سن ازدواج: تفاوت میان نسخه‌ها

'''[[سن ازدواج]]،''' متأثر از عوامل مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و روانشناختی است. این سن در هر جامعه‌ای با توجه به شرایط خاص آن تعیین می‌شود. در ایران، میانگین سن [[ازدواج]] در حال حاضر برای زنان ۲۶٫۵ سال و برای مردان ۳۰٫۷ سال است. [[افزایش سن ازدواج]]، پیامدهای منفی مانند کاهش [[فرزندآوری]]، افزایش روابط نامشروع، تنهایی و مشکلات روانی را به دنبال دارد. راهکارهای متعددی برای کاهش سن ازدواج وجود دارد که از جملهٔ آنها می‌توان به ترویج [[ازدواج آسان]]، تغییر نگرش‌ها و تسهیل شرایط ازدواج اشاره کرد.

سن [[ازدواج]] از منظر قانون، سنی است که در آن افراد به‌طور رسمی مجاز به تشکیل خانواده و ازدواج می‌شوند. این سن با توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در قوانین هر کشور تعیین می‌شود.<ref>[https://jf.isca.ac.ir/article_4008.html آیت‌اللهی، «سن ازدواج دختران»، وب‌سایت مجله فقه].</ref> در اسلام، سن [[بلوغ]] برای [[دختر|دختران]] ۹ سال قمری و برای پسران ۱۵ سال قمری مشخص شده است. با رسیدن به این سن و با رعایت شرایط دیگر مانند رشدیافتگی، افراد از نظر شرعی مجاز به ازدواج هستند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11051/3/313 مطهری، «امدادهای غیبی در زندگی بشر»، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۱۳]؛ [https://lib.eshia.ir/50045/1/129 مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، بی‌تا، ص۱۲۹].</ref> همچنین ازدواج قبل از این سن به شرایط خاصی از قبیل رعایت مصلحت طفل، ممنوعیت [[رابطه زناشویی|روابط زناشویی]] و اعمال حق فسخ نسبت به عقد، مشروط شده است.<ref>انصاری، احکام و حقوق کودکان در اسلام، بی‌تا، ج۲، ص۷۴–۸۰. ؛ [https://jf.isca.ac.ir/article_4008.html آیت‌اللهی، «سن ازدواج دختران»، وب‌سایت مجله فقه].</ref>

از نظر اجتماعی، عوامل متعددی مانند شرایط اقتصادی، هنجارها و فرهنگ هر جامعه بر سن ازدواج تأثیرگذار هستند. در جوامع گذشته، ازدواج در سنین پایین‌تر رواج بیشتری داشته است، در حالی که با رواج زندگی ماشینی و مدرن‌ترشدن جوامع، تمایل به ازدواج در سنین بالاتر غالب شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20110101180618-پيوند%20سنت%20و%20نوسازي%20در%20افزايش%20سن%20ازدواج%20%20نمونه%20ايرانيان%20تركمن.pdf کنعانی، «پیوند سنت و نوسازی در افزایش سن ازدواج»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰۴].</ref> از دیدگاه روان‌شناسی، ازدواج، علاوه بر بلوغ جنسی، نیازمند بلوغ فکری، اقتصادی و عاطفی است و افراد باید از نظر روانی برای پذیرش تعهدات و مسئولیت‌های [[زندگی]] مشترک آماده باشند.<ref>[https://qom.iqna.ir/fa/news/3984474/بلوغ‌های-هشت‌گانه-ازدواج-موفق-کدامند-فیلم سالاری‌فر، «بلوغ‌های هشت‌گانه ازدواج موفق کدامند؟»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)]؛ [https://www.isna.ir/news/kermanshah-38091/بلوغ-عقلی-و-عاطفی-هم-برای-ازدواج-لازم-است رئوفی، «بلوغ عقلی و عاطفی هم برای ازدواج لازم است»، خبرگزاری ایسنا].</ref>

در جوامع اولیه، ازدواج اغلب در سنین پایین و با هدف افزایش نسل و افزایش قدرت اقتصادی انجام می‌شد. به‌عنوان مثال در برخی کشورهای اروپایی مانند ایرلند، دختران در ده‌سالگی ازدواج می‌کردند. خواستگاری دختربچه‌ها از همان کودکی نزد ساکنان استرالیا رایج بود. پیش از ورود سفیدپوستان به این منطقه، [[خواستگاری]] و ازدواج از هشت تا چهارده سالگی رخ می‌داد. در آفریقا و کشورهایی چون نامیبیا و اوگاندا، دختران و پسران در آغاز [[جوانی]] ازدواج می‌کردند و تجرد در آنجا و همچنین نزد ساکنان آفریقای جنوبی رایج نبود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1292257/ علاسوند، «سن ازدواج از دید اسلام»، وب‌سایت راسخون].</ref>

در یونان و روم باستان، زنان در اواخر [[نوجوانی]] تا بیست‌سالگی ازدواج می‌کردند، در حالی که در برخی فرهنگ‌های دیگر، ازدواج در سنین پایین‌تری انجام می‌شد.<ref>[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00324728.1965.10405456 هاپکینز، «سن دختران رومی در ازدواج»، وب‌سایت Taylor Francis Online].</ref> در اروپای قرون وسطی، [[کلیسا]] نقش مهمی در تنظیم ازدواج داشت و سن قانونی را ۱۲ سال برای زنان و ۱۴ سال برای مردان تعیین کرد. با ورود به دوران مدرن، سن ازدواج به‌دلیل تغییرات در نگرش‌ها نسبت به استقلال و خودمختاری زنان و افزایش روابط آزاد، به‌تدریج افزایش یافت. امروزه، در برخی کشورها، مانند نیجر، سن قانونی ازدواج برای دختران ۱۵ سال است، در حالی که در کشورهای دیگر، مانند ایالات متحده، ۱۸ سال است.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3000061/ بی‌دال، «ازدواج زودرس و فقر در آیند»، وب‌سایت National Library Of Medicine].</ref>

تاریخچه سن ازدواج در [[ایران]] فراز و نشیب‌های زیادی را طی کرده است. متون تاریخی و سفرنامه‌ها نشان می‌دهد که سن ازدواج در ایران قدیم و در میان همه طبقات، اعم از شهری و روستایی پایین بوده است؛<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1292257/ علاسوند، «سن ازدواج از دید اسلام»، وب‌سایت راسخون].</ref> اما از سال ۱۳۴۵ روند افزایش سن ازدواج سرعت گرفت و با وجود این‌که ۴۷ درصد دختران ۱۵–۱۹ در سال ۱۳۴۵ش ازدواج کرده بودند این رقم در سال ۱۳۵۵ش به ۳۴ درصد تقلیل یافت. این رقم به ۳۲٫۵ درصد در سال ۱۳۶۵ش و به ۱۸ درصد در سال ۱۳۷۵ش کاهش یافت. سن ازدواج در سال ۱۳۷۵ش، برای زنان، ۲۲٫۴ سال و برای مردان، ۲۵٫۶ سال بود؛ این عدد در سال ۱۳۸۱ش در زنان به ۲۳٫۲ و در مردان به ۲۵٫۹ افزایش یافت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/2297/تحول-سن-ازدواج-زنان-در-ایران-و-عوامل-جمعیتی-مؤثر-بر-آن کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ۱۳۸۳ش].</ref>

روند تصاعدی سن ازدواج ادامه پیدا کرد و در کل کشور در سال ۱۳۹۷ش به عدد ۲۴٫۴ در زنان و ۲۹٫۲ در مردان رسید.<ref>[https://farsnews.ir/news/13971002000876/میانگین-سن-ازدواج-عروس-و-دامادهای-ایرانی-خزان-زندگی-در-فصول-سرد-سال «میانگین سن ازدواج عروس و دامادهای ایرانی/خزان زندگی در فصول سرد سال بیشتر است»، خبرگزاری فارس].</ref> این آمار در سال ۱۴۰۲ به‌طور میانگین در کل کشور در زنان ۲۶٫۵ سال و در مردان ۳۰٫۷ سال ثبت شده است. میانگین سن در اولین ازدواج، در مناطق شهری به‌طور معمول بیشتر از مناطق روستایی است، اما [[سن ازدواج دختران روستایی|سن ازدواج در روستاها]] نیز افزایش پیدا کرده است.<ref>[https://borna.news/fa/news/2004332/سن-ازدواج-در-ایران-چقدر-است-بهبود-نرخ-ازدواج-در-بهار-۱۴۰۲ «سن ازدواج در ایران چقدر است؟ / بهبود نرخ ازدواج در بهار ۱۴۰۲»، خبرگزاری برنا].</ref>

قانون مدنی مصوب سال ۱۳۱۳ش، سن ازدواج برای دختران را ۱۵ سال و برای پسران را ۱۸ سال تعیین کرد. در [[قانون حمایت خانواده]]، مصوب ۱۳۵۳ش، سن ازدواج برای دختران، به ۱۸ سال و برای پسران به ۲۰ تغییر کرد و فقط با گواهی دادگاه، سن ازدواج برای دختران می‌توانست به ۱۵ سال تقلیل پیدا کند. در اصلاحات قانون مدنی در سال ۱۳۶۱ش، قانون منع ازدواج قبل از بلوغ برداشته شد و با رعایت مصلحت توسط ولی طفل، مجاز دانسته شد. در سال ۱۳۸۱ش، بر لزوم اخذ مجوز دادگاه برای ازدواج کودکان تأکید و برای تخلف‌کننده از این قانون، مجازات قانونی در نظر گرفته شد.<ref>[https://hoqoqmedia.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ «تاریخچه سن ازدواج در ایران»، وب‌سایت حقوق مدیا].</ref> در سال ۱۳۹۶ش تغییری در قانون سن ازدواج داده شد و ازدواج دختران قبل از ۱۳ سال تمام شمسی و پسران قبل از ۱۶ سال تمام شمسی ممنوع می‌شد و طی تبصره‌ای قید شد که عقد ازدواج بین ۱۳ تا ۱۶ سال برای دختران و ۱۶ تا ۱۸ سال برای پسران منوط به [[اذن ولی در ازدواج|اذن ولی]] و رعایت مصلحت و تشخیص دادگاه خواهد بود.<ref>[https://hoqoqmedia.com/تاریخچه-سن-ازدواج-در-ایران/ «تاریخچه سن ازدواج در ایران»، وب‌سایت حقوق مدیا].</ref> در حال حاضر و پس از تغییرات دیگری که انجام شد، سن قانونی ازدواج برای دختر، ۱۳ سال تمام شمسی و برای پسر، ۱۵ سال تمام شمسی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/957821/fa شریعتی و همکاران، «بررسی فقهی_حقوقی سن ازدواج در حقوق ایران»، ۱۳۹۹ش، ص۱۷-۱۹].</ref>

سنّ مناسب برای ازدواج زمانی است که شخص صلاحیت ازدواج را احراز کرده باشد، به این مفهوم که دختر و پسر هم به [[بلوغ]] جنسی رسیده باشند و هم از رشد و تشخیص مصالح و مفاسد برخوردار باشند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Question/View/62738/سن-مناسب-ازدواج فرزاد، «سن مناسب ازدواج چه سالی است؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> بر همین اساس سنّ مطلوب ازدواج را زمان آغاز احساس نیاز به ازدواج در نظر می‌گیرند. این دیدگاه را رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز تبیین کرده است که جوان ۱۷ ساله، ۱۸ ساله، ۱۹ ساله، احتیاج به اطفای نیاز و غریزهٔ جنسی پیدا می‌کند و در نتیجه نیاز به همسر دارند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/05/01/2311862/زمان-مناسب-برای-ازدواج-از-نظر-رهبر-انقلاب-رسم-وساطت-در-ازدواج-کم-شده-است «زمان مناسب برای ازدواج از نظر رهبر انقلاب/ رسم وساطت در ازدواج کم شده است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

بر اساس اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، میانگین سن ازدواج برای پسران ۲۹ و دختران ۲۸ سال است که از بالا بودن سن تأهل خبر می‌دهد.<ref>[https://jss.tabriz.iau.ir/article_525726.html خیری و حاجی‌آقا، «بررسی آسیب‌شناختی اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص126.]</ref> میانگین سنّ ازدواج در [[تهران]] بین ۳۰ تا ۳۵ سال برآورد شده است، اما یافته‌های پژوهشگران امور اجتماعی و فرهنگی نشان می‌دهد که میانگین سنّ ازدواج در برخی مناطق تهران چنددرصد بالاتر از میانگین سنّی یعنی بین ۳۵ تا ۴۰ سال است. موارد نادری در برخی از محله‌های بومی‌نشین منطقهٔ ۱۲ تهران، دختران بالای ۶۰ سال و پسران بالای ۷۰ سال زندگی می‌کنند که هنوز ازدواج نکرده‌اند و دوران سال‌مندی را به‌تنهایی سپری می‌کنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84221424/ازدواج-هراسی-مهم-ترین-عامل-افزایش-سن-ازدواج نیکنام، «ازدواج هراسی؛ مهم‌ترین عامل افزایش سن ازدواج«، خبرگزاری جمهوری ¬اسلامی.]</ref>

==== افزایش سن ازداج در ایران ====

به‌معنای گذر سنّی پسر و دختر از سن مطلوب ازدواج بر اساس سال یا بر اساس برآورد متغیرهای کیفی سنّ ازدواج (کم، متوسط، زیاد) معنا شده است. به‌عنوان نمونه سنّ مطلوب زندگی زناشویی اگر برای پسران ۱۹ سال و برای دختران ۱۶ سال در نظر گرفته شده باشد،<ref>[https://www.tasvirezendegi.com/best-age-to-get-married/ «بهترین سن برای ازدواج و فرمول محاسبۀ سن ازدواج دختر و پسر»، وب‌سایت تصویر زندگی.]</ref> به‌پسران و دختران ازدواج نکردهٔ ۲۹ ساله و ۲۶ ساله گفته می‌شود که حدود ۱۰ سال از سنّ مطلوب ازدواج آنان گذشته است. هرچند طبق بررسی‌های به‌عمل آمده، عوامل تعیین‌کنندهٔ سنّ ازدواج در زمان گذشته و حال تغییر یافته و نیاز به ازدواج از یک ضرورت اجتماعی در یک دورهٔ معیّن به یک امر انتخابی در زمان خودخواسته از سوی دختر و پسر تقلیل یافته است.<ref>[https://jss.tabriz.iau.ir/article_525726.html خیری و حاجی‌آقا، «بررسی آسیب‌شناختی اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص126.]</ref>