقتصادی با تغییر فاز به الگوی اقتصاد بحران، منابع را بازآرایی میکند. این تکانهها شامل شوکهای خارجی (منازعات نظامی، تحریم، بحران مالی بینالمللی و نوسان نفت) و شوکهای داخلی (بحرانهای ساختاری درونزا، حوادث طبیعی و حملات سایبری) است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439639/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5% محمدی و دیگران، «تبیین مفهوم، ابعاد و مؤلفههای تابآوری اقتصادی»، 1396ش، ص97.]</ref> تحریمها و جنگ با ایجاد رکود تورمی، افزایش هزینههای فراملی، اخلال در زنجیرۀ تأمین و کمبود ارز، ظرفیت رشد را محدود کرده و موفقیت تحریم معکوس با سطح تابآوری کشور هدف است.<ref>[https://www.journaldfrc.ir/article%20231484.html سعادت و دیگران، «تأثیر تابآوری اقتصادی بر عملکرد تحریمهای اقتصادی در اقتصاد ایران»، 1404ش، ص180-181.]</ref> در این میان، در اقتصادهای نفتی، وجود پدیدۀ بیماری هلندی و وابستگی بودجه به نفت، شوکهای ژئوپلیتیک را بهصورت مستقیم به بحران مالی تبدیل میکند؛ در حالیکه اقتصادهای فاقد منابع مانند ژاپن، با متنوعسازی سبد انرژی و ثبات نهادی، پایداری خود را ارتقا دادهاند.<ref>[https://jepr.uok.ac.ir/article%2062602.html غفاریفرد و دیگران، «تابآوری اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و عوامل مؤثر بر آن: رویکردی بر حفظ امنیت اقتصادی»، 1401ش، ص89-91.]</ref>
| |
| ===مدل ششوجهی چالشهای ساختاری صنعت در فاز پساجنگ===
| |
| در جریان فاز پساجنگ، بلاتکلیفی سیاستی منجر به افت تقاضای کل، رکود در بازارهای دارایی و کاهش نرخ مشارکت نیروی کار میشود. چالشهای ساختاری بخش صنعت در این فاز، در قالب یک مدل ششوجهی نمایان میشود:<br>
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! ردیف !! ضلع بحران صنعتی !! پیامدها و عوارض عملیاتی در بخش واقعی اقتصاد
| |
| |-
| |
| | 1|| ناترازی و چالش تأمین انرژی|| قطعی شبکههای حامل انرژی، توقف خطوط تولید و افت ظرفیت بازدهی
| |
| |-
| |
| | 2|| دشواری در تأمین مالی بنگاهها|| کاهش شدید نقدینگی، ناتوانی در ایفای تعهدات بانکی و افت سرمایه در گردش
| |
| |-
| |
| | 3|| سیاستهای ارزی ناکارآمد|| جهش نااطمینانی ارزی، تأخیرهای بوروکراتیک و دپوی مواد اولیه در گمرک
| |
| |-
| |
| | 4|| سرکوب صادرات|| کاهش کانالهای ورود ارز، افت انگیزه صنایع بزرگ و تضعیف تراز تجاری
| |
| |-
| |
| | 5|| محیط نابسامان کسبوکار|| نارسایی در سازوکارهای حقوقی، فقدان چتر حمایتی بیمه در برابر حوادث جنگی
| |
| |-
| |
| | 6|| رکود در بازار صنعت|| تغییر رفتار مصرفی خانوار، افت تقاضای کل و کاهش تمایل به خرید کالا<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-22/771541-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «هشدار روزنامۀ اطلاعات نسبت به گرانیها/ مردم تابآوری بالایی دارند اما اگر دیر بجنبید تابآوری آنان تمام میشود»، خبرگزاری اعتماد.]</ref>
| |
| |-
| |
| |}
| |
| | | |
| ===استراتژیهای ابزاری و صیانتی در افقهای سهگانۀ زمانی<ref group="دیدگاه">نسبت این بخش و مطالبش با بخش ابزارهای صیانتی و تنظیمگری در زمان بحران چیست؟ تکرار است گویا.</ref>===
| | برای مهار این ریزشها در افقهای زمانی کوتاهمدت تا بلندمدت، تدابیر تنظیمگری مشخصی در ادبیات توسعه گزارش شده که بر پایداری اقتصادی تمرکز دارند.<ref>[https://isfahan.iqna.ir/fa/news/4351801/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D9%BE%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8% «الزامات توسعۀ اقتصادی در شرایط پساجنگ؛ از تابآوری تا مشارکت مردمی»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.]</ref> این تدابیر شامل مدیریت توزیع عادلانۀ منابع کلیدی، اجرای سیاستهای جبرانی برای دهکهای کمدرآمد جهت صیانت از قدرت خرید جامعه، پایش الکترونیکی زنجیرۀ تأمین برای کنترل بازارهای موازی و بازآرایی بودجۀ عمومی با هدف کاهش وابستگیهای لجستیکی است.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-22/771541-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «هشدار روزنامۀ اطلاعات نسبت به گرانیها/ مردم تابآوری بالایی دارند اما اگر دیر بجنبید تابآوری آنان تمام میشود»، خبرگزاری اعتماد.]</ref> از منظر اقتصاد سیاسی، موازنه در گلوگاههای راهبردی ترانزیتی و انباشت تجربههای صیانتی در مواجهه با ابزارهای فشار خارجی، زمان بازیابی سیستم را کاهش داده و بهعنوان ابزاری موازنهگر در جهت ارتقای سطح تابآوری اقتصادی عمل میکند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1052914/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7 «خلیج فارس در کانون معادلات حملونقل جهانی/ تابآوری اقتصاد دریامحور با مدیریت در تنگۀ هرمز»، خبرگزاری آنا.]</ref> |
| مدیریت بحران و بازسازی پساجنگ نیازمند اقدامات مشخص در سه افق زمانی است:
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! افق زمانی !! تمرکز اصلی استراتژی !! اقدامات کلیدی و عملیاتی
| |
| |-
| |
| | کوتاهمدت || تثبیت، مهار و واکنش سریع|| مهار نوسانات بازار، تأمین نقدینگی بنگاههای حیاتی، طراحی ابزارهای تحریک تقاضا برای کالاهای مصرفی، فعالسازی شبکه توزیع مویرگی و مدیریت انتظارات روانی.
| |
| |-
| |
| | میانمدت || بازآرایی ساختاری و اصلاحات|| بازآرایی ترکیب منابع و مصارف بودجه عمومی، اصلاح مشوقهای تجاری، کاهش وابستگی به کشورهای تحریمکننده از طریق تنوعبخشی به مبادی لجستیکی و کریدورهای جایگزین، اجرای سیاست جایگزینی واردات، و رفع ناترازیهای ساختاری انرژی.
| |
| |-
| |
| | بلندمدت || مقاومسازی زیرساختی و حکمرانی|| اصلاح حکمرانی مالی، طراحی قواعد سیاستگذاری بحرانپذیر، افزایش چتر حمایتی بیمه در برابر حوادث جنگی، و مقاومسازی فیزیکی و دیجیتال زیرساختها.<ref>[https://isfahan.iqna.ir/fa/news/4351801/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D9%BE%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8% «الزامات توسعۀ اقتصادی در شرایط پساجنگ؛ از تابآوری تا مشارکت مردمی»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.]</ref>
| |
| |}
| |
|
| |
|
| ===موازنۀ ژئوپلیتیک گلوگاههای راهبردی و تابآوری در جنگ فرسایشی===
| |
| از منظر اقتصاد سیاسی، تابآوری ساختاری کشورها در مواجهات نظامی با میزان اشراف بر گلوگاههای راهبردی نظیر تنگۀ هرمز، بابالمندب و کانال سوئز رابطۀ مستقیم داشته و مدیریت هوشمند آنها وزن ژئوپلیتیک سیستم را ارتقا میدهد. در شرایط توازن شکننده، تنش به یک جنگ فرسایشی رفتاری تبدیل میشود که در آن، متغیر زمان بهدلیل انباشت تجربههای تحریمی و آستانۀ تحمل بالاتر جامعۀ هدف در قیاس با اقتصادهای پساصنعتیِ آسیبپذیر، بهعنوان ابزاری موازنهگر به نفع سیستمهای تابآور عمل میکند.<ref> [https://ana.ir/fa/news/1052914/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7 «خلیج فارس در کانون معادلات حملونقل جهانی/ تابآوری اقتصاد دریامحور با مدیریت در تنگۀ هرمز»، خبرگزاری آنا.]</ref>
| |
| ===ابزارهای صیانتی و تنظیمگری در زمان بحران<ref group="دیدگاه">واقعا چقدر از این مطالب مشخصا مربوط به تاب آوری اقتصادی است؟</ref>===
| |
| پنج ابزار کلیدی حاکمیت برای مهار ریزشهای اقتصادی عبارتند از:
| |
| # مدیریت عادلانه توزیع: تخصیص هدفمند منابع به بخشهای اولویتدار (غذا و دارو) جهت مهار تورم روانی و احتکار.
| |
| # سیاستهای جبرانی دهکهای کمدرآمد: افزایش مبالغ کالابرگهای ساختاری و تعیین سقف قیمت برای اقلام اساسی.
| |
| # شفافیت الکترونیکی و تعزیرات: ثبت الکترونیکی زنجیرۀ تأمین از مبدأ تا مصرف و مهار دلالان بازارهای موازی (ارز، طلا، مسکن).
| |
| # تنظیم بازارهای مالی: بازنگری در مکانیسمهای کشف قیمت بورس کالا و صندوقهای طلا جهت جلوگیری از تشدید نوسانات.
| |
| # فرماندهی واحد رسانهای: تمرکز سخنگویی اقتصادی جهت مدیریت افکار عمومی و ابهامزدایی از ذخایر استراتژیک.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-22/771541-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «هشدار روزنامۀ اطلاعات نسبت به گرانیها/ مردم تابآوری بالایی دارند اما اگر دیر بجنبید تابآوری آنان تمام میشود»، خبرگزاری اعتماد.]</ref>
| |
| ==اصلاحات نهادی، حکمرانی و دیپلماسی پایداری== | | ==اصلاحات نهادی، حکمرانی و دیپلماسی پایداری== |
| صیانت از تابآوری در لایۀ کلان، مشروط به خروج از مدلهای دولتی رانتی و تقویت بخش خصوصی واقعی است.<ref>[https://www.journaldfrc.ir/article%20231484.html سعادت و دیگران، «تأثیر تابآوری اقتصادی بر عملکرد تحریمهای اقتصادی در اقتصاد ایران»، 1404ش، ص193-194.]</ref> موفقیت این الگو بر چهار بستر کلان استوار است: | | صیانت از تابآوری در لایۀ کلان، مشروط به خروج از مدلهای دولتی رانتی و تقویت بخش خصوصی واقعی است.<ref>[https://www.journaldfrc.ir/article%20231484.html سعادت و دیگران، «تأثیر تابآوری اقتصادی بر عملکرد تحریمهای اقتصادی در اقتصاد ایران»، 1404ش، ص193-194.]</ref> موفقیت این الگو بر چهار بستر کلان استوار است: |
