علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
سازگاری زوجین فرایندی است که در طی زندگی مشترک به دست میآید و حاصل شناخت ویژگیهای طرف مقابل، شکلگیری الگوهای مناسب و تطبیق سلیقهها است. برای ایجاد سازگاری بین زن و مرد که از اختلاف در خانواده و بسیاری از مشکلات در زندگی زوجین جلوگیری میکند، عوامل تأثیرگذار زیادی وجود دارد که در زیر به مهمترین آنها اشاره میشود: | سازگاری زوجین فرایندی است که در طی زندگی مشترک به دست میآید و حاصل شناخت ویژگیهای طرف مقابل، شکلگیری الگوهای مناسب و تطبیق سلیقهها است. برای ایجاد سازگاری بین زن و مرد که از اختلاف در خانواده و بسیاری از مشکلات در زندگی زوجین جلوگیری میکند، عوامل تأثیرگذار زیادی وجود دارد که در زیر به مهمترین آنها اشاره میشود: | ||
# برگزیدن همسر مناسب و [[کفویت|همکفو]] به انتخاب خود فرد؛ | # برگزیدن همسر مناسب و [[کفویت|همکفو]] به انتخاب خود فرد؛ | ||
# صمیمیت بین زوجین از طریق انجام فعالیتهای مشترک، شناخت کامل نسبت به یکدیگر و توجه به کیفیت روابط جنسی؛ | # صمیمیت بین زوجین از طریق انجام فعالیتهای مشترک، شناخت کامل نسبت به یکدیگر و توجه به کیفیت روابط جنسی؛ بهمنظور تداوم زندگی مشترک و همدلی بیشتر زوجین، اولين شرط ضروری، شناخت درست زن و مرد از علایق و خواستههای یكديگر است. دنيای زنان و مردان متفاوت از هم است. آنچه اقتضاء میکند زن و شوهر در زندگی زناشویی خود موفق باشند این است که ترجیحات یکديگر را خوب بشناسند تا بتوانند به خوبی هم دیگر را درک کرده و پيام نهفته در رفتار و گفتار یکدیگر را بهدرستی دريافت کنند و پاسخ دهند.<ref>[http://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/50 حسینزاده، «احترام به یکدیگر و نقش آن در زندگی مشترک»، وبسایت سامانۀ نشریات موسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی.]</ref> | ||
# برخورداری از ویژگیهای شخصیتی مطلوب مانند [[عشوهگری همسرانه|شوخطبعی]]، مسئولیتپذیری، انعطافپذیری، مهربانی، ازخودگذشتگی، فعالبودن و داشتن شخصیت مستقل و با [[اعتماد به نفس زنان|اعتمادبهنفس]] و داشتن انتظارات معقول از همسر، قدرت تابآوری و امید؛ | # برخورداری از ویژگیهای شخصیتی مطلوب مانند [[عشوهگری همسرانه|شوخطبعی]]، مسئولیتپذیری، انعطافپذیری، مهربانی، ازخودگذشتگی، فعالبودن و داشتن شخصیت مستقل و با [[اعتماد به نفس زنان|اعتمادبهنفس]] و داشتن انتظارات معقول از همسر، قدرت تابآوری و امید؛ | ||
# یادگیری از تجارب بین نسلی و درسگرفتن از روابط غلط و تکرارنکردن اشتباهات گذشته، | # یادگیری از تجارب بین نسلی و درسگرفتن از روابط غلط و تکرارنکردن اشتباهات گذشته، | ||
| خط ۵۹: | خط ۵۹: | ||
# رعایت حدومرزها در ارتباط با خانوادهٔ اصلی مانند بیاننکردن مشکلات به خانوادهها، تلاش برای حل مسئله در داخل خانه، اجازهندادن به دیگران برای دخالت در زندگی، حمایت مالی، عاطفی خانوادهها از زوجین و کمک به نگهداری از فرزندان؛ | # رعایت حدومرزها در ارتباط با خانوادهٔ اصلی مانند بیاننکردن مشکلات به خانوادهها، تلاش برای حل مسئله در داخل خانه، اجازهندادن به دیگران برای دخالت در زندگی، حمایت مالی، عاطفی خانوادهها از زوجین و کمک به نگهداری از فرزندان؛ | ||
# کسب معنویت و توکل و توسل به خدا، دعا، صبر و کمکگرفتن از مشاور؛ | # کسب معنویت و توکل و توسل به خدا، دعا، صبر و کمکگرفتن از مشاور؛ | ||
# پذیرفتن اشتباهات، عذرخواهی، تلاش برای جبران اشتباهات و برخورد منطقی در هنگام مواجهشدن با مسائل، گفتوگو، پرهیز از لجبازی، رعایت احترام و تلاش برای مدیریت بحران؛ | # پذیرفتن اشتباهات، عذرخواهی، تلاش برای جبران اشتباهات و برخورد منطقی در هنگام مواجهشدن با مسائل، گفتوگو، پرهیز از لجبازی، رعایت احترام و تلاش برای مدیریت بحران؛ بهطور طبیعی، هنگامی که زن و مرد زندگی مشترک را آغاز میکنند انتظاراتی از یکدیگر دارند. از طرف دیگر، وظایفی نیز نسبت به هم دارند. به عقیدۀ کارشناسان، وظیفۀ اصلی زوجین این است که به ترجیحات و انتظارات همدیگر احترام گذاشته و سعی کنند آنها را تا حدّ امکان برآورده سازند. البته این خواستهها و ترجیحات باید معقول و منطقی باشند که به اساس زندگی آسیب نزند.<ref>[https://khabarnama.net/1400/11/%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9/ «نکات مهم برای حفظ زندگی مشترک: 5چیزی که یک زن نباید از همسرش توقع کند»، وبسایت خبرنامه.]</ref> | ||
# پذیرفتن نقاط ضعف همسر و تمرکز روی نقاط قوت، چشمپوشی و کوتاهآمدن نسبت به مسائل کوچک، انعطافپذیری و نداشتن تعصب نسبت به خواستههای خود؛ | # پذیرفتن نقاط ضعف همسر و تمرکز روی نقاط قوت، چشمپوشی و کوتاهآمدن نسبت به مسائل کوچک، انعطافپذیری و نداشتن تعصب نسبت به خواستههای خود؛ | ||
# حمایت زوجین از یکدیگر با امیددادن به هم، پذیرش شرایط حساس، پشت همبودن و مهارت کنترل هیجانات. | # حمایت زوجین از یکدیگر با امیددادن به هم، پذیرش شرایط حساس، پشت همبودن و مهارت کنترل هیجانات. | ||
| خط ۷۹: | خط ۷۹: | ||
=== تأثیر خودکارآمدی و خوشبینی بر سازگاری زوجین === | === تأثیر خودکارآمدی و خوشبینی بر سازگاری زوجین === | ||
خودکارآمدی حاصل احساس موفقیت در انجام وظایف، باور قوی به توانایی خود در انجام آن وگرفتن بازخورد مثبت از دیگران است. این ویژگی باعث میشود که زوجین احساس موفقیت در انجام وظایف زناشویی خود داشته باشند، ارتباط بهتری باهم برقرار کنند، اختلاف کمتری را تجربه کنند و در نهایت احساس رضایت و سازگاری بین زوجین زیاد میشود. خوشبینی نیز بر سازگاری زناشویی تأثیر مثبت و معنادار دارد. افراد خوشبین به این موضوع باور دارند که با تواناییهای خود میتوانند به موفقیت برسند و انتظار دارند تلاش خودشان نتایج مثبتی را به دنبال داشته باشد. همین ویژگیها سبب میشود که در زندگی مشترک شادترباشند، از مشکلات هراسی نداشته و احساس بهتری از زندگی زناشویی خودشان داشته باشند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/896900/fa آتشپور و دیگران، «سرمایههای روانشناختی مثبتنگر و سازگاری زناشویی زوجین»، 1396ش، ص4.]</ref> | خودکارآمدی حاصل احساس موفقیت در انجام وظایف، باور قوی به توانایی خود در انجام آن وگرفتن بازخورد مثبت از دیگران است. این ویژگی باعث میشود که زوجین احساس موفقیت در انجام وظایف زناشویی خود داشته باشند، ارتباط بهتری باهم برقرار کنند، اختلاف کمتری را تجربه کنند و در نهایت احساس رضایت و سازگاری بین زوجین زیاد میشود. خوشبینی نیز بر سازگاری زناشویی تأثیر مثبت و معنادار دارد. افراد خوشبین به این موضوع باور دارند که با تواناییهای خود میتوانند به موفقیت برسند و انتظار دارند تلاش خودشان نتایج مثبتی را به دنبال داشته باشد. همین ویژگیها سبب میشود که در زندگی مشترک شادترباشند، از مشکلات هراسی نداشته و احساس بهتری از زندگی زناشویی خودشان داشته باشند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/896900/fa آتشپور و دیگران، «سرمایههای روانشناختی مثبتنگر و سازگاری زناشویی زوجین»، 1396ش، ص4.]</ref> | ||
=== احترام متقابل === | |||
خوب گوشدادن و توجه به نیازهای همسر بیانگر احترام بین آنها است. هر یک از زوجین طبیعتاً نگرشهایی در زندگی دارند، احترامگذاشتن یعنی نگرش یکدیگر را درک کنند و در مسیر تکامل دیدگاههای خود با حفظ حرمت یکدیگر حرکت کرده و همسر خود را منحصربـهفـرد و ارزشمند بدانند. احترام نه فقط در کلام و سخن بلکه در عمل مشهود است. مفهوم احترام فقط ایـن نیست کـه طرفین از بیان عواطف و نیازهای خود، بهشکل [[مدیریت خشم|خشم]] و لجبازی و یا ناراحتی روحی امتناع کنند و این احساسات در آنها بهشکل عقدههای روانی انباشته شوند. علاوهبر این، احترام گذاشتن به همسر به این معنی هم نیست که از یکدیگر انتقاد نکنند.<ref>فرحبخش، «پایهگذاری ارتباطی بین زوجین»، 1401ش. ص37-56.</ref> | |||
=== درک متقابل === | |||
درککردن و فهمیدن ترجیحات همسر، فرایند پیچیدهای دارد که زوجین بدین ترتیب موفق میشوند درکی واضح و درست از انتظارت یکدیگر داشته باشنددرک یعنی توانایی شناخت و همدلی با آنچه همسر تجربـه کرده است. زوجین همواره در همه چیز با یکدیگر توافق ندارند، بلکه چارچوبهای قضاوت همدیگر را میپذیرند.<ref>فرحبخش، «پایهگذاری ارتباطی بین زوجین»، 1401ش.ص21-24.</ref> | |||
=== شناخت نیازهای همسر === | |||
بسیاری از افراد در شناخت انتظارات همسر کوتاهی میکنند و بـرای شنیدن مطالبات همسر خود نیز وقت نمیگذارند. از سوی دیگر، زوجهایی هم هستند که فکر میکنند اگر نسبت به همدیگر حساسیت نشان ندهند بهتر است؛ زیرا هراس دارند که طرف مقابل از آنها سوءاستفاده کند. نتیجۀ هر دو مورد آن است که زوجین در شناخت و ارضای نیازهای متقابل خود موفق نیستند و از هم دورتر میشوند.<ref>فرحبخش، «پایهگذاری ارتباطی بین زوجین»، 1401ش. ص19.</ref> | |||
=== حمایت فیزیکی و عاطفی === | |||
هر انسانی بهطور طبیعی به حمایت عاطفی و فیزیکی نیاز دارد و این نیاز برای زن و مرد در زندگی زناشویی بایستی از سوی همسر تحقق یابد. سختیها و مشکلات زندگی در کنار خستگی ناشی از انجام مسئولیتها ممکن است احساس ضعف برای زوجین بهدنبال داشته باشد و آنها در ایجاد تعادل بین کار و [[زندگی]] دچار مشکل شوند. در این اوقات، وظیفۀ [[نقش همسری زن|همسری]] ایجاب میکند که تکیهگاه هم باشند و طرف مقابل را در زندگی خود، احساس و درک کنند.<ref>[https://hedayatgar.ir/fa/news/479/%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 میرحیدری و شاهمیرزایی، «وظایف مرد از دیدگاه اسلام»، وبسایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت.]</ref> | |||
=== مراقبت === | |||
زن و شوهر باید مراقب یکدیگر باشند، چه از جهت جسمی و در ناخوشیها و چه از جهت روحی و روانی و در مشکلات و مصائب زندگی. بدین ترتیب به اهمیت وجود یکدیگر در زندگی مشترک تأکید میورزند و نیز مسیر پرپیچ وخم زندگی برایشان آسان میشود.<ref>[https://hedayatgar.ir/fa/news/479/%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 میرحیدری و شاهمیرزایی، «وظایف مرد از دیدگاه اسلام»، وبسایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت.]</ref> | |||
=== حفظ حرمتها === | |||
مهم است که زوجین به تلاشی که همسرشان در مراقبت از [[خانواده]] و نیازهای خانواده دارد، ارزش قائل شود. حفظ حرمت یکدیگر چه در جمع خانواده و دوستان و چه در خصوصی، از اصول مسلم دوام و بقاء زندگی مشترک است. اگر زن و شوهر قدردان هم باشند و حرمت هم را بدانند، [[عزت نفس]] یکدیگر را تقویت کردهاند و شوق زندگی در کنار هم در وجودشان زبانه میکشد.<ref>[https://article.tebyan.net/474219/%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9 «وظایف مرد و زن در زندگی مشترک»، وبسایت تبیان.]</ref> | |||
=== وفادار بودن === | |||
احساس ناامنی که زن یا شوهر از همسر خود دارند که مبادا خیانت کند، به روح زندگی مشترک لطمه میزند. بنابراین وظیفۀ زوجین این است محیطی امن ایجاد کنند که میتواند با اعمال و گفتار در مورد رابطه شکل گیرد. این ناامنی ممکن است بهدلیل وابستگی بیشاز حد به شریک زندگی یا عدم وابستگی مالی باشد. گاهی زن مراقبت از سلامت جسم و تناسب اندام خود را رها میکند که نتیجهاش بروز عقدۀ حقارت است. در این صورت، شوهر باید همسر را ترغیب کند امید به زندگی در او زنده شده و بر این مشکلات فائق آید.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/86483/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%87-%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D میرخانی، «گسترۀ وظایف زن در قانون مدنی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | |||
=== تفهیم و تفاهم === | |||
بسیاری از اوقات زوجین از بیان انتظارات خود ابا دارند و تصور میکنند طرف مقابل باید خودش بدون بیان شفاهی، این انتظارات را بفهمد. بنابراین، زوجین بایستی متوجه علایق و توقعات هم باشند. علاوهبراین، آنها باید در بیان نظر خود قاطع باشند. مثلا اگر زن، حساس و لطیف است مرد باید غیر از بیان شفاهی، با توجه به رفتار و سلوک همسر خود، نیاز او را درک کند.<ref>برنشتاین، شناخت و درمان اختلافهاى زناشویى (زناشویى درمانى)، 1377ش، ص125ـ126.</ref> در اکثر موارد، فرهنگ زن و شوهر و در نتیجه، تفکرات و سلایق آنها متفاوت از هم است. این امر موجب بروز اختلافاتی در همۀ مسائل زندگی میشود. اما اگر زوجین تلاش کنند شناخت از هم پیدا کنند و علایق و افکار یکدیگر را بشناسند زندگی موفقی خواهند داشت.<ref>رشیدپور، تعادل و استحکام خانواده، 1373ش، ص154.</ref> | |||
=== تکریم یکدیگر === | |||
اگر نیاز طبیعى تکریم شخصیت برای زن و مرد در خانواده تأمین شود، احساس آرامش مىیابند و اعتمادبهنفس پیدا مىکنند. تکریم زوجین به یکدیگر، آنها را دلباخته و اسیر یکدیگر مىکند؛ چنانکه از کنارهمبودن سیر و خسته نمىشوند.<ref>قائمى، خانواده و مسائل همسران جوان، 1362ش، ص258.</ref> | |||
=== چشمپوشى از خطاها === | |||
اسلام در مسائل خانوادگى بیشترین تأکید را بر گذشت و چشمپوشی زن و شوهر در خطاها، کجخلقىها و اشتباهات یکدیگر دارد. از آنجاکه زوجین، دو انسان با روحیات و تفکرات متفاوت هستند اگر از خصلتهاى واقعى یکدیگر آگاهی یابند، میتوانند یکدیگر را ببخشند و خطای هم را عفو کنند.<ref>کلینى، اصول کافى، 1369ش، ج 2، ص312.</ref> [[عفو]] و [[ایثار|گذشت]]، کانون خانواده را گرم میکند، عشق و [[محبت زن به شوهر|محبت]] را زنده نگهمیدارد و اختلاف و دعواها را تمام میکند.<ref>حسینیا، بهداشت روانى ازدواج و همسردارى، 1380ش، ص201و 208.</ref> | |||
=== برخورد منطقى === | |||
در رابطۀ سالم و سازنده زناشویی به سبک اسلامی، زوجین در عین اینکه از یکدیگر انتقاد دارند؛ اما با هم بهشکل منطقی و انسانی برخورد میکنند. هنگامی تعادل در زندگى ایجاد مىشود که روابط متقابل زن و شوهر بر اساس عقل و منطق استوار باشد. زوجین، بهویژه مردان، باید این واقعیت را قبول کنند که اعمال زور و قدرت، قدرت واقعی نمىآورد، بلکه با رفتار منطقی عزت مییابند.<ref>شرفى، خانواده متعادل، 1374ش، ص96.</ref> | |||
=== رعایت احکام و ارزشهاى دینی === | |||
اختلافات زناشویی بهطور معمول از آنجا ناشی میشود که طرفین به اصول و ارزشهاى دینى و اخلاقى خود و همسر خود پایبند نیستند. زن و شوهر در اینباره، بایستی پرهیزهایی منطبق بر احکام دینی داشته باشند از جمله: حفظ عفاف، دوری از معاشرتهاى بىجا و دورى از مواضع اتّهام.<ref>مجلسى، بحارالانوار، 1368ش، ج43، ص50.</ref> در تربیت اسلامی، عواملی وجود دارند که کمک میکنند زوجین از ترجیحات همسر خود آگاه شوند از جمله: شناخت حقوق متقابل، شناخت خواستهها و انتظارات همسر، همسویى بینشها و باورهاى مذهبى، هماهنگى دیدگاههاى سیاسى، فرهنگى و اجتماعى، گفتگوهاى متقابل و بیان احساسات، ارضاء [[میل جنسی|نیاز جنسى،]] تنظیم رابطۀ صحیح بین دو خانواده.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/68426/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86 حسین داوودی، «روابط سالم و سازنده بین همسران»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | |||
=پیامدها= | =پیامدها= | ||
| خط ۱۳۳: | خط ۱۶۹: | ||
* نظریفر، محسن و همکاران، «تدوین الگوی سازشیافتگی زنان پس از رخداد طلاق: یک پژوهش زمینهای»، مشاوره و رواندرمانی خانواده، ۱۳۹۸ش. | * نظریفر، محسن و همکاران، «تدوین الگوی سازشیافتگی زنان پس از رخداد طلاق: یک پژوهش زمینهای»، مشاوره و رواندرمانی خانواده، ۱۳۹۸ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
* «انتظارات و توقعات در ازدواج و زندگی مشترک»، مرکز روانشناختی رهیاب، تاریخ بازدید: 6 آبان 1402ش. | |||
* برنشتاین، فیلیپ اچ، شناخت و درمان اختلافهاى زناشویى (زناشویى درمانى)، ترجمۀ حمیدرضا سهرابى، رسا، تهران، 1377ش. | |||
* بروجردی علوی، مهدخت و همکاران، «روابط خانوادگی از منظر تفسیر المیزان»، وبسایت اندیشۀ علامه طباطبایی تاریخ درج مطلب: اردیبهشت 1393ش. | |||
* «تقلید از سبک زندگی غربی و تغییر ارزشها؛ زمینهساز افزایش آمار طلاق»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 4 مرداد 1396ش. | |||
* حسینیا، احمد، بهداشت روانى ازدواج و همسردارى، تهران، مفید، 1380ش. | |||
* حسینزاده، علی، «احترام به یکدیگر و نقش آن در زندگی مشترک»، وبسایت نشریات موسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی ، تاریخ درج مطلب: زمستان 1389ش. | |||
* داودی، حسین، «روابط سالم و سازنده بین همسران»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ درج مطلب: 1382ش. | |||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 6 آبان 1402ش. | |||
* رحیمی، روحالله، و همکاران، «بررسی روابط بین عوامل فردي- خانوادگی و ترجیحات همسرگزینی با رضایت زناشویی زوجهاي هر دو شاغل در آموزش و پرورش»، مجلۀ زن و مطالعات خانواده، پاییز 1394ش. | |||
* رشیدپور، مجید، تعادل و استحکام خانواده، تهران، اطلاعات، 1373ش. | |||
* «زن، خانواده و رسانه»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ درج مطلب: 1388ش. | |||
* سمواتی، زهرا، «رسانه و سبک زندگی فردی-اجتماعی خانواده از توصیف و تبیین تا اصلاح و تغییر»، وبسایت پرتال امام خمینی، تاریخ درح مطلبک 20 تیر 1397ش. | |||
* شرفى، محمدرضا، خانواده متعادل، انجمن اولیا و مربیان، تهران، 1374ش | |||
* فرحبخش، الهام، «پایهگذاری ارتباطی بین زوجین»، مجلۀ ماهنامۀ خشت اول، آبان 1401ش. | |||
* قائمى، على، خانواده و مسائل همسران جوان، تهران، امیدى، 1362ش. | |||
* کلینى، محمدبن یعقوب، اصول کافى، تهران، اسوه، 1369ش، | |||
* مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار إحياء التراث العربي، 1368ش. | |||
* مطهری ورمزانی، سجاد، «نقش اینترنت و شبکههای اجتماعی در تغییر الگوی انتخاب همسر در شهر کرمانشاه»، مجلۀ تداوم و تغییر اجتماعی، تاریخ درج مطلب: آذر 1401ش. | |||
* میرحیدری، مهدی و شاهمیرزایی، فاطمه، «وظایف مرد از دیدگاه اسلام»، دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1395ش. | |||
* میرخانی، عزتالسادات، «گسترۀ وظایف زن در قانون مدنی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ درج مطلب: 1379ش. | |||
* «نکات مهم برای حفظ زندگی مشترک: 5چیزی که یک زن نباید از همسرش توقع کند»، وبسایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1401. | |||
* «وظایف مرد و زن در زندگی مشترک»، وبسایت تبیان، تاریخ درک مطلب: 14 ابان 1399ش. | |||
