ایجاد لینک داخلی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|تنور}}'''؛ جای پختن نان در خانه یا دکان نانوایی. | '''{{درشت|تنور}}'''؛ جای پختن نان در خانه یا دکان نانوایی. | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۷: | ||
== ساخت تنور == | == ساخت تنور == | ||
تنور، همواره از سازههای پرکاربرد ایرانیان بوده است. روشهای ساخت، جایگذاری و مرمت تنور در نواحی مختلف ایران تقریباً از روشی ثابت برخوردار است. ساختار تنور، به نوع نانی بستگی دارد که در آنها طبخ میشود. بر همین اساس، ساختمان تنور به دو نوع کلی تقسیم میشود: | تنور، همواره از سازههای پرکاربرد ایرانیان بوده است. روشهای ساخت، جایگذاری و مرمت تنور در نواحی مختلف ایران تقریباً از روشی ثابت برخوردار است. ساختار تنور، به نوع نانی بستگی دارد که در آنها طبخ میشود. بر همین اساس، ساختمان تنور به دو نوع کلی تقسیم میشود: | ||
* | * '''تنور دیواری''': این نوع از تنورها، وسیع بوده و نیازمند ابزارآلات مخصوصی مانند پارو هستند. | ||
* '''تنور زمینی''': در این نوع از تنورها، از بالشتک مخصوصی برای پختن نان [[لواش (نان)|لواش]] و [[تافتون (نان)|تافتون]] استفاده میکنند. | * '''تنور زمینی''': در این نوع از تنورها، از بالشتک مخصوصی برای پختن نان [[لواش (نان)|لواش]] و [[تافتون (نان)|تافتون]] استفاده میکنند. | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۰: | ||
نوبان، مردمنگاری شهرستان دلیجان، ۱۳۸۲ش، ص۱۹۵.</ref> و در برخی نقاط نیز توسط سفالگران ساخته میشوند. در برخی نواحی ایران نیز تنورها، توسط مردان ساخته شده و در مکان موردنظر مستقر میشوند.<ref>ابوالفتحی، مردمنگاری شهرستان لنگرود، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۰؛{{سخ}} | نوبان، مردمنگاری شهرستان دلیجان، ۱۳۸۲ش، ص۱۹۵.</ref> و در برخی نقاط نیز توسط سفالگران ساخته میشوند. در برخی نواحی ایران نیز تنورها، توسط مردان ساخته شده و در مکان موردنظر مستقر میشوند.<ref>ابوالفتحی، مردمنگاری شهرستان لنگرود، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۰؛{{سخ}} | ||
شریف کمالی، «معاش و خوراک در شهر اوز»، ۱۳۸۷ش، ص۴۵۵.</ref> | شریف کمالی، «معاش و خوراک در شهر اوز»، ۱۳۸۷ش، ص۴۵۵.</ref> | ||
=== مکان برپایی تنور === | === مکان برپایی تنور === | ||
ساکنان مناطق کوهستانی در گذشته، تنور را معمولاً در اتاق نشیمن قرار میدادند تا در فصل سرما، به گرم شدن محیط خانه کمک کند.<ref>شاملو، «ایل مامش»، ۱۳۴۲ش، ص۲۴.</ref> تنورهای گلی در ایل مامش همچنان در اتاق نشیمن برپا میشود. در روستای پاکده [[رودبار]]، دو تنور در اتاق و ایوان [[خانه]] میسازند که از تنور داخل اتاق، در فصل [[زمستان]] و از تنور داخل ایوان در فصل [[تابستان]]، استفاده میشود.<ref>پورکریم، «پاکدِه»، ۱۳۴۳ش، ص۱۳.</ref> گاهی تنور در اتاق خواب<ref>شهریارافشار، «ایل شکاک»، ۱۳۴۵ش، ص۴۱.</ref> و گاهی در فضایی بازمانند حیاط تعبیه میشود.<ref>پورکریم، «اینچه بورون»، ۱۳۴۷ش، ص۳۵.</ref> در اراک و همدان، تنور زمستانی در اتاقی مخصوص بهنام «خانه تنور» قرار میگیرد.<ref>گرگوار، نقشهها و اسناد مردمنگاری، ۱۳۷۰ش، ص۸۳ و ۸۵.</ref> محل قرارگیری تنور را در شهرکرد «تنورخانه»،<ref>حسنی، مردمنگاری شهرستان شهرکرد، ۱۳۷۵ش، ص۶۶.</ref> در نهاوند، «تنورسوز»،<ref>نعمتی، مردمنگاری شهرستان نهاوند، ۱۳۸۵ش، ص۹۳.</ref> در اردبیل، «تندیرسه» یا «تنورسرا»،<ref>سپهرفر، مردمنگاری شهرستان اردبیل، ۱۳۷۵ش، ص۹۴ و ۹۶.</ref> در قروه، «قره ایوان»<ref>علیاکبرزاده، مردمنگاری شهرستان قروه، ۱۳۷۴ش، ص۶۶.</ref> و در [[تالش]]، «تنوسه»؛<ref>سلیمی مؤید، فرهنگ مردم کوهپایه: تالش مرکزی، ج1، ۱۳۷۸ش، ص198.</ref> میگویند. در ابیانه، به تنورهایی که روی زمین تعبیه میشوند «کِره زمینی» و به تنورهایی که بالاتر از سطح زمین قرار دارند «کِره هوایی» میگویند.<ref>نظری داشلی برون، مردمشناسی روستای ابیانه، ج2، ۱۳۵۹ش، ص412 و 508.</ref> | ساکنان مناطق کوهستانی در گذشته، تنور را معمولاً در اتاق نشیمن قرار میدادند تا در فصل سرما، به گرم شدن محیط خانه کمک کند.<ref>شاملو، «ایل مامش»، ۱۳۴۲ش، ص۲۴.</ref> تنورهای گلی در ایل مامش همچنان در اتاق نشیمن برپا میشود. در روستای پاکده [[رودبار]]، دو تنور در اتاق و ایوان [[خانه]] میسازند که از تنور داخل اتاق، در فصل [[زمستان]] و از تنور داخل ایوان در فصل [[تابستان]]، استفاده میشود.<ref>پورکریم، «پاکدِه»، ۱۳۴۳ش، ص۱۳.</ref> گاهی تنور در اتاق خواب<ref>شهریارافشار، «ایل شکاک»، ۱۳۴۵ش، ص۴۱.</ref> و گاهی در فضایی بازمانند حیاط تعبیه میشود.<ref>پورکریم، «اینچه بورون»، ۱۳۴۷ش، ص۳۵.</ref> در اراک و همدان، تنور زمستانی در اتاقی مخصوص بهنام «خانه تنور» قرار میگیرد.<ref>گرگوار، نقشهها و اسناد مردمنگاری، ۱۳۷۰ش، ص۸۳ و ۸۵.</ref> محل قرارگیری تنور را در شهرکرد «تنورخانه»،<ref>حسنی، مردمنگاری شهرستان شهرکرد، ۱۳۷۵ش، ص۶۶.</ref> در نهاوند، «تنورسوز»،<ref>نعمتی، مردمنگاری شهرستان نهاوند، ۱۳۸۵ش، ص۹۳.</ref> در اردبیل، «تندیرسه» یا «تنورسرا»،<ref>سپهرفر، مردمنگاری شهرستان اردبیل، ۱۳۷۵ش، ص۹۴ و ۹۶.</ref> در قروه، «قره ایوان»<ref>علیاکبرزاده، مردمنگاری شهرستان قروه، ۱۳۷۴ش، ص۶۶.</ref> و در [[تالش]]، «تنوسه»؛<ref>سلیمی مؤید، فرهنگ مردم کوهپایه: تالش مرکزی، ج1، ۱۳۷۸ش، ص198.</ref> میگویند. در ابیانه، به تنورهایی که روی زمین تعبیه میشوند «کِره زمینی» و به تنورهایی که بالاتر از سطح زمین قرار دارند «کِره هوایی» میگویند.<ref>نظری داشلی برون، مردمشناسی روستای ابیانه، ج2، ۱۳۵۹ش، ص412 و 508.</ref> | ||
=== سوخت تنور === | === سوخت تنور === | ||
در گذشته، سوخت غالب تنورهای ایرانی، هیزم بود.<ref>بلوکباشی، «واژهٔ سنگک و پیشینهٔ سنگکپزی در ایران»، ۱۳۴۷ش، ص۳۶.</ref> در نواحی کوهستانی، شاخه درختان، مدفوع حیوانات و هیزم صحراها؛<ref>سالاری، فرهنگ مردم کوهپایهٔ ساوه، ۱۳۷۹ش، ص۶۲.</ref> در نواحی جنگلی، ساقهها و شاخههای خشکیده درختان؛ در مناطق دشتی و بیابانی، هیزم و مدفوع خشکشده حیوانات<ref>مرادی، «نان ترکمن، خوراک، باورهای عامیانه و فرهنگی ترکمنها»، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۸.</ref> بهعنوان سوخت در تنور استفاده میشد. امروزه از گازوئیل، نفت و گاز بهجای هیزم استفاده میشود. | در گذشته، سوخت غالب تنورهای ایرانی، هیزم بود.<ref>بلوکباشی، «واژهٔ سنگک و پیشینهٔ سنگکپزی در ایران»، ۱۳۴۷ش، ص۳۶.</ref> در نواحی کوهستانی، شاخه درختان، مدفوع حیوانات و هیزم صحراها؛<ref>سالاری، فرهنگ مردم کوهپایهٔ ساوه، ۱۳۷۹ش، ص۶۲.</ref> در نواحی جنگلی، ساقهها و شاخههای خشکیده درختان؛ در مناطق دشتی و بیابانی، هیزم و مدفوع خشکشده حیوانات<ref>مرادی، «نان ترکمن، خوراک، باورهای عامیانه و فرهنگی ترکمنها»، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۸.</ref> بهعنوان سوخت در تنور استفاده میشد. امروزه از گازوئیل، نفت و گاز بهجای هیزم استفاده میشود. | ||
