آیه حرث: تفاوت میان نسخه‌ها

در فضای فمینیستی نقدهای پرشماری بر دیدگاه فمینیست‌های رادیکال و اگزیستانسیالیست در مورد تلقی آنها از بدن [[زنان]]، رابطه جنسی و نقش مادری و [[همسر]]ی از طرف دیگر گرایش‌های فمینیستی وارد شده است که مجال پرداختن به همه آنها در این پژوهش نیست. لکن برخی دیگر از فمینیست‌ها تذکر داده‌اند به فرض که بپذیریم، بدن [[زنان]] و شیوه ارتباط جنسی باعث فروتری [[زنان]] شده است، این فروتری محصول ویژگی‌های طبیعی و ذاتی بدن [[زنان]] یا شیوه ارتباط جنسی آنان نیست بلکه محصول تفسیرها و تلقی‌های رایجی است که به وسیله جامعه مردسالار و برای کنترل و استثمار [[زنان]] تحمیل شده است. تاکید مردان بر فاعلیت و سلطه‌گری و متهم کردن [[زنان]] به مفعولیت و انفعال در حقیقت مکانیسم دفاعی مردان برای مقابله با ناتوانی و مغلوبیت آن‌ها در ارضاء نیازهای جنسی [[زنان]] است. <ref>  . فاطمه مرنیسی. الجنس کهندسه الاجتماعیه . ص</ref> تحقیر زایندگی و حیوانی دانستن آن نیز به دلیل آن است که جامعه مردسالار در صدد است مهم‌ترین ابزار قدرت که همان قدرت تولید جامعه انسانی است را از کنترل [[زنان]] خارج نموده و بر آن مسلط شود.<ref>  . رزماری. همان. 144-148</ref> بنابراین به جای اینکه مقتضیات طبیعی بدن [[زنان]] و شیوه رابطه جنسی را محدودکننده و مخرب توصیف نماییم ضرورت دارد تلقی از این موارد را اصلاح کنیم.

دسته‌ای دیگر از نقدها به راهبردهای فمینیست‌های رادیکال و اگزیستانسیالیسم است. اگر تبیین آنان از منشا فروتری بودن بدن [[زنان]] و رابطه جنسی را بپذیرم، اجتناب از به رسمیت‌شناسی آنچه خلقت و بدن [[زنانه]] به [[زنان]] تحمیل می‌کند راهبرد اصلی فمینیست‌های رادیکال و اگزیستانسیالیسم برای گریز از فروتری [[زنان]] خواهد بود. محصول چنین راهبردی، ترویج و حتی تقدیس هم‌جنس‌بازی [[زنانه]]، اجتناب از فرزندآوری و لعن و نفرین مادری و [[همسر]]ی خواهد بود. چنین راهبردهایی حتی در جوامع سکولار غربی نیز با نقدهای پرشماری روبرو شده است.  

نقد شبهه مطرح شده در فضای دینی بسیار بنیادی‌تر از نقدهایی است که از دل فضای سکولار برخواسته است. استنباط فروتری به لحاظ مقوله‌هایی مثل شکل بدن، شیوه رابطه جنسی، نقش [[همسر]]ی و مادری با مبانی و اصول متعدد دینی منافات دارد. اصل اشتراک در ماهیت انسانی، اصل نظام احسن خلقت، اصل استوای خلقت، اصل اشتراک در ارزش‌های بنیادین، [[اصل اشتراک در هدف نهایی]]، [[اصل زوجیت]]، اصل بعضکم من بعض، و اصل تبعی بودن ارزش‌های جنسیتی از جمله این اصول و مبانی دینی که هرکدام می‌تواند سرفصلی برای نقد تفصیلی انگاره‌های فمینیستی در مورد این مقوله‌ها باشد.

همان‌گونه که در مطلب بعدی توضیح می‌دهیم، آیه شریفه 223 سوره بقره ناظر بر تحقیر بدن [[زنان]] یا رابطه جنسی ظالمانه نیست بلکه برعکس دقیقاً در مقام تبیین شان و منزلت متعالی بدن [[زن]]، جهت‌دهی و تقدیس رابطه جنسی مومنانه و هشدار به مردان برای حفظ این منزلت و حرمت است. لکن توجه به این نکته ضروری است که منزلت و ارزشی که اسلام برای جسم و بدن [[زن]]، نقش [[جنسی]] و رابطه جنسی او، مادریت و فرایند زایندگی و همسری [[زن]] ترسیم کرده است اصالتاً در چارچوبه ذهن نضج گرفته براساس ارزش‌ها و مبانی سکولاریستی و فمینیستی نمی‌گنجد و قابل مقایسه نیست. اگر قدرت، ثروت و آزادی‌های لیبرالیستی اهداف نهایی نظام سکولار و سنگ محک ارزیابی و ارزش‌شناسی فمینیستی و سکولاریستی است، و بر این اساس فرزندآوری را کارکردی حیوانی تلقی می‌کند، در نگرش اسلامی فرزند انسان، به لحاظ روح الهی شرف وجود دارد و عمل فرزندآوری زمینه «انسان»‌سازی زمینه‌ساز فعلیت‌یابی هدف خلقت همه مخلوقات زمین است. بنابراین رابطه جنسی نیز در مسیر فعلیت بخشی به این کارکرد متعالی تعالی می‌یابد.  

در روایتی از پیامبر مکرم اسلام صلوات الله علیه و آله در مورد نقش [[همسری]]، مادری و فرایند فرزندآوری آمده است: «هر زنى در خانه شوهر براى اصلاح چیزى را جابجا كند خداى عز و جل به او نظر كند و هر كه خدا به او نظر كند عذابش نكند. ام سلمه عرض كرد مردها همه خوبی‌ها را بردند [[زن‏]]‌هاى بیچاره چه خوبى دارند؟ فرمود اگر [[زن]]ى باردار شود مقام روزه‏‌دار و شب زنده‏‌دار و مجاهد با خود و مالش را در راه خدا دارد. زمانی که وضع حمل کند اجرى دارد كه كسی عظمت آن را نداند. چون طفل را شیر دهد به هر مكى ثواب آزادكردن یك بنده از اولاد اسماعیل دارد و چون از شیردادن فارغ شود فرشته‌‏اى بر پهلویش زند و گوید كار خود را از سر گیر كه آمرزیده شدى». <ref>  . وسائل الشیعة ؛ ج‏21 ؛ ص451؛ محمد بن علی بن الحسین فی الأمالی عن محمد بن الحسن عن الصفار عن محمد بن الحسین بن أبی الخطاب عن الحكم بن مسكین عن أبی خالد الكعبی عن أبی عبد الله ع أن رسول الله ص قال: أیما امرأة رفعت من بیت زوجها شیئا من موضع إلى موضع ترید به صلاحا نظر الله إلیها و من نظر الله إلیه لم یعذبه فقالت أم سلمة یا رسول الله ص- ذهب الرجال بكل خیر فأی شی‏ء للنساء المساكین فقال ع بلى إذا حملت المرأة كانت بمنزلة الصائم‏ القائم‏ المجاهد بنفسه‏ و ماله فی سبیل الله فإذا وضعت كان لها من الأجر ما لا یدری أحد ما هو لعظمه فإذا أرضعت كان لها بكل مصة كعدل عتق محرر من ولد إسماعیل- فإذا فرغت من رضاعه ضرب ملك كریم على جنبها و قال استأنفی العمل فقد غفر لك‏</ref>

شایسته است با قطع نظر از هر گونه گمانه‌زنی و تاثر از فضای شبه‌آلود، به خدمت قرآن برویم و دلالت آن را بفهمیم. قرآن کریم در آیه 223 سوره بقره می‌فرماید: «نِساؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَ قَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلاقُوهُ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنینَ ؛[[زنان]] شما، محل بذرافشانى شما هستند پس هر زمان كه بخواهید، مى ‏توانید با آنها آمیزش كنید و اثر نیكى براى خود، از پیش بفرستید! و از خدا بپرهیزید و بدانید او را ملاقات خواهید كرد و به مؤمنان، بشارت ده».

قرآن کریم در آیات متعددی تذکر داده است که تمثیل‌های قرآنی را نبایستی مستمسک جدل و بهانه‌گیری‌های شبه علمی کرد. <ref>  . الكهف: 54  «وَ لَقَدْ صَرَّفْنا فی‏ هذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ وَ كانَ الْإِنْسانُ أَكْثَرَ شَی‏ءٍ جَدَلاً و در این قرآن، از هرگونه مثلى براى مردم بیان كرده‌‏ایم ولى انسان بیش از هر چیز، به مجادله مى‌‏پردازد! »</ref> مسلم است در هر تشبیه یا تمثیلی، وجه تشبیه و تمثیلی وجود دارد که مراد حقیقی گوینده است، نه وجوه جدل‌انگیز و بهانه‌جویانه دیگر. اگر متکلمی می‌گوید؛ «حسن شیر است» منظور او توصیف حسن به شجاعت و دلیری است نه اینکه مجادله کننده‌ای بگوید متکلم، حسن را به حیوان و درنده بودن و بوی متعفن دهان متصف کرده است! در این قبیل تمثیل‌های قرآنی نیز وجه تمثیل از صدر و ذیل آیه کریمه و آیات قبل مشخص می‌شود.  

درآیه 222 بقره (قبل از آیه مورد اشاره) مسئله حیض [[زنان]] بررسی شده است، که در حقیقت پاسخی به افراطی‌گری یهود و لاابالی‌گری مسیحیان صدراسلام در مورد زنان حایض بود. جمعی از یهودیان با نجس دانستن [[زن]] و تحقیر او در زمان حیض، هرگونه معاشرت و حتی هم‌خانگی و هم غذایی با زنان حایض را تا مدتی بعد از پایان دوران حیض، حرام می‌دانستند. در مقابل مسیحیان هیچ فرقی بین زن حایض و غیرحایض در نحوه ارتباط زناشویی قایل نبودند. ضمن اینکه برخی دیگر از اهل کتاب تحت تاثیر خرافات ،ممنوعیت‌های خاصی برای شیوه ارتباط زناشویی در نظر گرفته بودند. قرآن کریم بعد از اینکه ماهیت حیض زنان و لزوم مراعات [[زنان]] در زمان حیض اشاره می‌کند در آیه 223 سوره بقره، در ضمن تمثیلی،این نگاه فروتر جامعه مسیحی و یهودی به [[زن]] را محکوم کرده و بر خرافات‌های ناظر بر شیوه رابطه جنسی مهر بطلان می‌زند. ضمن آنکه در این آیه ترسیمی دقیق و لطیف از شان و جایگاه [[زن]] و رابطه جنسی و نقش مرد در این رابطه تصویر می‌شود.

علامه طباطبایی ضمن اشاره به برخی نکات تفسیری پرده از ظرافت تشبیهی که در این آیه بکار رفته است برگرفته و می‌نویسد «نسبت [[زنان]] به جامعه انسانی همانند کشت و زرع و کشتزار است برای انسان؛ همان‌گونه که برای بقای نوع بشر نیاز به کشت و زرع و کشتزار است به گونه‌ای که بدون آن حیات بشری ممکن نیست. بشر برای ادامه حیات خویش و به وجودآمدن نسل‌های بعدی نیاز به [[زن]] دارد؛ چرا که خداوند تکون آدمی را در رحم زن قرار داد؛ و از سویی مرد را علاقه‌مند به [[زن]] قرارداد و میان آن‌ها مودت و رحمتی توام با عشق و علاقه آفرید و با آمیزش این دو صنف است که نوع بشر به حیات  خویش ادامه می‌دهد». <ref>  . المیزان. ج 2 ص 283</ref>

براین اساس، این آیه به قرینه آیه قبل در مقام هشدار به کسانی که [[زن]] را صرفاً وسیله‌ای برای اطفاء شهوت  قلمداد کرده و او را در حد یک ابزار شهوت‌رانی تنزل داده‌اند؛ زن را به مثابه بوستان، مرد را به مثابه باغبان و عمل جنسی را به مثابه بذرافشانی برای تولید حیات و وظیفه خطیر تکثیر و پرورش نسل دانسته که از جنس عبادات و رفتارهای متعالی انسانی است و بایستی توشه‌ای برای آخرت انسان باشد (وَ قَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ) نه صرف جفت گیری حیوانی. در ادامه آیه، متناسب با شان و جایگاه مقدسی که برای زن و رابطه جنسی ترسیم می‌کند، مردان را به تقوای الهی در این رابطه سفارش می‌کند و به نظارت و حسابرسی الهی در مورد آن هشدار می‌دهد (وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلاقُوهُ).