بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۸: خط ۸:
== نام‌گذاری ==
== نام‌گذاری ==
دیدگاه‌های مختلفی درباره واژه‌شناسی نام عمان وجود دارد. بر اساس برخی تحلیل‌ها، این نام از دو ریشه ساخته شده است؛ “ow” به‌معنای آب و “man” که در زبان پهلوی به‌معنای ماندن یا خانه است. نام «اومان» در دوران اشکانی و ساسانی برای این دریا به کار می‌رفته و با ورود اعراب، به‌شکل عمان در مورد دریای جنوب شرق ایران مورد استفاده قرار گرفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2013904/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86 میرشاهی، «اقتصاد تجاری سرزمین های پیرامون دریای عمان در قرون نخستین اسلامی مطالعه مورد بررسی: کرمان- مکران و عمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۵۸.]</ref>
دیدگاه‌های مختلفی درباره واژه‌شناسی نام عمان وجود دارد. بر اساس برخی تحلیل‌ها، این نام از دو ریشه ساخته شده است؛ “ow” به‌معنای آب و “man” که در زبان پهلوی به‌معنای ماندن یا خانه است. نام «اومان» در دوران اشکانی و ساسانی برای این دریا به کار می‌رفته و با ورود اعراب، به‌شکل عمان در مورد دریای جنوب شرق ایران مورد استفاده قرار گرفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2013904/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86 میرشاهی، «اقتصاد تجاری سرزمین های پیرامون دریای عمان در قرون نخستین اسلامی مطالعه مورد بررسی: کرمان- مکران و عمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۵۸.]</ref>
این خلیج در طول تاریخ با نام‌های مختلفی از جمله «دریای مکران» و «دریای اخضر» شناخته شده است که نشان‌دهنده فرهنگ‌های متنوعی است که از این آب‌ها استفاده کرده‌اند. بسیاری از کشتی‌های مشهوری که تاریخ‌ساز بودند، در طول سفرهای تاریخی خود از این آب‌ها عبور کرده‌اند.<ref>[https://www.amnautical.com/blogs/the-mariners-blog/gulf-of-oman-facts?srsltid=AfmBOooRIUckUK3r7FQ157_RR2O4TvbyYmL5VEhwU5oeCLZ5QIoE6ipM .10key Facts About the Gulf of Oman", amnautical website"]</ref>


== پیشینه ==
== پیشینه ==
خط ۳۲: خط ۳۴:


این پهنه آبی، نزدیک‌ترین پهنه آبی به خلیج فارس که به‌منزله هارتلند انرژی جهان شناخته می‌شود، به شمار می‌رود. بخش قابل‌توجهی از ترانزیت انرژی جهان، پس از عبور از تنگه هرمز، از دریای عمان می‌گذرد و از آنجا به مقصد اقیانوس هند، آسیای شرقی و اروپا منتقل می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1189965/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C راستی و اشرفی، «ببرسی فرایند قلمروسازی کشورهای ساحلی در دریای عمان و محاسبه قلمروهای دریایی»، 1395ش، ص121.]</ref>
این پهنه آبی، نزدیک‌ترین پهنه آبی به خلیج فارس که به‌منزله هارتلند انرژی جهان شناخته می‌شود، به شمار می‌رود. بخش قابل‌توجهی از ترانزیت انرژی جهان، پس از عبور از تنگه هرمز، از دریای عمان می‌گذرد و از آنجا به مقصد اقیانوس هند، آسیای شرقی و اروپا منتقل می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1189965/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C راستی و اشرفی، «ببرسی فرایند قلمروسازی کشورهای ساحلی در دریای عمان و محاسبه قلمروهای دریایی»، 1395ش، ص121.]</ref>
خلیج عمان در شمال غربی اقیانوس هند واقع شده و پیوند دریایی ضروری میان دریای عرب و خلیج فارس را تشکیل می‌دهد. کشتی‌هایی که از آسیا، آفریقا یا اقیانوس هند به سمت بنادر خلیج فارس در حرکت هستند، باید پیش از ورود به گلوگاه تنگه هرمز، از خلیج عمان عبور کنند.
طول خلیج عمان از تنگه هرمز تا محل باز شدن آن به دریای عرب، تقریباً ۵۶۰ کیلومتر است. در عریض‌ترین نقطه آن، یعنی بین رأس الحد در عمان و خلیج گوادر در مرز ایران و پاکستان، عرض خلیج حدود ۳۲۰ کیلومتر است.<ref>[https://www.amnautical.com/blogs/the-mariners-blog/gulf-of-oman-facts?srsltid=AfmBOooRIUckUK3r7FQ157_RR2O4TvbyYmL5VEhwU5oeCLZ5QIoE6ipM .10key Facts About the Gulf of Oman", amnautical website"]</ref>
== محیط زیست دریای عمان ==
=== اکوسیستم دریایی ===
خلیج عمان با بیش از ۵۳۰ گونه ماهی ثبت‌شده، از اکوسیستم‌های دریایی متنوع پشتیبانی می‌کند. عملیات ماهیگیری تجاری و سنتی (صید کوچک) گونه‌های ارزشمندی از جمله ماهی تن، مارلین، پومفریت، ماهی شمشیر، ماکرل و سیل‌فیش را هدف قرار می‌دهند.
گونه‌های کوسه موجود در خلیج شامل کوسه‌های آبی، کوسه‌های ابریشمی، کوسه‌های سرچکشی و کوسه‌های ترشر چشم‌بزرگ است. آب‌های گرم همچنین زیستگاه جمعیت‌هایی از لاک‌پشت‌های دریایی، دلفین‌ها و انواع بی‌مهرگان هستند.
ماهیگیری سنتی همچنان برای جوامع ساحلی در عمان و ایران مهم است، اگرچه عملیات تجاری و فشارهای محیطی در دهه‌های اخیر بر ذخایر ماهی تأثیر گذاشته است.<ref>[https://www.amnautical.com/blogs/the-mariners-blog/gulf-of-oman-facts?srsltid=AfmBOooRIUckUK3r7FQ157_RR2O4TvbyYmL5VEhwU5oeCLZ5QIoE6ipM .10key Facts About the Gulf of Oman", amnautical website"]</ref>
=== تغییرات اقلیمی ===
دانشمندان در سال ۲۰۱۸م تأیید کردند که دریای عمان یکی از بزرگترین «مناطق مرده» دریایی جهان را در خود جای داده است؛ منطقه‌ای با کمبود شدید اکسیژن. شرایط کم‌اکسیژن ناشی از روان‌آب‌های کشاورزی است که نیتروژن و فسفر را از زمین‌های اطراف به دریای عمان منتقل می‌کنند. این مواد مغذی باعث شکوفایی جلبکی می‌شوند که پس از مرگ و در حین تجزیه، اکسیژن محلول در آب را مصرف می‌کنند. تحقیقات منتشر شده در سال ۲۰۲۴م نشان می‌دهد که این منطقه به ‌دلیل تغییرات اقلیمی و آلودگی‌های مداوم، همچنان در حال گسترش است. موجودات دریایی قادر به بقا در مناطق شدیداً تحت تأثیر نیستند که این امر پیامدهای اکولوژیکی در سراسر زنجیره غذایی ایجاد کرده و عملیات صید تجاری را تحت تأثیر قرار می‌دهد.<ref>[https://www.amnautical.com/blogs/the-mariners-blog/gulf-of-oman-facts?srsltid=AfmBOooRIUckUK3r7FQ157_RR2O4TvbyYmL5VEhwU5oeCLZ5QIoE6ipM .10key Facts About the Gulf of Oman", amnautical website"]</ref>
== ملاحظات امنیتی ==
تنش‌های منطقه‌ای بین ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، همراه با اختلافات بین‌المللی، نگرانی‌های امنیتی برای کشتیرانی تجاری در این منطقه ایجاد می‌کند. اپراتورهای کشتی که از دریای عمان عبور می‌کنند باید توصیه‌های امنیتی را زیر نظر داشته باشند و اقدامات حفاظتی را در نظر بگیرند. این ملاحظات عبارت است از:
* تشدید رویه‌های نگهبانی با استفاده از دیدبان‌های اضافی؛
* رعایت کد ISPS در سطوح امنیتی بالاتر؛
* ارتباط با مقامات دولت صاحب پرچم؛
* اطلاع‌رسانی به بیمه در خصوص عبور از دریای عمان؛
* هماهنگی با نیروهای دریایی در صورت درخواست؛
* رویه‌های «کشتی خاموش» در صورت اقتضای عملیاتی؛
درک الزامات کد ISPS و نگهداری مستندات به‌روزِ انطباق با دولت صاحب پرچم، به اپراتورهای شناور کمک می‌کند تا در شرایط متغیر امنیتی به دریانوردی ادامه دهند.<ref>[https://www.amnautical.com/blogs/the-mariners-blog/gulf-of-oman-facts?srsltid=AfmBOooRIUckUK3r7FQ157_RR2O4TvbyYmL5VEhwU5oeCLZ5QIoE6ipM .10key Facts About the Gulf of Oman", amnautical website"]</ref>


== چالش‌ها و فرصت‌ها ==
== چالش‌ها و فرصت‌ها ==