|
|
| خط ۲۲: |
خط ۲۲: |
| == آثار ریا == | | == آثار ریا == |
| بطلان [[انفاق]]،<ref>سوره بقره، آیه 264.</ref> محروم شدن از محبت الهی<ref>سوره نساء، آیه 36-38.</ref> و همگام شدن با شیطان را از آثار و نتایج ریا برشمردهاند.<ref>علامه طباطبایی، المیزان، ج4، ص355.</ref> | | بطلان [[انفاق]]،<ref>سوره بقره، آیه 264.</ref> محروم شدن از محبت الهی<ref>سوره نساء، آیه 36-38.</ref> و همگام شدن با شیطان را از آثار و نتایج ریا برشمردهاند.<ref>علامه طباطبایی، المیزان، ج4، ص355.</ref> |
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
| تظاهر در زبان فارسی بهمعنای خود را به داشتن حالت یا صفتی جلوه دادن است.<ref>عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه تظاهر.</ref> تظاهر همان شبیه دیگران شدن دروغین است<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 80.]</ref>
| |
|
| |
| == نشانههای تظاهر ==
| |
| # اهل تظاهر در امور مختلف از جمله نوع پوشش و راه رفتن، خود را با وقار و امین مردم نشان میدهند،<ref>[https://ahlolbait.com/content/13391/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%87-32-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87%D8%9B-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8% «ترجمه و شرح خطبه 32 نهج البلاغه؛ بخش دوم: شناخت دنیاطلبان»، وبسایت مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهلالبیت.]</ref>
| |
| # فردی که اهل تظاهر است بههنگام تنهایی تنبل است، اما در هر کاری که منجر به ستایش دیگران میشود، برای ظاهرسازی تلاش فراوانی میکند<ref>[http://noo.rs/DMPCh کلینی، الکافی، 1363ش، ج2، ص295.]</ref> و اگر ستایش نشود دست از آن کار میکشد.<ref>[http://noo.rs/IsNYs ورام، تنبیه الخواطر و نزهة النواظر(مجموعة ورّام)، بیتا، ج1، ص187.]</ref>
| |
| # ریاکار در هر کاری به ستایش دیگران تمایل دارد و در حضور مردم اهل تلاش است.<ref>[http://noo.rs/DMPCh کلینی، الکافی، 1363ش، ج2، ص295.]</ref>
| |
| # تظاهر و خودنمایی در زنان شدیدتر است؛ زیرا زنان بیشتر از مردان تمایل دارند که مورد توجه قرار گیرند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4207/خودنمايي%20زنان%20و%20آثار%20آن کامیابی، «خودنمایی زنان و آثار آن»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref>
| |
|
| |
| === انواع تظاهر ===
| |
| تظاهر اجتماعی یا جمعی، گونهای از ریاکاری است که بهصورت جمعی و الگویافته صورت میگیرد و جامعه نیز در مواجهه با آن، با نوعی تسامح و مدارا رفتار میکند. در این چارچوب، بسیاری از افراد خود را به ظواهر دینی میآرایند تا از حقوق شهروندی و مزایای اجتماعی و اقتصادی بیشتر، برخوردار شوند. این نوع تظاهر تابع فرهنگ و از جامعهای به جامعه دیگر متفاوت است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/تاثیر_منفی_ظاهر_سازی بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش، ص1222.]</ref> تظاهر فردی، رفتاری است که افراد در موقعیتهایی همچون مناسبتهای خانوادگی یا مناسبات بین فردی بهمنظور خودنمایی انجام میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/تاثیر_منفی_ظاهر_سازی بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش، ص1222.]</ref>
| |
| == ریشهها ==
| |
| === ریشههای انسانشناختی تظاهر ===
| |
| تصور غالب این است که تظاهر، مخصوص جوامع دینی است؛ اما چامسکی، ریاکاری را از مصائب عمده جوامع بشری میداند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/تاثیر_منفی_ظاهر_سازی بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش، ص1222.]</ref> از نگاه دانشمندان مسلمان علت تظاهر، اجتماعی بودن انسان و تأثیرپذیری او از اجتماع است.<ref>[http://www.mortezamotahari.com/fa/bookview.html?BookId=442&BookArticleID=126907 مطهری، جامعه و تاریخ: آیا انسان بالطّبع اجتماعی است؟، پایگاه جامع استاد شهید مرتضی مطهری، 1391ش، ص 332-335]؛ [https://ensani.ir/fa/article/547499/خاستگاÙ-اجتÙ
اع-اÙساÙÛ-از-Ù
Ùظر-عÙاÙ
Ù-Ø·Ø¨Ø§Ø·Ø¨Ø میرزایی و جلالوند، «خاستگاه اجتماع انسانی از منظر علامه طباطبایی»، 1402ش، ص27؛] مصباح یزدی، جامعه و تاریخ در قرآن، 1401ش، ص235.</ref> اجتماعی بودن انسان بیانگر وحشت او از تنهایی و نیز بیانگر تمایل او به تشابه با دیگران است. تلاش برای همرنگی با جماعت موجب جلب عواطف مثبت آنها یا حداقل گریز از طردشدن از سوی دیگران است.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ در قرآن، 1401ش، ص236.</ref> او از طریق همنوایی با اجتماع بهدنبال کسب احترام و دوری از فشارهای اجتماعی ناشی از ناهمنوایی با اجتماع است. در واقع حب جاه و مقام فرد را وادار به ریا و تظاهر میکند تا بدینوسیله در انظار مردم برای خود آبرویی کسب کند.<ref>[http://pajoohe.ir/ریا-در-کلام-و-روایات-ائمهع-و-قرآن__a-43539.aspx جوادی زاویه، «ریا در کلام و روایات ائمه و قرآن»، وبسایت پژوهه.]</ref>
| |
|
| |
| ==== نیازها به پذیرش و تأیید ====
| |
| همین مسئله در نگاه متفکرین غیرمسلمان نیز وجود دارد؛ بهعنوان مثال هنری موری، احترام و خودنمایی و مازلو نیاز به پذیرش و احترام را از جمله نیازهای اساسی انسان میدانند. اریک فروم نیز عقیده دارد، نیاز به سرآمد بودن و نیاز به احساس هویت، دو مورد از نیازهای پنجگانه انسان است که منشأ آنها تنهایی انسان است. کرونباخ هم شبیه اریک فروم دستهبندی پنجگانهای از نیازها دارد که نیاز به مقبولیت و نیاز به تأیید همگانی از جمله آن نیازها است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/553309/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C%D9%88%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8% سلیمی قلعه و دیگران، «خودنمایی دیجیتال نیتیوها در اینستاگرام: تحلیل فرایند، علل واگیری و تدابیر پیشگیری»، 1402ش، ص57.]</ref> این نیاز موجب تبعیت رفتار در شرایط مختلف از قدرت، ثروت و شهرت میشود. تورستین وبلن معتقد است، داشتن مال و اندوختن آن برای داشتن پایگاه معتبر در اجتماع و برای حفظ خوشنامی نهتنها ضروری است<ref>وبلن، نظریه طبقه تنآسا، 1395ش، ص75.</ref> بلکه ثروت و قدرت باید نشان داده شود تا اعتبار به دست آید.<ref>وبلن، نظریه طبقه تنآسا، 1395ش، ص82.</ref>
| |
|
| |
| ==== تظاهر برای تمایز ====
| |
| یکی از نشانگرهای ثروت و قدرت، مصرف کالا است<ref>وبلن، نظریه طبقه تنآسا، 1395ش، ص110.</ref> که باید متفاوت از افراد کمبضاعت باشد؛ اما در جوامع مدرن که مرز جدایی طبقات اجتماعی، متغیر و مبهم است اعضای هر لایه اجتماعی، سبک زندگی لایه بالاتر را تقلید میکنند؛ آنان چون از شهرت و احترام محروم هستند، میکوشند در ظاهر با قوانین و هنجارهای پذیرفتهشده طبقات بالاتر همنوا باشند.<ref>وبلن، نظریه طبقه تنآسا، 1395ش، ص122.</ref> نتایج برخی تحقیقات حاکی از آن است که نیاز به منحصر به فرد بودن، تحصیلات، انطباق و درآمد، رابطه معناداری با قصد خرید مارکهای لوکس دارند<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1579934654-10001-39-13.pdf کوهستان بحرآسمان و دیگران، «بررسی ارتباط بین مدگرایی و هویت اجتماعی در بین دختران جوان 12 تا 53 سال»، 1398ش، ص220.]</ref> و زنان نسبت به مردان، اهمیت بیشتری به استفاده از محصولات لوکس میدهند؛<ref>[https://research.shahed.ac.ir/WSR/SiteData/PaperFiles/169674_18851799444.pdf یزدانی و بینظیر، «تأثیر تفاوت جنسیت در انگیزش خرید کالای لوکس»، 1401ش، ص5.]</ref> زنان به ترتیب، بیشتر لباس سپس عطر و در نهایت ساعت مچی استفاده میکنند؛ در حالی که مردان تمایل کمتری به استفاده از لباس دارند و بیشتر ساعت مچی، گوشی هوشمند و خودرو خریداری میکنند.<ref>[https://research.shahed.ac.ir/WSR/SiteData/PaperFiles/169674_18851799444.pdf یزدانی و بینظیر، «تأثیر تفاوت جنسیت در انگیزش خرید کالای لوکس»، 1401ش، ص7.]</ref>
| |
|
| |
| ==== تمایل به زیبا شمرده شدن ====
| |
| زیبایی نیز همانند ثروت از ارزشهای مهم اجتماعی است و یکی از راههای کسب این ارزش، دخل و تصرف آدمی در بدن خویش یا در اصطلاح، مدیریت بدن یا مدیریت ظاهر است، در این حالت فرد میکوشد تا جای ممکن، شکل طبیعی بدن خود را به شکل پذیرفتهشده اجتماعی نزدیک کند.<ref>[https://jnip.ir/article-1-694-fa.pdf رشیدی، «پیشبینی گرایش به جراحی زیبایی بر اساس ویژگیهای اختلال شخصیت نمایشی و تنظیم شناختی هیجان در بین زنان دارای تحصیلات دانشگاهی »، 1401ش، ص 8.]</ref> نتیجه چنین گرایشهایی گسترش خودکمبینی و کاهش اعتمادبهنفس است که باعث میشود افراد با خیال عقب نماندن از ارزشهای جامعه به اقداماتی دست بزنند. اقداماتی همچون عمل جراحی ناشی از عدم اعتمادبهنفس که آمارها آن را در مردان حدود ۳/۲۶٪ و در [[زنان]] ۲/۲۷٪ عامل اصلی عمل جراحی بینی نشان میدهد.<ref>[https://www.tebvatazkiye.ir/article_79457_aa3f71863cbe1e25a32ccc93c1da62d7.pdf احیایی و دیگران، «بررسی اپیدمیولوژیک علل گرایش به جراحی زیبایی بینی»، 1392ش، ص13.]</ref> در زمینه مدیریت بدن بین زنان و مردان، تفاوت معناداری وجود دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/2031/مدیریت-بدن-و-رابطه-آن-با-پذیرش-اجتماعی-بدن فاتحی و اخلاصی، «مدیریت بدن و رابطه آن با پذیرش اجتماعی بدن»، 1387ش.]</ref>
| |
|
| |
| ==== توجه به بدن ====
| |
| میزان مدیریت بدن در زنان رابطه مستقیم با پذیرش اجتماعی بدن آنان دارد که تحتتاثیر میزان مصرف رسانهای افراد شدید یا ضعیف خواهد شد؛ هرچه میزان مصرف رسانهای بالاتر یا پایینتر باشد، میزان [[مدیریت بدن]] و [[مدگرایی]] نیز افزایشی یا کاهشی است؛ در اینباره تحقیقات نشان از میزان مصرف رسانهای بیشتر زنان نسبت به مردان دارد؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/2031/مدیریت-بدن-و-رابطه-آن-با-پذیرش-اجتماعی-بدن فاتحی و اخلاصی، «مدیریت بدن و رابطه آن با پذیرش اجتماعی بدن»، 1387ش؛] [https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_2192_370a2cf1d292ef45bfaa8568194d8aac.pdf افراسیابی و دیگران، «عوامل مرتبط با مدگرایی در بین جوانان شهر یزد»، 1395ش، ص4.]</ref>
| |
|
| |
| ==== مدگرایی ====
| |
| یکی دیگر از تفاوتهایی که مردان و زنان در مدگرایی دارند تفاوت در نوع مدگرایی است که مردان بیشتر از زنان مایل به مدگرایی هویتی هستند.<ref>[https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_2192_370a2cf1d292ef45bfaa8568194d8aac.pdf افراسیابی و دیگران، «عوامل مرتبط با مدگرایی در بین جوانان شهر یزد»، 1395ش، ص13.]</ref> احساسات دیگران را تحریک و روحشان را مجذوب خود سازند. ویل دورانت نیز معتقد است، زن میل دارد مطلوب باشد و بههمین دلیل جاذبهها و عوامل جلب توجه دیگران را استادانه بهکار میگیرد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/653145/غریزه-خودنمایی-و-تبرج رجبی، «غریزه خودنمایی و تبرج»، وبسایت راسخون.]</ref>
| |
|
| |
| === ریشههای جامعهشناختی تظاهر ===
| |
| # دوگانگی ارزشی/ هنجاری: این حالت محصول پیدایش فرهنگ رسمی و غیررسمی است که بیانگر تعدد و واگرایی نظامهای اعتقادی، ارزشی و هنجاری، مراجع اقتدار و منابع حمایت اجتماعی در جامعه است. نتیجه چنین حالتی سردرگمی افراد در گزینش بین آنها خواهد بود که زمینهساز تغییر در نگرش و کنش، کاهش پایبندی به امور ارزشمند نزد افراد و پیجویی حمایت اجتماعی است. با تعارض میان ارزشهای منبع نظارتی و فردی که مورد نظارت قرار میگیرد، زمینه وقوع تظاهر فراهم میشود. فرد برای دستیابی به منصب خاص، سعی میکند به ارزشها و هنجارهای مورد قبول مراکز نظارتی تظاهر کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/تاثیر_منفی_ظاهر_سازی بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش، ص1224.]</ref>
| |
| # منفعتجویی یا کسب منزلت، دلیلی بر این است که افراد در کنش متقابل سعی دارند چهرهای از «خود» به نمایش بگذارند که مورد پذیرش دیگران باشد و مخاطب را متقاعد سازند که این همان خودی است که کنشگر قصد نمایش آن را دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/تاثیر_منفی_ظاهر_سازی بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش، ص1225.]</ref>
| |
| # کتمان نقصها: تمایل انسان به پوشاندن نواقص، کمبودها و برخی از عدم تناسبهای ناشی از محیط و وراثت، یکی دیگر از علتهای تظاهر و خودنمایی است.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4207/خودنمايي%20زنان%20و%20آثار%20آن کامیابی، «خودنمایی زنان و آثار آن»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref>
| |
|
| |
| == نمودهای تظاهر ==
| |
| تظاهر میتواند نمودهای مختلفی داشته باشد که برخی از این نمودها بین نوع انسان مشترک است، لذا از اینجهت تفاوتی بین زنان و مردان وجود ندارد. در یک دستهبندی کلی افراد از سه مقوله جلال، جمال و لذت تقلید میکنند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 80.]</ref>
| |
|
| |
| === جلالطلبها ===
| |
| با مطالعات انجام شده در ایران، جلالطلبها به نمایش مصرف کالاهای خارجی از نمانامهای معروف و پرطرفدار دنیا میپردازند و به کالاهای بومی و تولید داخل کمتوجه هستند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 79.]</ref>
| |
|
| |
| === جمالطلبها ===
| |
| تظاهر جمالطلبها از سنخ مصرف در حوزه مدیریت بدن شامل مقولاتی چون تتو، [[پیرسینگ]]، بدنسازی و پرورش اندام، رژیم گرفتن، جراحیهای زیبایی، مراقبتهای آرایشی، پوست و مو و مراقبتهای بهداشتی-زیبایی و نیز سبک پوشش غیررسمی و نامنطبق با ارزشهای ایرانی-اسلامی و تطابق آن با سبک پوشش غربی است. استفاده از این سبک پوشش نوعی حس خوب و مطلوب بودن محصولات نمانامهای مورداستفاده و مدل پوشش غربی را بازنمایی میکند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 80.]</ref>
| |
|
| |
| === لذتطلبها ===
| |
| در تظاهر لذتطلبانه، انتخاب نوع تفریحات و انتخاب کالاهایی با جنبه نمادین و لذتگرا اهمیت دارد. افراد متظاهر در این دسته کالاهای لوکس و برند خارجی مصرف میکنند و شیوهای از اوقات فراغت را انتخاب میکنند که از جانب افراد معروف، مصرف و تأیید شدهاند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرفگرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 81.]</ref>
| |
|
| |
|
| == پانویس == | | == پانویس == |
