علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
==== نفقه عرفی ==== | ==== نفقه عرفی ==== | ||
تحول مفهوم نفقه زوجه از «مقدر» (تعیینشده) به «عرفی» در فقه امامیه، با کتاب ''مبسوط'' شیخ طوسی آغاز شد که نقطه عطفی در تاریخ این مسئله محسوب میشود. پیش از شیخ طوسی، روایات معتبر و فتاوای فقیهان متقدم غالباً بر حداقلهای خوراک و پوشاک تأکید داشتند، اما شیخ طوسی با تأثیرپذیری از فقه شافعی و بهویژه کتاب ''الحاوی الکبیر'' ماوردی، گستره و مصادیق نفقه را توسعه داد. بررسیهای تطبیقی نشان میدهد که شیخ در تدوین این بخش، بسیاری از مسائل، ساختار استدلالها و حتی جزئیات فرعی نظیر نفقه خادم را از ماوردی اقتباس کرده است؛ هرچند او با پالایش ادله و حذف مبانی ناسازگار با مذهب شیعه (مانند قیاس)، سعی کرد این مباحث را با منابع امامیه هماهنگ سازد. | تحول مفهوم نفقه زوجه از «مقدر» (تعیینشده) به «عرفی» در فقه امامیه، با کتاب ''مبسوط'' شیخ طوسی آغاز شد<ref>حلی، مختلف الشیعه، 1413ق، ج7، صص 319-323</ref> که نقطه عطفی در تاریخ این مسئله محسوب میشود. پیش از شیخ طوسی، روایات معتبر و فتاوای فقیهان متقدم غالباً بر حداقلهای خوراک و پوشاک تأکید داشتند، اما شیخ طوسی با تأثیرپذیری از فقه شافعی و بهویژه کتاب ''الحاوی الکبیر'' ماوردی، گستره و مصادیق نفقه را توسعه داد. بررسیهای تطبیقی نشان میدهد که شیخ در تدوین این بخش، بسیاری از مسائل، ساختار استدلالها و حتی جزئیات فرعی نظیر نفقه خادم را از ماوردی اقتباس کرده است؛ هرچند او با پالایش ادله و حذف مبانی ناسازگار با مذهب شیعه (مانند قیاس)، سعی کرد این مباحث را با منابع امامیه هماهنگ سازد. | ||
پیامد این رویکرد شیخ طوسی، حاکمیت نگاه عرفی بر فقهِ پس از او بود، بهطوریکه بسیاری از فقیهان بزرگ نظیر ابنبراج، طبرسی و ابنحمزه تحت تأثیر مستقیم آرای ''مبسوط'' قرار گرفتند و این روند تا زمان علامه حلی تثبیت شد. اگرچه فقیهانی چون شهید ثانی در کتاب ''مسالک'' برای نخستین بار به منشأ غیرشیعی این آرا اشاره کردند و صاحبجواهر نیز به واکاوی تعارضات ادله پرداخت، اما همچنان دیدگاه «عرفی بودن نفقه» بهعنوان نظر غالب در میان فقهای معاصر باقی مانده است | پیامد این رویکرد شیخ طوسی، حاکمیت نگاه عرفی بر فقهِ پس از او بود، بهطوریکه بسیاری از فقیهان بزرگ نظیر ابنبراج،<ref>ابن براج، المهذب، 1406ق، ج2، صص 341-347</ref> طبرسی<ref>طبرسی، المؤتلف، 1410ق، ج2، ص 288</ref> و ابنحمزه تحت تأثیر مستقیم آرای ''مبسوط'' قرار گرفتند<ref>ابن حمزه، الوسیله الی نیل الفضیله، 1408ق، صص285-286</ref> و این روند تا زمان علامه حلی تثبیت شد. اگرچه فقیهانی چون شهید ثانی در کتاب ''مسالک'' برای نخستین بار به منشأ غیرشیعی این آرا اشاره کردند<ref>شهید ثانی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الاسلام، 1413ق، ج8، صص 456-457</ref> و صاحبجواهر نیز به واکاوی تعارضات ادله پرداخت،<ref>نجفی، جواهر الکلام، 1366ش، ج36، صص 336-339</ref> اما همچنان دیدگاه «عرفی بودن نفقه» بهعنوان نظر غالب در میان فقهای معاصر باقی مانده است. | ||
== نفقه در قانون == | == نفقه در قانون == | ||
