پرش به محتوا

سلام نظامی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
خط ۷: خط ۷:


== تاریخچه سلام نظامی ==
== تاریخچه سلام نظامی ==
پیشینۀ ادای سلام نظامی در ایران به [[ایران باستان]] بازمی‌گردد. در نقش‌برجستۀ [[داریوش]] در [[تخت‌جمشید]]، آیین ادای احترام نظامی در [[دوران هخامنشی|دورۀ هخامنشی]] به تصویر کشیده شده است؛ به گونه‌ای که یکی از صاحب‌منصبان در پیشگاه [[شاه]] ایستاده و به نشانۀ احترام، دست خود را بالا آورده و کف دست را در نزدیکی دهان و صورت خود قرار داده است. آیین احترام در [[دورۀ ساسانی]] از حالت پوشاندن دهان به اشاره با انگشت سبابه تغییر شکل داد. این نوع سلام نظامی در نقش‌برجستۀ [[رَس شَمرا]]، نشان‌ داده شده است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20130515151229-9462-35.pdf معینی‌سام، «آیین احترام در زمان هخامنشیان و ساسانیان»، 1391ش، ص109 و 113.]</ref>


در سطح جهانی، این حرکت به [[قرون وسطی]] و سنت بالا زدن نقابِ کلاه‌خودِ شوالیه‌ها برای شناسایی یا احترام به مافوق بازمی‌گردد که به‌مرور در قرن ۱۸ میلادی به‌صورت تماس دست با [[کلاه]] یا شقیقه استاندارد شد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/100045/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA «سلام نظامی در قرون متفاوت»، وب‌سایت تبیان.]</ref> در ایران نیز شکل مدرن سلام نظامی در [[دوران قاجار|دورۀ قاجار]] و همزمان با تأسیس [[دارالفنون]]، توسط مستشاران نظامی اتریشی و فرانسوی وارد نظام‌نامه ارتش شد<ref>[https://mahfouzi-museum.com/%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ زال‌پور، «تشکیل ارتش نوین ایران»، وب‌سایت موزه دکتر محفوظی.]</ref> و پس از [[پیروزی انقلاب اسلامی ایران]]، با حفظ ساختار فنی در آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح تثبیت شد.<ref>[https://shenasname.ir/defa/20714-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B6%D8%A8%D8%A7%D8%B7%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD «آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شناسنامه قانون.]</ref>
==== در ایران باستان ====
پیشینه ادای احترام نظامی در ایران به [[دورۀ هخامنشیان]] بازمی‌گردد. در نقش‌برجسته بارِ عام [[داریوش]] بزرگ در [[تخت‌جمشید]]، یکی از مقامات [[مادها]] در حال ادای احترام به [[پادشاه]] تصویر شده است؛ در این آیین، فرد دست خود را به گونه‌ای مقابل دهان گرفته که کف دست رو به صورت است. این سنت در [[دورۀ ساسانی]] تغییر شکل داد و به صورت نشان دادن انگشت سبابه (در نقش‌برجسته‌هایی مانند رَس شَمرا) درآمد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20130515151229-9462-35.pdf معینی‌سام، «آیین احترام در زمان هخامنشیان و ساسانیان»، 1391ش، ص109 و 113.]</ref>
 
==== خاستگاه جهانی و مدرن ====
دربارۀ ریشه جهانی سلام نظامی مدرن (دست کنار سر)، چندین فرضیه وجود دارد که رایج‌ترین آن‌ها به [[قرون وسطی]] بازمی‌گردد. گفته می‌شود [[شوالیه‌ها]] برای شناسایی یکدیگر یا ادای احترام به مقام بالاتر، نقاب (Visor) کلاه‌خود خود را با دست راست بالا می‌زدند. این حرکت در قرن ۱۸ میلادی در ارتش‌های اروپایی به‌صورت تماس دست با لبه کلاه یا شقیقه استاندارد شد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/100045/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA «سلام نظامی در قرون متفاوت»، وب‌سایت تبیان.]</ref>
 
==== ورود به نظام‌نامه مدرن ایران ====
شکل کنونی سلام نظامی در ایران، در [[دورۀ قاجار]] و هم‌زمان با تأسیس [[دارالفنون]] توسط مستشاران نظامی اتریشی و فرانسوی وارد آیین‌نامه‌های ارتش شد.<ref>[https://mahfouzi-museum.com/%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ زال‌پور، «تشکیل ارتش نوین ایران»، وب‌سایت موزه دکتر محفوظی.]</ref> این ساختار فنی پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] نیز حفظ شد و در آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران تثبیت گردید.<ref>[https://shenasname.ir/defa/20714-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B6%D8%A8%D8%A7%D8%B7%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD «آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شناسنامه قانون.]</ref>


== انواع سلام نظامی در آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح  ایران ==
== انواع سلام نظامی در آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح  ایران ==
خط ۳۵: خط ۴۱:
|}
|}


== سلام نظامی ورزشکاران ایرانی ==
== سلام نظامی در میادین ورزشی ایران ==
ادای سلام نظامی توسط [[ورزشکاران ایرانی]] در میدان‌های بین‌المللی، فراتر از یک ادای احترام ساده، به یک پدیدۀ اجتماعی-فرهنگی و بخشی از زبان نمادین [[هویت ایرانی]] تبدیل شده است. این حرکت که اغلب روی [[سکوهای قهرمانی]] یا هنگام پخش سرود ملی انجام می‌شود، در ادبیات رسانه‌ای ایران به‌عنوان [[دیپلماسی ورزشی]] به سبک ایرانی<ref>[https://defapress.ir/fa/news/762424/%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> و پیام بی‌کلام [[استقامت]]<ref>[https://nournews.ir/fa/news/239718/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%84%D8%AA «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، نورنیوز.]</ref> شناخته می‌شود.
ادای سلام نظامی توسط برخی ورزشکاران ایرانی در رقابت‌های بین‌المللی، به‌ویژه در دهۀ ۱۳۹۰ و ۱۴۰۰ هجری شمسی، بازتاب‌های رسانه‌ای و سیاسی گسترده‌ای داشته است. این حرکت معمولاً روی سکوهای قهرمانی یا هنگام پخش [[سرود ملی]] انجام می‌شود.


=== '''کارکردهای ملی سلام نظامی در میان ورزشکاران''' ===
=== نمونه‌های شاخص ===
ادای سلام نظامی در میادین ورزشی فراتر از یک ابراز احساسات شخصی، واجد دلالت‌ها و کارکردهای راهبردی زیر است:


* '''نمایش قدرت نرم و همبستگی:''' یکی از دلایل اصلی این اقدام، استفاده از ظرفیت [[ورزش]] برای نمایش [[انسجام ملی]] در مواجهه با فشارهای خارجی است. در این چارچوب، [[ورزشکار]] با بازتعریف نقش خود به‌عنوان «[[سرباز وطن]]»، به پیوند میان میدان ورزشی و [[مسئولیت‌ اجتماعی]] عمق می‌بخشد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/778070/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%D8%B3-%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C «سلامی از جنس وطن‌پرستی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* '''[[امیرحسین زارع]]:''' وی پس از کسب مدال طلای سنگین‌وزن کشتی آزاد قهرمانی جهان، روی سکوی قهرمانی سلام نظامی داد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/778070/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%D8%B3-%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C «سلامی از جنس وطن‌پرستی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* '''پاسخ به چالش‌های بین‌المللی:''' تکرار این حرکت در بازه‌های زمانی حساس، به‌عنوان یک کنش آگاهانه برای انتقال پیام ایستادگی طراحی شده است. این نماد به‌مثابه ابزاری، [[اقتدار ملی]] و [[ثبات سیاسی]] را به مخاطب بین‌المللی منعکس می‌کند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/239718/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%84%D8%AA «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، نورنیوز.]</ref>
* '''تیم‌های ملی:''' در سال‌های اخیر، بازیکنان تیم‌های ملی والیبال، بسکتبال و هندبال در رده‌های مختلف (زنان و مردان) در مراسم آغازین مسابقات و هنگام پخش سرود ملی، به‌صورت تیمی اقدام به ادای سلام نظامی کرده‌اند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/762424/%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* '''صیانت از هویت و امنیت ملی:''' ادای سلام نظامی نشانی از [[تعهد]] ورزشکاران به صیانت از [[عزت ملی]] و [[امنیت کشور]] است. این حرکت نمادین، جایگاه ورزشکار را به‌عنوان مدافع [[هویت ملی]] تثبیت کرده و آمادگی جامعه ورزشی را برای همراهی با [[منافع ملی]] به تصویر می‌کشد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/239718/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%84%D8%AA «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، نورنیوز.]</ref>


=== نمونه‌های شاخص سلام نظامی ورزشکاران ===
=== دیدگاه‌ها و تفسیرها ===
ادای سلام نظامی در میادین ورزشی طی سال‌های اخیر به‌شکلی گسترده در میان تیم‌های ملی و ورزشکاران انفرادی تکرار شده است. از جمله برجسته‌ترین این موارد می‌توان به سلام نظامی «[[امیرحسین زارع»]] بر سکوی قهرمانی کشتی جهان<ref>[https://defapress.ir/fa/news/778070/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%D8%B3-%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C «سلامی از جنس وطن‌پرستی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> و حرکت دسته‌جمعی بازیکنان تیم‌های ملی [[والیبال]]، [[بسکتبال]] و [[هندبال]] در دو بخش مردان و زنان هنگام پخش [[سرود ملی]] اشاره کرد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/762424/%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
در مورد انگیزه و پیامد این اقدام، دو رویکرد متفاوت در رسانه‌ها وجود دارد:


=== واکنش‌ها و بازتاب‌های سلام نظامی در میان ورزشکاران ===
* '''رسانه‌های رسمی و داخلی ایران:''' این اقدام را نشانه‌ای از [[انسجام ملی]]، [[وطن‌پرستی]]، صیانت از [[هویت ملی]]، [[امنیت ملی]]، [[عزت ملی]]، [[منافع ملی]] و ادای احترام به شهدای جنگ 12 روزه توصیف می‌کنند. برخی تحلیل‌گران در داخل ایران، این حرکت را نوعی [[دیپلماسی ورزشی]] می‌دانند که هدف آن نمایش [[اقتدار ملی|اقتدار]] [[اقتدار ملی|ملی]]، [[ثبات سیاسی]] و ایستادگی در برابر فشارهای بین‌المللی است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/762424/%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref><ref>[https://nournews.ir/fa/news/239718/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%84%D8%AA «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، نورنیوز.]</ref>
واکنش‌ها در ارتباط با ادای سلام نظامی توسط ورزشکاران ایرانی، عبارتند از:
* '''منتقدان و رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور:''' گروهی از منتقدان و رسانه‌هایی مانند ''[[ایران‌اینترنشنال]]'' و ''[[منوتو]]''، این اقدام را سیاسی کردن ورزش تلقی کرده‌اند. از نظر این گروه‌ها، سلام نظامی نشان‌دهندۀ هم‌سویی سیاسی ورزشکار با ساختار حاکم است و با اصول منشور المپیک مبنی بر دوری ورزش از سیاست غیریت دارد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/762424/%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
== سلام نظامی دانشجویان ==
در سال‌های اخیر، استفاده از سلام نظامی در برخی مراسم‌های رسمی و مذهبی در دانشگاه‌های ایران توسط دانشجویان گزارش شده است. این اقدام عمدتاً به‌عنوان نمادی از احترام به شهدا یا ابراز وفاداری به ارزش‌های رسمی انجام می‌شود.


==== واکنش رسانه‌ها و تحلیلگران داخلی ====
==== نمونه‌های گزارش‌شده: ====
رسانه‌های داخلی ایران، این حرکت را نمادی از انسجام ملی، [[وطن‌پرستی]] و تجلی [[وحدت]] و یکپارچگی [[مردم ایران]] در میادین بین‌المللی توصیف می‌کنند. از این منظر، سلام نظامی ورزشکاران به‌عنوان ابزاری برای نمایش اقتدار ملی در شرایط چالش‌های بین‌المللی تلقی شده و پاسخی به تلاش‌ها برای تضعیف تصویر ایران در جهان قلمداد می‌شود. تحلیلگران این جریان معتقدند که این ژست، پیوند میان قهرمانان ورزشی و بدنۀ جامعه را در صیانت از ارزش‌های ملی تقویت می‌کند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/762424/%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>


==== واکنش رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور و اپوزیسیون ====
* '''[[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد کرج:''' در مراسم بزرگداشت [[روز دانشجو]]، جمعی از دانشجویان این دانشگاه با انجام حرکت سلام نظامی، به مقام [[شهدای جنگ 12روزه|شهدای جنگ]] [[شهدای جنگ 12روزه|12روزه]] ادای احترام و بر پایبندی خود به [[پرچم جمهوری اسلامی ایران]] تأکید کردند. رسانه‌های داخلی ایران این حرکت را نشانه‌ای از پیوند [[دانشگاهیان]] با [[ارزش‌های دفاع مقدس]] توصیف کرده‌اند.<ref>[https://iusnews.ir/fa/news-details/549944/+%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%7C-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DB%B1%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%DA%86%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88-/ «+فیلم| احترام نظامی ۱۰۰۰ نفری دانشجویان به یاد و احترام شهدای جنگ ۱۲ روزه و پرچم مقدس ایران در مراسم گرامیداشت روز دانشجو»، وب‌سایت خبرنامۀ دانشجویان ایران.]</ref>
سلام نظامی با واکنش‌های انتقادی تندی از سوی برخی رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور نظیر [[ایران‌اینترنشنال]]، [[منوتو]] و گروه‌های [[اپوزیسیون]] مواجه شده است. این منتقدان، سلام نظامی را نشانه‌ای از هم‌سویی سیاسی ورزشکاران با نظام حاکم و تایید سیاست‌های رسمی تلقی می‌کنند. از دیدگاه این گروه‌ها، ورزشکاران نباید از نمادهای نظامی در محیط‌های ورزشی استفاده کنند. شدت واکنش‌های این جریان، ناشی از تأثیرگذاری عمیق اقدامات ورزشکاران بر افکار عمومی جهانی و تصویر بین‌المللی ایران ارزیابی شده است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/762424/%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* '''[[دانشگاه صنعتی شریف]]:''' گزارشی از ادای سلام نظامی توسط گروهی از دانشجویان در جریان مراسم تشییع شهدای جنگ 12 روزه در محوطه این دانشگاه منتشر شده است. این اقدام در [[فضای مجازی]] و رسانه‌های داخلی و بین المللی بازتاب داشته و به‌عنوان نمادی از [[اقتدار علمی]]، [[مقاومت]] و [[تعهد ملی]] تحلیل شده است.<ref>[https://farsnews.ir/Sama_malek/1751598102089362757/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF?lang=en مالکی، «روایت دانشجویان شریف از احترام نظامی به سرداران شهید»، خبرگزاری فارس.]</ref>
== سلام نظامی دانشجویان ==
سلام نظامی، در میان [[دانشجویان]] نیز رواج یافته است. هزار تن از دانشجویان [[دانشگاه آزاد اسلامی]] کرج در مراسم بزرگداشت [[روز دانشجو]] با حرکت نمادین سلام نظامی به مقام شهدای [[جنگ 12 روزه]] ادای احترام کرده و بر پایبندی خود به [[پرچم جمهوری اسلامی ایران]] تأکید کردند. این تجمع نمونه‌ای از پیوند [[دانشگاهیان]] با [[ارزش‌های دفاع مقدس]] و آرمان‌های ملی قلمداد شد.<ref>[https://iusnews.ir/fa/news-details/549944/+%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%7C-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DB%B1%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%DA%86%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88-/ «+فیلم| احترام نظامی ۱۰۰۰ نفری دانشجویان به یاد و احترام شهدای جنگ ۱۲ روزه و پرچم مقدس ایران در مراسم گرامیداشت روز دانشجو»، وب‌سایت خبرنامۀ دانشجویان ایران.]</ref> پیش از این نیز دانشجویان [[دانشگاه شریف|دانشگاه صنعتی شر]][[دانشگاه شریف|یف]] در مقابل دانشگاه با ادای سلام نظامی در برابر پیکر شهدای جنگ 12 روزه ادای احترام کرده‌ بودند. این اقدام نیز به‌سرعت در کانون توجه [[شبکه‌های اجتماعی]] و [[رسانه‌های بین‌المللی]] قرار گرفته و به‌عنوان نمادی نوین از آمیختگی [[اقتدار علمی]] و [[روحیۀ مقاومت]] بازتاب یافت.<ref>[https://farsnews.ir/Sama_malek/1751598102089362757/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF?lang=en مالکی، «روایت دانشجویان شریف از احترام نظامی به سرداران شهید»، خبرگزاری فارس.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==

نسخهٔ ۷ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۲۸

سلام نظامی؛ نمادی تشریفاتی از احترام و وفاداری در عرصه‌های مختلف نظامی و ورزشی.[دیدگاه ۱]

سلام نظامی یک رفتار نمادین برای ادای احترام میان نظامیان یا احترام نظامیان به پرچم، سرود ملی و مقامات عالی‌رتبه است. در ایران، این حرکت ریشه در سنت‌های دیرین ارتش‌های باستانی داشته و در دوران معاصر با آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران مدون شده است. در سال‌های اخیر، استفاده از این نشان در میادین ورزشی توسط ورزشکاران غیرنظامی و دانشجویان برای ادای احترام به شهدا، به نمادی از همبستگی ملی و آمادگی دفاعی تبدیل شده است.

مفهوم‌شناسی سلام نظامی

واژۀ سلام در لغت از ریشۀ سلم به‌معنای سلامت، امنیت و صلح است. در متون مرجع لغوی، این واژه به‌معنای بدرود کردن و تسلیم شدن نیز آمده است.[۱] در اصطلاح نظامی، سلام نظامی ادای احترام نظامیان به مافوق خود است که امروزه به‌صورت معمول برای ادای آن فرد دست راست خود را بالا می‏‌برد و رو به مخاطبش، انگشتان را به پیشانی و سایبان کلاه نزدیک می‏‌کند.[۲]

تاریخچه سلام نظامی

در ایران باستان

پیشینه ادای احترام نظامی در ایران به دورۀ هخامنشیان بازمی‌گردد. در نقش‌برجسته بارِ عام داریوش بزرگ در تخت‌جمشید، یکی از مقامات مادها در حال ادای احترام به پادشاه تصویر شده است؛ در این آیین، فرد دست خود را به گونه‌ای مقابل دهان گرفته که کف دست رو به صورت است. این سنت در دورۀ ساسانی تغییر شکل داد و به صورت نشان دادن انگشت سبابه (در نقش‌برجسته‌هایی مانند رَس شَمرا) درآمد.[۳]

خاستگاه جهانی و مدرن

دربارۀ ریشه جهانی سلام نظامی مدرن (دست کنار سر)، چندین فرضیه وجود دارد که رایج‌ترین آن‌ها به قرون وسطی بازمی‌گردد. گفته می‌شود شوالیه‌ها برای شناسایی یکدیگر یا ادای احترام به مقام بالاتر، نقاب (Visor) کلاه‌خود خود را با دست راست بالا می‌زدند. این حرکت در قرن ۱۸ میلادی در ارتش‌های اروپایی به‌صورت تماس دست با لبه کلاه یا شقیقه استاندارد شد.[۴]

ورود به نظام‌نامه مدرن ایران

شکل کنونی سلام نظامی در ایران، در دورۀ قاجار و هم‌زمان با تأسیس دارالفنون توسط مستشاران نظامی اتریشی و فرانسوی وارد آیین‌نامه‌های ارتش شد.[۵] این ساختار فنی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز حفظ شد و در آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران تثبیت گردید.[۶]

انواع سلام نظامی در آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح ایران

بر اساس آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، سلام نظامی به اشکال زیر اجرا می‌شود:[۷]

نوع سلام نحوه اجرا کاربرد
دست به کلاه/ شقیقه بلند کردن دست راست، چسباندن انگشتان و قرار دادن لبه دست کنار چشم یا لبه کلاه. معمول‌ترین نوع سلام در حالت انفرادی.
پیش‌فنگ نگه داشتن سلاح در مقابل بدن. ادای احترام رسمی یگان‌های مسلح به مقامات یا پرچم.
سلام با سر حرکت کوتاه سر به‌سمت هدف. زمانی که نظامی بدون کلاه است یا دستش مشغول است.
ادای احترام دسته‌جمعی فرمان «خبردار» توسط فرمانده یگان. در صبحگاه‌ها و هنگام ورود مقام ارشد.

سلام نظامی در میادین ورزشی ایران

ادای سلام نظامی توسط برخی ورزشکاران ایرانی در رقابت‌های بین‌المللی، به‌ویژه در دهۀ ۱۳۹۰ و ۱۴۰۰ هجری شمسی، بازتاب‌های رسانه‌ای و سیاسی گسترده‌ای داشته است. این حرکت معمولاً روی سکوهای قهرمانی یا هنگام پخش سرود ملی انجام می‌شود.

نمونه‌های شاخص

  • امیرحسین زارع: وی پس از کسب مدال طلای سنگین‌وزن کشتی آزاد قهرمانی جهان، روی سکوی قهرمانی سلام نظامی داد.[۸]
  • تیم‌های ملی: در سال‌های اخیر، بازیکنان تیم‌های ملی والیبال، بسکتبال و هندبال در رده‌های مختلف (زنان و مردان) در مراسم آغازین مسابقات و هنگام پخش سرود ملی، به‌صورت تیمی اقدام به ادای سلام نظامی کرده‌اند.[۹]

دیدگاه‌ها و تفسیرها

در مورد انگیزه و پیامد این اقدام، دو رویکرد متفاوت در رسانه‌ها وجود دارد:

  • رسانه‌های رسمی و داخلی ایران: این اقدام را نشانه‌ای از انسجام ملی، وطن‌پرستی، صیانت از هویت ملی، امنیت ملی، عزت ملی، منافع ملی و ادای احترام به شهدای جنگ 12 روزه توصیف می‌کنند. برخی تحلیل‌گران در داخل ایران، این حرکت را نوعی دیپلماسی ورزشی می‌دانند که هدف آن نمایش اقتدار ملی، ثبات سیاسی و ایستادگی در برابر فشارهای بین‌المللی است.[۱۰][۱۱]
  • منتقدان و رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور: گروهی از منتقدان و رسانه‌هایی مانند ایران‌اینترنشنال و منوتو، این اقدام را سیاسی کردن ورزش تلقی کرده‌اند. از نظر این گروه‌ها، سلام نظامی نشان‌دهندۀ هم‌سویی سیاسی ورزشکار با ساختار حاکم است و با اصول منشور المپیک مبنی بر دوری ورزش از سیاست غیریت دارد.[۱۲]

سلام نظامی دانشجویان

در سال‌های اخیر، استفاده از سلام نظامی در برخی مراسم‌های رسمی و مذهبی در دانشگاه‌های ایران توسط دانشجویان گزارش شده است. این اقدام عمدتاً به‌عنوان نمادی از احترام به شهدا یا ابراز وفاداری به ارزش‌های رسمی انجام می‌شود.

نمونه‌های گزارش‌شده:

پانویس

  1. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ سلام.
  2. ↑ «سلام نظامی در قرون متفاوت»، وب‌سایت تبیان.
  3. ↑ معینی‌سام، «آیین احترام در زمان هخامنشیان و ساسانیان»، 1391ش، ص109 و 113.
  4. ↑ «سلام نظامی در قرون متفاوت»، وب‌سایت تبیان.
  5. ↑ زال‌پور، «تشکیل ارتش نوین ایران»، وب‌سایت موزه دکتر محفوظی.
  6. ↑ «آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شناسنامه قانون.
  7. ↑ «قوانین جالب ادای احترام نظامی در نیروهای مسلح + تصاویر و متن قانون»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.
  8. ↑ «سلامی از جنس وطن‌پرستی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  9. ↑ «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  10. ↑ «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  11. ↑ «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، نورنیوز.
  12. ↑ «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  13. ↑ «+فیلم| احترام نظامی ۱۰۰۰ نفری دانشجویان به یاد و احترام شهدای جنگ ۱۲ روزه و پرچم مقدس ایران در مراسم گرامیداشت روز دانشجو»، وب‌سایت خبرنامۀ دانشجویان ایران.
  14. ↑ مالکی، «روایت دانشجویان شریف از احترام نظامی به سرداران شهید»، خبرگزاری فارس.
دیدگاه‌های ارزیابان
  1. ↑ این مقاله یک مشکل اساسی دارد. مدخل سلام نظامی است، ولی محتوا تقریبا در مورد سلام نظامی ورزشکاران است. از این رو لازم است که اول سلام نظامی کامل بحث شود و سپس سلام نظامی ورزکاران و دانشجویان و موارد دیگر اگر اجرا شده است بحث شود.

منابع

  • «آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شناسنامه قانون، تاریخ بازدید: 2 دی 1404ش.
  • «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس (دفاع‌پرس)، تاریخ درج مطلب: 24 تیر 1404ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، تاریخ بازدید: 6 دی 1404ش.
  • زال‌پور، هومن، «تشکیل ارتش نوین ایران»، وب‌سایت موزه دکتر محفوظی، تاریخ بازدید: 4 دی 1404ش.
  • «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: 24 مرداد 1404ش.
  • «سلامی از جنس وطن‌پرستی، خبرگزاری دفاع مقدس (دفاع‌پرس)»، تاریخ درج مطلب: 27 شهریور 1404ش.
  • «سلام نظامی در قرون متفاوت»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: 2 شهریور 1388ش.
  • «قوانین جالب ادای احترام نظامی در نیروهای مسلح + تصاویر و متن قانون»، خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 9 تیر 1399ش.
  • مالکی، سمانه، «روایت دانشجویان شریف از احترام نظامی به سرداران شهید»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 3 جولای 2025م.
  • معینی‌سام، بهزاد، «آیین احترام در زمان هخامنشیان و ساسانیان»، پژوهش‌های تاریخی، سال چهارم، شماره 14، تابستان 1391ش.
  • «+ فیلم| احترام نظامی ۱۰۰۰ نفری دانشجویان به یاد و احترام شهدای جنگ ۱۲ روزه و پرچم مقدس ایران در مراسم گرامیداشت روز دانشجو»، وب‌سایت خبرنامۀ دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: 16 آذر 1404ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=سلام_نظامی&oldid=5312»