بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
'''پیشینه نام:''' پیشینهٔ تاریخی نامگذاری این پهنهٔ آبی نشان میدهد که در ابتدا برای تمامی پهنههای آبی جنوبی ایران از جمله خلیجفارس، دریای مکران و بخشهایی از اقیانوس هند، بهدلیل پیوستگی یک نام جامع به کار میرفته است و آن دریای پارس بوده است. | '''پیشینه نام:''' پیشینهٔ تاریخی نامگذاری این پهنهٔ آبی نشان میدهد که در ابتدا برای تمامی پهنههای آبی جنوبی ایران از جمله خلیجفارس، دریای مکران و بخشهایی از اقیانوس هند، بهدلیل پیوستگی یک نام جامع به کار میرفته است و آن دریای پارس بوده است. از قرون نخستین اسلامی دریای مکران به نام ناحیۀ مکران که در کنار آن قرار داشت، به این نام شهرت یافت. منطقه تاریخی مکران امروزه شامل بخشهایی از بلوچستان در جنوب ایران و پاکستان است. در زمان سلطنت ناصرالدینشاه قاجار انگلستان با هدف تأمین منافع خود کوشید نام دریای مکران را به دریای عمان تغییر دهد.<ref>[https://sid.ir/paper/959034/en ابوالقاسمی و همکاران، «دریای مکران در اسناد و منابع تاریخی»، ۱۴۰۰ش، ص۸ و ۷ و ۴ و ۱۲.]</ref> | ||
'''واژهشناسی عمان:''' دیدگاههای مختلفی دربارهٔ واژهشناسی نام عمان وجود دارد. بر اساس برخی تحلیلها، این نام از دو ریشه ساخته شده است؛ “ow” بهمعنای آب و “man” در زبان پهلوی بهمعنای ماندن یا خانه است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2013904/اقتصاد-تجاری-سرزمین-های-پیرامون-دریای-عمان-در-قرون-نخستین-اسلامی-مطالعه-مورد-بررسی-کرمان-مکران-و-عمان میرشاهی، «اقتصاد تجاری سرزمینهای پیرامون دریای عمان در قرون نخستین اسلامی مطالعه مورد بررسی: کرمان- مکران و عمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۵۸.]</ref> | |||
'''واژهشناسی عمان:''' دیدگاههای مختلفی دربارهٔ واژهشناسی نام عمان وجود دارد. | |||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۴: | ||
'''دورهٔ ایران باستان:''' دریای عمان و سرزمینهای پیرامون آن، در طول تاریخ از مهمترین نواحی بندری بهشمار میرفتهاند. این منطقه در منابع جغرافیایی، بخشی از دریای پارس دانسته شده و از دیرباز نقش چشمگیری در تحولات اقتصادی و تجاری ایفا کرده است. نواحی جنوبی دریای پارس (سرزمین عمان و سواحل آن) در سال ۳۲۶م در زمان [[کورش کبیر]] به تصرف [[هخامنشیان]] درآمد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2013904/اقتصاد-تجاری-سرزمین-های-پیرامون-دریای-عمان-در-قرون-نخستین-اسلامی-مطالعه-مورد-بررسی-کرمان-مکران-و-عمان میرشاهی، «اقتصاد تجاری سرزمینهای پیرامون دریای عمان در قرون نخستین اسلامی مطالعه مورد بررسی: کرمان- مکران و عمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۵۶ و ۴۶۰.]</ref> هخامنشیان با بهرهگیری از موقعیت استراتژیک منطقه و ایجاد ناوگان، نخستین پایههای تسلط ایران بر دریای عمان را بنا نهادند. پس از یک دورهٔ افول طولانی،<ref group="دیدگاه">مشخص نیست که در این دروه در اختیار چه کسانی بوده است؟</ref><ref group="دیدگاه">صفویان را میشود ایران باستان دانست؟</ref>[[صفویه|صفویان]] بهویژه در دورهٔ شاهعباس با اخراج پرتغالیها و با کمک انگلیسیها، حاکمیت ایران را احیا کردند. این روند در دورهٔ نادرشاه افشار با ایجاد یک نیروی دریایی متمرکز تداوم یافت. اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیک دریای عمان بهعنوان گذرگاه تجاری شرق و غرب، توجه قدرتهای استعماری بهویژه انگلیس را جلب کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2268858/تاثیر-جایگاه-دریای-عمان-بر-خط-مشی-های-امنیتی-و-اقتصادی-جمهوری-اسلامی-ایران معلومی و علیخانی، «تأثیر جایگاه دریای عمان بر خط مشیهای امنیتی و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۳ش، ص۷۶-۷۹.]</ref> | '''دورهٔ ایران باستان:''' دریای عمان و سرزمینهای پیرامون آن، در طول تاریخ از مهمترین نواحی بندری بهشمار میرفتهاند. این منطقه در منابع جغرافیایی، بخشی از دریای پارس دانسته شده و از دیرباز نقش چشمگیری در تحولات اقتصادی و تجاری ایفا کرده است. نواحی جنوبی دریای پارس (سرزمین عمان و سواحل آن) در سال ۳۲۶م در زمان [[کورش کبیر]] به تصرف [[هخامنشیان]] درآمد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2013904/اقتصاد-تجاری-سرزمین-های-پیرامون-دریای-عمان-در-قرون-نخستین-اسلامی-مطالعه-مورد-بررسی-کرمان-مکران-و-عمان میرشاهی، «اقتصاد تجاری سرزمینهای پیرامون دریای عمان در قرون نخستین اسلامی مطالعه مورد بررسی: کرمان- مکران و عمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۵۶ و ۴۶۰.]</ref> هخامنشیان با بهرهگیری از موقعیت استراتژیک منطقه و ایجاد ناوگان، نخستین پایههای تسلط ایران بر دریای عمان را بنا نهادند. پس از یک دورهٔ افول طولانی،<ref group="دیدگاه">مشخص نیست که در این دروه در اختیار چه کسانی بوده است؟</ref><ref group="دیدگاه">صفویان را میشود ایران باستان دانست؟</ref>[[صفویه|صفویان]] بهویژه در دورهٔ شاهعباس با اخراج پرتغالیها و با کمک انگلیسیها، حاکمیت ایران را احیا کردند. این روند در دورهٔ نادرشاه افشار با ایجاد یک نیروی دریایی متمرکز تداوم یافت. اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیک دریای عمان بهعنوان گذرگاه تجاری شرق و غرب، توجه قدرتهای استعماری بهویژه انگلیس را جلب کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2268858/تاثیر-جایگاه-دریای-عمان-بر-خط-مشی-های-امنیتی-و-اقتصادی-جمهوری-اسلامی-ایران معلومی و علیخانی، «تأثیر جایگاه دریای عمان بر خط مشیهای امنیتی و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۳ش، ص۷۶-۷۹.]</ref> | ||
'''دورهٔ قاجار و پهلوی:''' در | '''دورهٔ قاجار و پهلوی:''' در زمان سلطنت ناصرالدینشاه قاجار بخشهایی از منطقهٔ مکران که پیشتر در قلمرو ایران قرار داشت، از ایران جدا شد و بهعنوان «مکران هند» به هندوستان و سپس پاکستان امروزی ضمیمه شد. انگلستان با هدف تأمین منافع خود در هند و تسلط بر منابع آبی اقیانوس هند و دریاهای پیرامون، کوشید نام دریای مکران را به دریای عمان تغییر دهد. در همین راستا، نمایندگانی نیز به دربار ناصرالدینشاه فرستاد تا این نام جدید به رسمیت شناخته شود. همزمان، در منابع و نقشههای اروپایی نام دریای عمان بهتدریج برای بخش جنوبی آبهای پیرامون ایران رواج یافت. پس از شکلگیری کشور عمان در قرن هجدهم توسط خاندان ابوسعید با همکاری مستقیم انگلیس و تحت سلطه قرار دادن آن، حضور و نفوذ بریتانیا در منطقه افزایش یافت و نام آن در برخی منابع جغرافیایی و رسانهای اروپایی بیشتر به کار رفت. برخی دولتهای عربی که این نام را بر دریای پارس ترجیح میدادند، خود نیز در گسترش آن کوشیدند. پژوهشگران و نویسندگان ایرانی این نامگذاری را نتیجهٔ مداخلات سیاسی و استعماری دانستهاند و بر نام تاریخی برای این پهنه آبی تأکید کردهاند.<ref>[https://sid.ir/paper/959034/en ابوالقاسمی و همکاران، «دریای مکران در اسناد و منابع تاریخی»، ۱۴۰۰ش، ص۱۲.]</ref> با وجود اهمیت راهبردی و تجاری بنادر و جزایر دریای عمان، ضعف نیروی دریایی، محدودیتهای انگلیس، واگذاری برخی بنادر به بیگانگان و کمبود زیرساختها مانع رشد اقتصادی این منطقه شد. در دوره پهلوی اول، دولت ایران با وجود موانع داخلی و خارجی، تلاشهایی برای تقویت نقش اقتصادی سواحل جنوبی آغاز کرد و نسبت به اواخر قاجار پیشرفت بیشتری نشان داد. در دوره پهلوی دوم، بهویژه با تضعیف بریتانیا و شکلگیری دکترین نیکسون، ایران بهعنوان ژاندارم منطقهای در خلیج فارس و دریای عمان مطرح شد و نفوذ خود را در اقیانوس هند گسترش داد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2268858/تاثیر-جایگاه-دریای-عمان-بر-خط-مشی-های-امنیتی-و-اقتصادی-جمهوری-اسلامی-ایران معلومی و علیخانی، «تأثیر جایگاه دریای عمان بر خط مشیهای امنیتی و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۳ش، ص۸۰-۸۱.]</ref> | ||
== اهمیت<ref group="دیدگاه">در این قسمت هم تکرار و قلم فرسایی زیادی رخ داده است، هم اینکه ادبیات دستوری و شعاری به خود گرفته است. توصیف و گزارش کنید؛ دستورالعمل و باید و شاید برای ویکی مناسب نیست. | == اهمیت<ref group="دیدگاه">در این قسمت هم تکرار و قلم فرسایی زیادی رخ داده است، هم اینکه ادبیات دستوری و شعاری به خود گرفته است. توصیف و گزارش کنید؛ دستورالعمل و باید و شاید برای ویکی مناسب نیست. | ||
