حرمت تن: تفاوت میان نسخه‌ها

| حجم فایلپادکست    =2/40

| تاریخ پادکست      =13-1-1405

| شاخه علمی        =  

| نوع مفهوم        =  

'''<big>حرمت تن</big>'''؛ حفظ ارزش و احترام بدن در برابر دیگران در راستای زیست عفیفانه.  

در بینش اسلامی، انسان از کرامت ذاتی و احترام ویژه‌‌ای برخوردار است و برای تک‌تک اعضای او، حقوق ویژه در منابع دینی ذکر شده که رعایت آن می‌تواند سبک زندگی عفیفانه را به نمایش بگذارد؛ از جمله حقوق بدن این است که در روابط اجتماعی، حریم آن در برابر دیگران حفظ شود و از [[بدن نمایی|نمایش تن]] در فضای حقیقی و مجازی بدون رعایت حدود شرعی، اجتناب صورت گیرد.  

==مفهوم‌شناسی==

حرمت در لغت به معنای آبرو، ارجمندی و هر چیزی است که نگهداری و محترم داشتن آن لازم است.<ref>[https://vajehyab.com/amid/%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA?q=%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه حرمت.]</ref><ref>[https://vajehyab.com/moein/%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ تن.]</ref><ref>. [https://vajehyab.com/?q=حرمت&d=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حرمت.]</ref> «تن» در ادبیات دین و جامعه‌شناسی فرهنگ، فراتر از مفهوم زیست‌شناختی (جسم)  بوده و به‌عنوان نماد و محصول فرهنگی نظم و ترتیبات اجتماعی و تاریخی مطرح می‌شود. از این جهت، حرمت تن، با حفظ عزت و ارزش اندام انسان در جامعه و تعاملات اجتماعی، ارتباط می‌یابد و شامل آبروداری در ارتباط با اندام خود و محترم‌داشتن بدن می‌شود.<ref>آزاد ارمکی و چاوشیان، «بدن به مثابه رسانه هویت»، 1381ش، ص61.</ref> به باور برخی محققان در دنیای مدرن، بدن افراد محملی برای ابراز هویت و نمادی از شخصیت فرد محسوب می‌شود وکنترل بدن و توجه به ترکیب، تزیین و هیبت ظاهری و بیرونی آن، ابزاری است که به افراد امکان می‌دهد تا روایت مشخصی از هویت خود را حفظ کنند و آن را در معرض تماشای دیگران قرار دهند.<ref>ذکایی، «جوانان، بدن و فرهنگ تناسب»، 1386ش، ص123.</ref>

حرمت بدن به‌معنای احترام‌داشتن بدن و حرام‌بودن برخی رفتارهای نامناسب با [[بدن]] است. دربارهٔ حرمت بدن انسان، فلسفه‌های مدافع [[برهنگی]] پاسخ منفی می‌دهند و فرهنگ‌های دینی علاوه بر روح برای بدن نیز احترام قائل هستند. از این‌رو بدن فردی که از دنیا رفته را نیز محترم می‌شمارند.<ref>. [https://www.jahannews.com/analysis/168532/آیا-بدن-انسان-حرمت رحیم‌پور ازغدی، «آیا بدن انسان حرمت دارد؟»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref><ref>[https://www.roshdmag.ir/Roshdmag_content/media/article/39.41+from+(95-96)+MATN+MOALLEM+5-6_0.pdf آزاد، «حرمت تن در گفت‌وگو با پروین داعی پور»،  1395ش، ص40.]</ref> گفته شده که حرمت تن، حفظ ارزش و اعتبار بدن در همۀ سطوح جامعه اعم از فضای حقیقی و مجازی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1136966/%d8%aa%d9%86-%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d8%b6%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%a8%d8%a7-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%a7%d9%85%d9%88%d8%b2%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%87-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86 زهروی و احمدزاده، «تن نمایی زنان در فضای مجازی با نگاهی به آموزه‌های فقه امامیه و حقوق ایران»،  ص206.]</ref>  

حرمت تن و عوامل اثرگذار بر ارزشمندی آن از آغاز زندگی انسان وجود داشته و در کنش‌های فردی و اجتماعی او در طول تاریخ تجلی پیدا کرده است. از حوزه‌های مهم تجلی احترام به بدن، عیب‌پوشی بوده و برای مثال، رفتار و روش گذشتۀ انسان‌ها نشان می‌دهد که آنها راضی به آشکاربودن عورت خود در نظر دیگران نبودند و از آن حیا می‌ورزیدند.<ref>ابراهیم‌نژاد، «فلسفۀ پوشش وعفاف در فرهنگ اسلامی»، 1387ش، ص95.</ref> در داستان آدم و حوا نیز آمده است که وقتی آنها از میوۀ ممنوع خوردند، لباس آنها فروریخته و عورت آنها نمایان و باعث شرم آنان شد.<ref>سورۀ اعراف، آیۀ ۱۹.</ref> ویل دورانت در بیان شیوۀ لباس و پوشش یونانیان در هزارۀ دوم پیش از میلاد این واقعیت را یادآور شده و می‌نویسد که مردان بالاتنه را نمی‌پوشانند و فقط دامن یا پاچین کوتاهی به کمر می‌بستند و از روی حیا، پارچه‌ای روی آن می‌کشیدند؛ اما زنان بیش از مردان به این امر توجه داشته و به‌منظور تأمین آبرو و پوشاندن عورت، لباس می‌پوشیدند.<ref> ابراهیم‌نژاد، «فلسفۀ پوشش وعفاف در فرهنگ اسلامی»، 1387ش، ص95.</ref> ارزش بدن و سلامت آن در اسلام نیز از همان ابتدا مطرح بود و این ارزشمندی به حدی است که بعضی دانشمندان مسلمان معتقدند پیامبران الهی در آغاز رسالت خود، باید سالم و از نقص بدنی دور و بر کنار باشند و نیز سلامت تن، از شرایط قابلیت شخص برای تصدی مقام نبوت و امامت به‌شمار می‌آید.<ref> جلال کمالی، «فرصتی برای تازگی روز تربیت بدنی و ورزش»، 1385ش، ص111.</ref>

تاریخچۀ حفظ حرمت بدن، همزاد پیدایش انسان در روی زمین است. قرآن کریم یک نمونه از آن را در پوشاندن حضرت آدم و حوا‌ اندام‌های خود را با برگ‌های درختان بهشتی، به تصویر کشیده است. به گواهی تاریخ پوشاندن بدن که نوعی ارج نهادن به آن است، در اکثر ملت‌ها رایج بوده است. به‌عنوان مثال در یونان پوشش تن وجود داشته و نویسندگان قدیم یونانی گزارش داده‌اند که زنان سر خود را می‌پوشاندند و صورت خود را باز می‌گذاشتند؛ اما وقتی به بازار می‌رفتند صورت خود را نیز می‌پوشاندند. در دایرۀ‌المعارف لاروس از پوشش زنان در یونان باستان سخن به میان آمده و گفته شده که زنان صورت و‌ اندام‌شان را تا روی پا می‌پوشاندند.

در نقاشی‌های به‌جامانده از مصر باستان که قدمت آن به 3000 سال قبل از میلاد می‌رسد، دختران تمام بدن خود را پوشانده‌اند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/50447/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8?pageNumber=22&viewType=html موسوی، نگاه دوباره به مسئله حجاب، 1359ش، ص22.]</ref> در تصاویر باقی‌مانده از دوران ایران باستان نیز صورت زن دیده نمی‌شود و پوشیدگی یکی از ویژگی‌های شاخص [[پوشاک زنان در دوران ساسانیان]] به شمار می‌رفت.<ref> [https://lib.eshia.ir/11051/19/386 مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج‏19. ص386.]</ref> در ایران دوران ساسانی نیز که اسلام وارد آن شد، پوشیدگی تن شکوه بیشتری یافت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/50447?pageNumber=24&viewType=html&query=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 موسوی، نگاه دوباره به مسئله حجاب، 1359ش، ص24 – 29.]</ref> در یکی از نقش‌های باقی‌مانده از زنی در عراق که سابقه آن به 4000 سال قبل از میلاد بر می‌گردد، پوشاندن سر با تکه‌ای از پارچه به تصویر کشیده شده است.<ref>ولگسناگ، برای پاکدامنی، به نقل از روزنامه جام جم، 9/2/1389، سال هفتم، شماره 1985، ص14.</ref>

==حرمت بدن در اسلام==

از دیدگاه امام خمینی بدن با آن که بعد جسمانی انسان را تشکیل می‌دهد؛ از قداست و جایگاه ویژه برخوردار است؛ زیرا متأثر از دو نعمت رحمانی و رحیمی خداوند است.<ref> [http://www.imam-khomeini.ir/fa/n45273/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF_%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_%DA%86%D8%B1%D8%A7_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%81%D9%82%D8%B7_%D8%AC%D8%B3%D9%85_%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F «انسان‌شناسی عرفانی امام خمینی (سلام‌الله‌علیها)»،  پرتال امام خمینی.]</ref> در آموزه‌های دینی، اعضا و جوراح بدن امانت الهی به حساب می‌آید و انسان موظف است تا در جهت حفظ و سلامتی آن تلاش نماید.<ref>[https://adyannews.com/31096/%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%E2%80%8F%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87/ خمینی، جهاد با نفس یا جهاد الاکبر، 1378ش، ص61.]</ref> نبود اعتقاد به یک امر قدسی و غیبی در این دورۀ مدرن، آدمی را حاکم مطلقِ بدن خود ساخته و حق هرگونه تغییر و دستکاری در آن را به او داده است.<ref> [https://adyannews.com/31096/%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%E2%80%8F%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87/ «مانکنیسم و دستکاری‏های بدنی از نگاه اسلام»،  وب‌سایت مؤسسه فرهنگی هنری سبک زندگی آل یاسین.]</ref> از منظر آموزه‌های دینی انسان حاکم مطلق بدن خود نیست و ملکیت واقعی از آنِ خداوند است و اگر ملکیتی برای انسان نسبت به بدنش ثابت است، یک ملکیت اعتباری است و مشروط است به این که از آن استفاده نامشروع ننماید. دین اسلام برای ایجاد تغییر در بدن دو معیار دارد: یکی این که این عملی که بر روی بدن صورت می‌گیرد کارکرد عقلایی داشته باشد مثل ایجاد زیبایی که یک کارکرد عقلایی است و معیار دوم این است که هر گونه عمل بر روی چهره و بدن منجر به وارد شدن آسیب بر بدن نشود و دارای یک ضرر برای بدن نباشد.<ref> [https://www.khabaronline.ir/news/341728/%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86%D8%B4 «دو معیار اسلام برای انجام تغییرات در بدن/ مالکیت انسان بر بدنش مشروط است»،  خبرگزاری خبرآنلاین.]</ref> خداوند انسان را در بهترین صورت و نظام آفریده<ref>سوره تین، آیه4.</ref> و او را گرامی داشته است.<ref>سوره اسراء، آیه70.</ref> مخلوقی که مورد تکریم خداوند است، نمی‌تواند از سوی آفریدۀ او مورد بی‌حرمتی قرار گیرد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/19900/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?pageNumber=124&viewType=html قائمی، ‌اخلاق و معاشرت در اسلام، 1364ش، ص124.]</ref> در شرایع آسمانی نیز از آسیب رساندن به بدن و خوردنی‌های مضر به آن، منع شده است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10212?volumeNumber=5&pageNumber=143&viewType=pdf هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1382ش، ج5، ص143.]</ref>

در اسلام فرد، مالک تام‌الاختیار بدن خود نیست و مکلف به نگهداری از آن است.<ref>- ابن‌باویه، معانی الاخبار، 1403ق. ص408.</ref> بدن در آموزه‌های دینی احترام دارد و هر کاری که برای بدن ضرر داشته باشد،<ref>- حرانی، تحف العقول، 1404ق، ص٣٣٧.</ref> حتی اعمال عبادی،<ref>- سوره بقره، آیه 184.</ref> منع شده است.<ref>- حرانی، تحف العقول، 1404ق، ص٣٣٧.</ref> اسکات کگل در پژوهشی با بررسی شش عارف بزرگ مسلمان نظر اسلام راجع به بدن را استخراج کرده است؛ از نظر او عرفای بزرگ مسلمان بدن را منبع نمادین ایجاد معنای دینی، انسجام اجتماعی و تجربهٔ قدسی می‌دانستند؛ یعنی بدن در عین حال که جسمش احترام دارد؛ دارای جنبه‌های معنوی قابل احترام نیز هست.<ref>- آزاد ارمکی و غراب، «جایگاه بدن در دین»، 1389ش، ص21.</ref> گسترۀ حرمت تن شامل پوشش، مدیریت بدن، شیوۀ آراستن تن، تغذیه، بهداشت و سلامت، چگونگی حالت‌های بدنی و حتی نوع سخن گفتن نیز می‌شود.<ref>حقیقتیان، و دیگران، «بررسی عوامل اجتماعی- فرهنگی موثر بر تصویر بدن با تاکید بر سبک زندگی در بین دختران و زنان جوان»، 1394ش، ص181.</ref>

بر اساس آموزه‌های دینی، بدن انسان امانت الهی است. در آیات متعدد قرآن، خداوند صاحب‌اختیار اعضای بدن انسان دانسته شده است. به‌همین دلیل در دانش فقه، بدن انسان از حرمت ویژه برخوردار بوده و امام خمینی آسیب‌رساندن به بدن<ref>خمینی، استفتائات امام خمینی، 1372ش، ج3، ص580.</ref> و حتی خوردنی‌های مضر را حرام می‌داند.<ref>خمینی، تحریر الوسیله، 1379ش، ج3، ص289. </ref> همچنین وی اعضا و جوارح بدن را امانت الهی تلقی می‌کند و معتقد است که انسان در سلامتی و حفظ آن باید تلاش کند.<ref>خمینی، جهاد با نفس یا جهاد الاکبر، 1378ش، ص61.</ref> بر اساس آموزه‌های اسلامی، انسان دارای دو بعد مادی (بدن) و معنوی (روح) بوده و  در هر دو بعد و در تمامی مراحل و مراتب آن، دارای ارزش، شأن و احترام ویژه است؛ اما توجیه‌گر كرامت ذاتی و ارجمندی بدن انسان، بعد معنوی انسان است. در این نگاه، آنچه انسان را از سایر حیوانات به‌طور اساسی تمایز می‌بخشد و به او ارزش و كرامت ویژه می‌بخشد، ساختار روحی او است.<ref>نورمحمدی، «ارزش‌شناسی در نظام جامع سلامت اسلام»، 1401ش، ص23.</ref>

به باور اندیشمندان مسلمان، از مبانی مهم حرمت تن، ارزشمندی حیات اجتماعی انسان است که با ارزش‌گذاری به تن همۀ افراد انسانی تحقق می‌یابد. به‌همین دلیل، دین اسلام براى حفظ حیات انسان و جلوگیرى از خودكشى و آسیب‌رسانی، راهكارهاى مناسبى اندیشیده است. همچنین با وضع قوانین مناسب مانند قصاص و دیه، سعى كرده است از بروز دگركشى و آسیب‌رسانی به دیگران پیشگیرى كند. قرآن کریم، «قصاص» را موجب حفظ حیات اجتماعى می‌داند.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 179.</ref>

در قرآن کریم حرمت بدن انسان مورد تأکید قرار گرفته و از هر نوع آسیب‌زدن به آن نهی شده است.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 195.</ref> همچنین مصادیق مختلف حرمت تن مانند تغذیه، پرورش، پوشش و بهداشت تن، مورد توجه قرار گرفته است. قرآن، واژۀ «لباس» را در مورد پوشش بدن نیز به کار برده و فوائد آن را مانند «حفظ آبرو» و حرمت بدن یاد کرده است؛<ref>سورۀ اعراف، آیۀ 26-28.</ref> زیرا انسان از دیده شدن عورت خود راضی نیست وپوشاندن آن از نگاه دیگران را بخشی از آبرومندی خود تلقی می‌کند.<ref>ابراهیم‌نژاد، «فلسفه پوشش وعفاف در فرهنگ اسلامی»، 1387ش ص95.</ref> در آیه 31 سورۀ نور که به آیه «ابداء الزینة» شهرت یافته،<ref>طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۵، ص۴۹۲.</ref> از نشان‌دادن زینت‌های زن به نامحرم نهی شده است. به فتوای فقیهان شیعه و با استدلال به آیۀ ابداء الزینه، پوشاندن آرایش در برابر نامحرم واجب است.<ref>کاشف الغطاء، کشف الغطاء، بی‌تا، ص۱۹۸؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۳۱۹.</ref> در کتاب‌های فقهی از نشان دادن زینت به مردان نامحرم با واژه تَبَرُّج یاد شده است.<ref>بحرانی، سند العروة الوثقی (نکاح)، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۸۹.</ref> همچنین در روایات، نشان‌دادن آرایش زن به نامحرم نکوهش شده است.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۰۰، ص۲۳۵.</ref>

در سیره پیامبر اهتمام جدی به بدن و بهداشت ظاهری تن دیده می‌شود. براساس منابع روایی، پیامبر به آرایش مو و لباس اهمیت زیاد می‌داد. برای مثال وی خودش را پیرایش می‌کرد و اگر آینه نداشت به ظرف آب زلال می‌نگریست.<ref>طبرسی، مکارم الاخلاق، 1378ش، ص34.</ref> همچنین جهت حفظ بهداشت بدن و لباس، هفته‌ای یک بار شست‌وشو می‌کرد.<ref>طبرسی، مکارم الاخلاق، 1378ش، ص 94.</ref> او به خوشبویی بدن نیز توجه فراوان داشت و به‌وسیله بوی عطر خود شناخته می‌شد.<ref>عاملی، وسائل الشیعه، 1416ق، ج3، ص500</ref> پیامبر اسلام، مردم را به رعایت بهداشت سفارش می‌کرد و آن را نماد مسلمانی و جزئی از ایمان به خداوند معرفی می‌کرد.<ref>حسن‌لو، «بهداشت فردی در سیرۀ نبوی»، 1391ش، ص46.</ref> او بهداشت دندان را مایۀ نظافت و نظافت را عامل واردشدن انسان در بهشت دانسته است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، سنن النبی، بی‌تا، ص273.</ref> دربارۀ لباس نیز پیامبر اسلام به‌صورت مکرر به پوشیدن لباس سفید سفارش کرده است زیرا زودتر و بهتر آلودگی‌ها را نشان مى‏دهد و انسان نسبت به پاکیزگی آن زودتر اقدام مى‏کند.<ref>رضوانی‌پور، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم»، 1386ش، ص37-38.</ref>

بر اساس آموزه‌های قرآن، انسان مورد تکریم خداوند و حفظ کرامت او بر خودش لازم است و در این راستا از انسان خواسته است تا نیروی عقل خود را در جهت تفکر، تدبر و تامل به کار گیرد و در جهت انجام کارهای نیک تلاش کند و از هر چیزی که او را آلوده می‌نماید؛ همانند زنا، [[همجنس گرایی|هم‌جنس بازی]]، خوردن مسکرات دوری گزیند.<ref>جمعی از نویسندگان، موسوعة نضرة النعیم فی مکارم اخلاق الرسول الکریم صلی الله علیه و سلم، 1426ق، ج4، ص1143-1144.</ref> در برخی روایات، حفظ دامن و شکم از گناه در زمرۀ عبادت خداوند به حساب آمده و آلوده نمودن آن به گناه، یکی از اسباب جهنمی شدن معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27311/3/203 کلینی، الکافی، 1430ق، ج3، ص203.]</ref>

برخی‌ اندیشمندان بر این باور هستند که حرمت بدن زن بیشتر از حرمت بدن مرد است؛ چرا که خداوند از بدن او انسان دیگری را خلق می‌کند و اشخاصی که درصدد ترویج برهنگی زن هستند، در واقع می‌خواهند انسانیت او را از بین ببرند.<ref> [https://snn.ir/fa/news/1066058/%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%BA%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%B2%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF «رحیم پورازغدی: کسانی که می‌خواهند زن را برهنه کنند، انسانیت را نشانه گرفته‌اند»،  خبرگزاری دانشجو.]</ref> در ادبیات دینی پوشیدگی انسان نشانۀ تقرب و برهنگی، عامل خروج از جایگاه قرب الهی است. فرهنگ برهنگی، محصول دستگاه پیچیدۀ فلسفی و عملی شیطان است. بنابراین هرگونه برنامه‌ای که به برهنگی بیانجامد، شیطانی و بی‌حرمتی به انسانیت است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/58107?pageNumber=66&viewType=html&query=%D8%B3%D8%A8%D9%83%20%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A%20%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A قرائتی، سبک زندگی اسلامی بر اساس تفسیر نور، 1393ش، ص66.]</ref> بر اساس آموزه‌های قرآن پنج اصل زینت، مساوات، الگوبخشی، کرامت و کمالات معنوی، تأکید بیشتری بر حفظ حرمت تن زنان دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/46811/%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%85-%d9%85%d9%86%d8%b2%d9%84%d8%aa-%d8%b2%d9%86-%d9%85%d8%b3%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%82%d8%b1%d8%a7%d9%86-%da%a9%d8%b1%db%8c%d9%85 گروه قرآن پژوهی کوثر 2، «مقام و منزلت زن مسلمان در قرآن کریم»،  ص31.]</ref>

قرآن کریم از حریم نگهداری حضرت یوسف در برابر زلیخا خبر داده است و از اینکه یوسف رنج زندان را بر تسلیم شدن در برابر خواستۀ نامشروع او ترجیح داد، به نیکی سخن به میان آورده است. از نظر قرآن کریم هر زندان رفتنی عیب نیست و تحمل سختی‌ها برای حفظ پاکدامنی، از زندگی در رفاه همراه با گناه، به مراتب بهتر است. در جریان برخورد دختر حضرت شعیب با حضرت موسی نیز حفظ حریم از هر دو طرف موج می‌زند؛ زیرا هنگامی که آن دختر به‌سوی حضرت موسی رهسپار شد، در راستای حفظ حرمت در مواجهۀ با نامحرم، با نهایت حیا گام بر می‌داشت و چون به موسی رسید، دعوت را از جانب پدرش مطرح کرد نه از سوی خود. حضرت موسی نیز وقتی به سوی منزل حضرت شعیب حرکت کرد، ابتدا پشت سر آن دختر به راه افتاد؛ اما در طول مسیر چون باد لباس‌های او را حرکت می‌داد و حجم بدن او را آشکار می‌ساخت، به همین جهت حضرت موسی از آن دختر خواست تا پشت سر او حرکت کند و راه را به او نشان دهد.

==آسیب‌شناسی==

 

بدن‌نمایی در تضاد آشکار با حرمت بدن است.‌اندام‌نمایی همانطوری که ممکن است در فضای حقیقی صورت گیرد، در فضای مجازی نیز ممکن است محقق شود. منظور از بدن‌نمایی در فضای مجازی این است که فرد فیلم یا تصویری از خود ارائه دهد که فاقد پوشش شرعی است و تهییج شهوانی را به دنبال دارد. در آموزه‌های قرآنی، بدن‌نمایی به‌دلیل این که ظاهر شدن در بین مردم همانند مردم دوران جاهلی است، به صراحت از آن نهی شده است. در برخی روایات، رسول خدا از زنانی که لباس بدن‌نما می‌پوشند به «پوشیدگان برهنه» تعبیر کرده است.

آیۀ 31 سورۀ نور خودآرایی در برابر نامحرم را از مصادیق آشکار نمودن زینت و حرام قرار داده است. در مورد زینت مطرح شده در این آیه چند احتمال داده شده است: یک:‌ اندام زیبای زن. دو: نشان دادن گوش، گردن، بازوان و دست‌ها که محل زیورهای همانند گوشواره، گردنبند، بازوبند و دست‌بند به شمار می‌روند. سه: زیورآلات آویخته شده بر برخی از اعضای بدن که به‌طور طبیعی آشکار نمودن آن با آشکارسازی عضو محل زینت همراه است. در برخی از روایات، زینت پنهان به گردنبند، بازوبند و خلخال معنا شده است. آشکار نمودن زیورهایی که به‌طور معمول پنهان هستند، بر زنان جایز نیست و همین‌طور لباس‌های زینتی مخصوصی را که زنان زیر لباس عادی یا چادر می‌پوشند، نبایند آشکار شوند.

نوع رفتار پدر و مادر انتقال دهنده پیام «حرمت تن» به کودک است. در محیط اسلامی، آموزش حرمت تن به کودک از همان دوران خردسالی شروع می‌شود و به او فهمانده می‌شود که بدن او حرمت دارد و نباید به کسی اجازه دهد تا آن را لمس کند یا آن را ببیند. هم‌چنین به او آموخته می‌شود که در جلوی هیچ فردی حتی پدر و مادر نباید لباس خود را عوض نماید و در سنین نوزادی هنگامی که والدین لباس او را عوض می‌کنند، با رفتار خود نشان می‌دهند که از لمس و نگاه غیر ضروری نسبت به بدن او اجتناب می‌کنند و از تعویض پوشک بچه در حضور دیگران خودداری می‌کنند. در محیط خانواده به کودک یاد داده ‌می‌شود هنگامی که می‌خواهد استحمام کند باید لباس‌های خود را در داخل حمام تعویض نماید. از همان دوران کودکی، والدین با تعویض نکردن لباس خود در جلوی کودک، عملاً به او می‌آموزند هنگامی که او توانست به‌تنهایی لباس خود را تعویض کند، باید در جایی این کار را انجام دهد که از دید بیینده پنهان باشد.<ref> [https://www.eghtesadonline.com/news/365952/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85 «مراقبت جنسی را جایگزین تربیت جنسی کنیم»،  وب‌سایت اقتصاد آنلاین.]</ref>  

 

در نظام تعلیم و تربیت اسلامی معلم موظف به نگاهداشت حرمت تن دانش‌آموزان است و از آزار جسمی و جنسی آنان به‌شدت اجتناب می‌کند. معلمی که حرمت دانش‌آموز را نگه می‌دارد، هیچگاه به خود اجازه نمی‌دهد که بدون اجازه به او دست بزند و اگر به عدم تامین نیاز عاطفی‌ دانش‌آموزان در محیط خانه موجب نمی‌شود که معلم این خلا را پر نماید. در رابطه شاگردی و معلمی حد و مرز وجود دارد؛ مثلا بوسه زدن بر گونه و در آغوش کشیدن مربوط به محیط خانه است نه مدرسه. البته پدیدار شدن چنین کنش‌های عاطفی در محیط مدرسه از سوی معلم در مقطع ابتدایی و یا بالاتر در مناسب‌های خاص همانند عید یا تولد اشکالی ندارد.

برخی [[جامعه شناسی بدن|جامعه‌شناسان]] از حرمت جسمانی بدن به «کیش بدنی» تعبیر کرده‌اند. بودریار معتقد است که بدن از «هیچ» به یک «کیش» بدل شده است و «کیش بدن» صرفاً متضاد با «کیش روح» نیست، بلکه جانشین آن است.<ref>- مزینانی و محمدی، «تحلیل فرهنگی مصرف بدن در اسلام و لیبرالیسم»، 1400ش، ص49.</ref> کیش بدنی، ایدئولوژی‌هایی همانند ایدئولوژی معنوی ارائه می‌دهد. علاوه بر این یک نوع اخلاق جدید است که در آن جنبهٔ لذت‌گرایی غلبه دارد. سیستم ارزشی آن فردگرایانه است. علاوه بر این، ادعا می‌کند که بدن، یک جسم صرف نیست، بلکه اسطورهٔ راهنمای اخلاق مصرفی، تکیه‌گاه تولید اقتصادی و استراتژی کنترل اجتماعی است.<ref>- Baudrillard, The Consumer Society: Myth &#x26; Structures, 1998, p135.</ref>

== '''مؤلفه‌های حرمت بدن''' ==

مؤلفه‌های حرمت بدن شامل روابط اجتماعی، پوشاك، نحوۀ آراستن بدن، تغذیه، بهداشت و سلامت، چگونگی ژست‌های بدنی و نحوۀ سخن گفتن است. اگرچه در هر فرهنگ و جامعه‌اي الگوهایی براي پوشش، آرایش و ظواهر بدنی وجود دارد که همۀ‌ افراد تا حدود آن را رعایت می‌کنند، اما در جلوه‌هاي عینی آن تفاوت‌هایی به چشم‌ می‌خورد و انسان‌ها می‌توانند فقط در محدودۀ الگوهاي اجتماعی و فرهنگی مجاز دست به انتخاب بزنند. حرمت بدن در سبک زندگی اسلامی به‌صورت مجزا و تفکیک شده مطرح نشده است. از آنجا که حرمت تن انسان، ذیل حیات انسان و تابع تجلیات روحی او است، در مؤلفه‌های حرمت تن انسان نیز ارتباط آن با سایر ابعاد زندگی از جمله روح انسان مد نظر قرار گرفته است.  

=== '''روابط اجتماعی''' ===

از حوزه‌های مهم حرمت تن انسان و حفظ حرمت آن، روابط اجتماعی شامل گفت‌وگو، نگاه‌کردن و لمس‌کردن بدن است. در این حوزه، اساس روابط اجتماعی در سبک زندگی اسلامی، بر مبنای «مَحرم» و «نامحرم» تنظیم شده است و کسی حق ندارد به نحو دل‌خواه در بدن کسی دیگر تصرف کند. در همین چارچوب و به‌دلیل حریم بدن انسان، نگاه به بدن زن، حتی به چهرۀ آرایش‌‌کرده و زیورآلات او (نگاه به محل زینت)، عکس بی‌‌حجاب زن آشنا، عکس‌‌های تحریک‌کننده، نگاه‌‌كردن مرد به بدن نامحرم (چه با قصد لذت و چه بدون آن)، نگاه‌كردن به عورت ديگران، نگاه‌‌کردن مرد با قصد لذت به بدن مرد ديگر و زن به بدن زن ديگر ممنوع شده است. همچنین در روایاتی از امامان  شیعه ارتباط‌داشتن زن و مرد نامحرم، مذمت شده  و بنابر نظر فقها، لمس بدن نامحرم در موارد غیر اضطراری و معالجه جایز نیست. حتی گوش‌دادن به صدای زن نامحرم، اگر با قصد لذت حرام باشد، ممنوع است. به نظر اندیشمندان مسلمان، چنین ساختار ارزشی، پیامدهای زیر را به دنبال دارد: ایجاد نگرش صحیح به نقش زن و مرد، روش‌های درست قرارگرفتن زن و مرد در کنار هم در خانواده و جامعه، ترویج فرهنگ خویشتن‌داری جنسی و ایجاد مرز مشخص بین زن و مرد با حجاب و عفاف، تعیین مرزها و نقش‌ها در سه حوزۀ تکامل فردی، خانواده و فعالیت‌های اجتماعی برای زنان و مردان و دفاع از حقوق آنها، جلوگیری از خودنمایی، مصرف‌گرایی، مدپرستی، اشرافی‌گری و سرگرم‌شدن زنان به امور پست و شهوانی، اصل قراردادن بنیان خانواده در جامعه، رکن قراردادن زن در استحکام بنیان خانواده و مشخص‌بودن حقوق زن در خانواده.

=== '''تغذیه و پرورش بدن''' ===

در سبک زندگی مؤمنانه، به‌دلیل حرمت تن، انسان مجاز نیست برای رشد و پاسخ به نیازمندی‌های بدنی خود هر غذایی را بخورد. در اندیشۀ دینی، بدن از احترام خاص برخودار بوده و باید متناسب با شأن، اهداف و کارکرد عبادی آن تغذیه شود. از این جهت، ملاک در استفاده از مواد غذایی مطابق آموزه‌های دینی، غذای حلال در مقابل غذای حرام است. برای مثال از میان چهارپایان، گوشت گوسفند، گاو، شتر، آهو و برخی دیگر از حیوانات، حلال و گوشت چهارپایان درنده‌خو، دارای دندان و چنگال و ناخن‌های تیز مانند شیر، پلنگ، روباه، کفتار، شغال و گربه حرام دانسته شده است. در سبک زندگی اسلامی، نحوۀ ذبح‌ و آماده‌کردن گوشت و مصرف غذا دارای آداب و رسوم و مقررات خاص است. در قرآن که مبنای رفتار مسلمانان محسوب می‌شود، بر خوردن غذاهای پاک، ممنوعیت غذاهای غیربهداشتی، اسراف‌نکردن در مصرف غذا، دوری از خوردن گوشت مردار، گوشت خوک و خون و شراب تأکید شده چنانکه پیامبر اسلام و امامان شیعه در امر تغذیۀ سالم بدن توصیه‌ها و سیرۀ ارزشمندی داشته‌اند. برای مثال در سیرۀ پیامبر چرایی تغذیه، نوع غذا، تنوع و مقدار آن، زمان تغذیه، همراهی با دیگران در تغذیه و چگونگی انجام تغذیه مطرح شده است. در سیرۀ پیامبر اسلام غذاخوردن برای تن‌پروری صرف نبوده بلکه با هدف کسب توان برای عبادت بوده است. غذاهای او نیز ویژگی‌هایی چون حلال‌بودن، تنوع، سادگی، مضر نبودن و سودمندی را داشته است.

=== '''بهداشت و سلامت''' ===

در سبک زندگی اسلامی بهداشت و سلامت تن، ارزش و اهمیت ویژه‌ای دارد و آداب و سنن خاص و دستورالعمل‌های زیادی برای حفظ سلامت تن وضع شده است. در قرآن‌کریم با واژه‌هاى «طیّبات»، «طهارت» و مشتقّات آن، از بهداشت و سلامت نام برده شده و به‌طور کلی عبارت است از: ایجاد کامل تندرستی بدنی، روانی، اجتماعی، نبود هر نوع ناتوانی جسمانی، مبارزه با بیماری‌های همه‌گیر، بالابردن سطح زندگی، اصلاح محیط، کشف داروهای تازه برای نابودی امراض، پاک‌سازی محیط روستایی و آلودگی آب‌ها، مبارزه با عوامل مزاحم تمدن، مانند سر و صدا و ازدحام. در آموزه‌های دینی برای بهداشت بدن وضو، غسل، طهارت لباس، پاکیزگی محیط زیست، ممنوعیت آمیزش با زنان در عادت ماهیانه،دوری از زنا، لواط  و استمناء توصیه شده است. از نظر دین اسلام، حفظ صحت و سلامت واجب و هر چیز زیان‌آوری که به جسم انسان لطمه وارد آورد حرام دانسته شده و تحت یک قاعدۀ فقهی «کلّ مُضرّ حرامٌ» (هر چیزی که ضرر دارد، حرام است)، بیان شده است. در سبک زندگی اسلامی گاهی یک امر واجب مانند «روزه» اگر برای بدن ضرر داشته باشد، تکلیف آن برداشته می‌شود. ذیل آیۀ اسراف: «کُلوا واشرَبوا ولا تُسرِفوا اِنَّهُ لایُحِبُّ المُسرِفین» نیز روایت شده که منظور از اسراف، مصرف هر چیزی است که از نظر سلامت، به بدن انسان زیان برساند. مفسران ذیل آیه به زیان‌های پرخوری برای بدن اشاره کرده و دربارۀ حکم شرعی آن بحث کرده‌اند. با توجه به اهمیت سلامت و نقش اساسی آن در ارزش بدن انسان، درخواست سلامت بدنی از خداوند، جزء دعاهای مسلمانان است؛ چنان که در دعای «ابوحمزۀ ثمالی» (از دعاهای معروف ماه رمضان) سلامت در جسم و توانایی در بدن از خداوند خواسته می‌شود. در روایتی از پیامبر اسلام، از سلامت و امنیت، به عنوان دو نعمت مخفی یاد شده است.

=== '''پوشش''' ===

بر اساس اسناد تاریخی پوشش در همۀ ادوار تاریخ و تمام فرهنگ‌ها نشانه‌ای برای شخصیت انسان و احترام بدن او محسوب می‌شده است. در سبک زندگی اسلامی مسئلۀ پوشش زن و پنهان‌کردن زینت‌های ظاهری و باطنی وی، اهمیت بسیاری دارد. قرآن در چندین آیه به این موضوع با تعابیر مختلف اشاره کرده و زنان را از هتک حرمت خود با بدحجابی و بی‌حجابی، خودآرایی و خودنمایی در برابر نامحرم نهی کرده است؛ برای مثال در آیۀ 31 سورۀ نور، زنان را مکلف می‌کند که جاذبه‌ها و زینت‌های ظاهری و باطنی خود را آشکار نکنند، مگر آن مقدار که به‌صورت طبیعی نمایان است. در قرآن، موسی که هنگام آب‌کشیدن از چاه و سیراب‌کردن گوسفندان دختران جوان شعیب پیامبر، چشم‌پوشی کرد و به بدن آنها نگاه نکرد، به‌عنوان الگوی عفت و حیا معرفی شده است. به گفتۀ شهید مطهری، نبودن حریم میان زن و مرد و آزادی معاشرت‌های بی‌بندوبار، هیجان‌ها و التهاب‌های جنسی را فزونی می‌بخشد و تقاضاهای رابطۀ جنسی را به‌صورت یک عطش روحی و یک خواست اشباع‌نشدنی در می‌آورد. به نظر پژوهشگران حفظ حریم میان زن و مرد و لزوم پوشش بدن زن به این دلیل است که مردان نسبت به زنان به محرک‌های جنسی حساس‌ترند و پوشش نامناسب زنان و جاذبۀ ناشی از آن مردان به‌خصوص جوانان را تحریک می‌کند. عدم پوشش مناسب بدن زن، علاوه‌بر ایجاد و شیوع فساد و فحشا موجب اختلال روانی و فروپاشی خانواده‌ها نیز می‌شود.

==== '''آرایش ظاهر''' ====

==== '''آسیب‌زدن به بدن''' ====

==== '''حرمت بدن در فرهنگ غرب''' ====

انسان در فرهنگ مدرن غرب تا حد یک ماشین تنزل کرده، روح و اصالت او انکار و اعتقاد به علت غایی و هدف‌داشتن طبیعت، یک عقیدۀ ارتجاعی تلقی می‌شود که از پیامدهای اصلی آن، اهمیت یافتن بدن و ظهور جامعۀ مصرفی است. در چنین فرهنگی، افراد با دست‌کاری ویژگی‌های ظاهری بدن و فاصله‌گیری از مفهوم «بدن طبیعی»، به ساخت بدن کالایی مبادرت می‌ورزند. جامعه‌شناسان معتقدند که کالاشدن بدن در جوامع غربی آن را به‌صورت سرمایۀ فیزیکی در آورده است. بدن در جریان فردی‌شدن دنیای مدرن، به حریمی شخصی تبدیل شده که غیر از خود فرد، هیچ نهاد دیگری اجازه ابراز نظر یا تصمیم‌گیری دربارۀ آن را ندارد. به گفتۀ پژوهشگران، این نوع نگاه، ارزش افراد را از مقام «خلیفة اللهی» به مقام حیوانی تنزل داده که ولنگاری جنسی؛ یعنی نگاه ابزاری به بدن زن، اختلاط، آزادی و بی‌بندوباری در روابط زن و مرد و آزادی جنسی و هم‌جنسی، ابراز قراردن زنان برای لذت‌بردن مردان، تجمل‌گرایی، اشرافی‌گری و مدپرستی، تحریک مردان با برهنگی و بی‌حجابی و رهاساختن زنان، سست‌‌شدن بنیان خانواده، و بی‌هویت‌کردن کودکان از پیامدهای مخرب آن است.

==== '''حرمت بدن میت''' ====

بر اساس آموزه‌های دینی جسم انسان همان‌طور که در زمان حیات دارای حرمت است، پس از مرگ نیز این احترام به قوت خود باقی می‌ماند. برخی مکاتب‌مادی‌گرا برای جسم انسان ارزش ابزاری قایل‌اند كه با مرگ فرد جسد او هم احترام ندارد. در روایات و دستورات اسلام توصیه‌های فراوانی در مورد حرمت جسد انسان شده و این ارزش و احترام تا حدی است كه برای جسارت و آسیب به جسد انسان، دیه تعیین شده است. حتی نبش قبر مسلمان جرم‌انگاری شده و قانون‌گذار برای آن مجازات حبس در نظر گرفته است. در دین اسلام قاعدۀ «حرمة المیت کحرمة الحی» اهمیت و احترام به جسد انسان را نشان می‌دهد به‌دلیل حرمت بدن انسان، در فقه اسلامی دفن بدن میت از واجبات کفایی دانسته شده که باید پس از تشریفات دینی یعنی غسل، حنوط (مالیدن کافور بر مواضع سجود)، کفن‌کردن و خواندن نماز بر او انجام شود. همچنین تشریح مردۀ مسلمان، فقط در صورت بروز اضطرار، جایز دانسته شده است.

== '''حرمت تن در شعر فارسی''' ==

==پانویس==

==منابع==

* قرآن.