سیده نصرت‌بیگم امین: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>سیده نصرت‌بیگم امین</big>'''، بانویی فقیه، مجتهد، مفسر، عالم و عارف [[شیعه]].  

==زندگی‌نامه==

بانو سیده نصرت‌بیگم امین معروف به «بانو امین» و «بانوی ایرانی» در سال 1265ش در [[اصفهان]] متولد شد. پدرش از تجار معروف اصفهان و فردی مؤمن و متعهد بود.<ref>عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، 1387ش، ص989.</ref> نسب او با سی واسطه به [[امام علی]] می‌رسد.<ref>چراغی، «بانو نصرت‌بیگم امین»، 1383ش، ص87.</ref> او را با نام‌های دیگری نیز معرفی کرده‌اند از جمله: بانو امين اصفهاني، علويه هاشميه، بانوي اصفهاني، حاجيه خانم سيده نصرت بيگم، هاشميه اصفهاني، علويه امينيه، نصرت اصفهاني، نصرت بيگم امين التجار، نصرت بيگم امين رها، بانوي ايراني، بانوي هاشميه، سيده نصرت بنت محمدعلي امين التجار اصفهاني، علويه امينيه بنت حاج سيد محمدعلي امين التجار، بانوي مجتهده امين (رها)، حاجيه امين بانوي ايراني

در زمان کودکی سیده نصرت‌بیگم، کم‌تر خانواده‌ای حاضر می‌شد تا فرزندش را برای تحصیل به مکتب‌خانه بفرستد، اما مادر سیده نصرت‌بیگم، او را در چهارسالگی به مکتب‌خانه فرستاد.<ref>ریاحی، محمدحسین، «گذری بر حیات پر بار بانوی مجتهده حجة الاسلام و المسلمین سیده نصرت امین»، 1376ش، ص83.</ref> با وجود سختگیری‌های معلم، او تا حدود یازده سالگی به تحصیل زبان عربی پرداخت.<ref>«خاطرات حجت الاسلام بانو امین در مراحل تحصیل و مراتب علمی، یادنامه بانو مجتهده امین»، 1371ش، ص13. </ref>

سیده نصرت‌بیگم در 15 سالگی با پسرعموی خود، حاج میرزا معین‌التجار، [[ازدواج]] کرد. در 20 سالگی به دلیل علاقۀ زیادی که به تحصیل علم داشت شروع به یادگیری فقه، اصول، تفسیر و علم حدیث کرد. در این راه، همسرش حامی و همراه او بود.<ref>عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، 1387ش، ص990. </ref> بانو امین صاحب هشت فرزند شد که هفت تن آن‌ها در زمان حیات او به مرگی زودرس از دنیا رفتند و فقط یک فرزند باقی ماند. او همواره این مصائب را ابتلا و آزمایش خداوند می‌دانست‌.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/5892/%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D9%87%D8%AC%D8%B1%DB%8C «بانوان عالمه مسلمان در قرن چهاردهم و پانزدهم هجری»، معاونت پژوهش مرکز حوزه‌های علمیه خواهران، تاریخ درج مطلب: 3 مرداد 1385ش.]</ref> تحمل سختی‌های زندگی و به‌ویژه صبر بانو امین در مرگ فرزندان، برای اطرافیان او آموزنده بود و استاد بانو امین، از آمادگی وی برای ادامۀ تحصیل و پژوهش، تنها چند روز پس از مرگ هر فرزند، شگفت‌زده می‌شد.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3313790/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%81%D8%B3%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87 اخوان مقدم، «اولین مفسر بانوی شیعه»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا].</ref>

«ای بانویی که با ادعای مسلمانی کشف حجاب نموده‌ای و با این وضعیت شرم‌آور علنی در معابر و خیابان‌ها، خودآرایی می‌نمایی! آیا فکر نمی‌کنی که با این عمل، که نباید آن را عمل کوچکی بپنداری، چه لطمه بزرگی به شریعت می‌زنی؟ ای بانوی اروپایی منش! این گناه را کوچک مشمار و اگر واقعاً مسلمانی، این طریق مسلمانی نیست. اگر عقیده به تعلیمات اسلامی نداری، بی‌دینی خود را اعلام کن که عمل قبیح تو باعث جرأت دیگران نشود و اگر علاقه‌مند به شریعت نیستی، دشمنی چرا؟ پیامبر (ص) با صنف زن بد نکرده ‌است. در زمانی که زن‌ها در جامعه هیچ ارزشی نداشتند، برای زن حقوق قائل شده و [[زن]] را در تمام شئون اجتماعی، در ردیف مردها قرار داده‌است»<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%DB%8C-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3-70/1454024-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%81-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86 ((از زندگی بانو امین چه می دانید؟))، جی پلاس، 2 تیر 1399ش]</ref>

زمانی که [[صدیقه دولت آبادی]] با ایجاد «شرکت خواتین اصفهان»، به همراه جمعی از زنان همفکر خود به تبلیغ تفکر غیر دینی می‌پرداخت، بانو امین با سخنرانی در جلسات مذهبی زنان و تأسیس «کانون تبلیغات و تعلیمات دینی» و نگارش کتاب روش خوشبختی به شبهه افکنی‌های صدیقه دولت‌آبادی و همفکرانش پاسخ می‌داد. سرانجام با استقبال زنان متدین اصفهان از سخنرانی‌ها و مرکز تازه تأسیس امین و بالا گرفتن اعتراضات به عملکرد شرکت خواتین اصفهان، صدیقه دولت‌آبادی مجبور به تعطیلی روزنامه زبان زنان و ترک اصفهان شد. وی در مقابل ناسیونالیسم رضا شاه، خود را «بانوی ایرانی» لقب داد. <ref>[https://fa.wikipedia.org «بانو نصرت السادات امین»، در ویکی پدیا]</ref>

بانو امین از چهل سالگی تا پایان عمر به تألیف کتاب، تدریس و پاسخ‌گویی به پرسش‌های دینی و تأسیس مؤسسات فرهنگی مشغول بود. تأسیس مدرسه علمیه‌ای به نام مکتب فاطمه (س) که با بیش از ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ شاگرد، در سال ۱۳۴۶ آغاز به کار کرد، از دیگر کارهای فرهنگی بانوامین است که در اوضاع بسیار سخت فرهنگی و سیاسی جامعه صورت گرفت و زمینه تحصیل [[زنان]] علاقه‌مند به آموختن معارف اسلامی را فراهم ساخت. تأسیس چند دبیرستان دخترانه و تربیت شاگردان، بخشی از فعالیت‌های وی محسوب می‌شود. <ref>[https://wiki.ahlolbait.com «بانوی مجتهده امین»، در دانشنامه اسلامی]</ref>

بانو امین از چهل‌سالگی تا پایان عمر به تألیف کتاب و تدریس دروس دینی اشتغال داشت. وی در کانون تبلیغات دینی بانوان [[اصفهان]] ضمن تدریس معارف و تفسیر [[قرآن]]، به پرسش‌های دینی پاسخ می‌گفت و در جهت رشد علم و معنویت دختران و زنان اهتمام داشت. وی همچنین در سال 1344ش با سرمایۀ خود مکتبی به نام فاطمه (علیها السلام) و نیز دبیرستان دخترانه‌ای تأسیس کرد تا دخترانی که به واسطۀ جو حاکم از نعمت تحصیل محروم شده بودند، علم‌آموزی کنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/5892/%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D9%87%D8%AC%D8%B1%DB%8C «بانوان عالمه مسلمان در قرن چهاردهم و پانزدهم هجری»، معاونت پژوهش مرکز حوزه های علمیه خواهران، تاریخ درج مطلب: 3 مرداد 1385ش.]</ref>

وی پس از پشت سر نهادن مدارج علمی نزد استادانی چون ابوالقاسم زفره‌ای، حسین نظام‌الدین کچویی، سید ابوالقاسم دهکردی، میرزا علی شیرازی، سید علی نجف‌آبادی، از علما و مراجعی چون محمدکاظم شیرازی و عبدالکریم حائری، مؤسس حوزه علمیه قم، سید ابراهیم حسینی شیرازی اصطهبناتی، محمدرضا نجفی اصفهانی، مرتضی مظاهری نجفی اصفهانی اجازه اجتهاد دریافت کرد. <ref>[https://bookroom.ir/book/42980 بید هندی، «بانوی نمونه: جلوه هایی از حیات بانوی مجتهده امین اصفهانی»، 1382ش]</ref> از اجازات مشهور روایت و اجتهادی که اهل علم از بانو امین دریافت کرده‌اند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: <ref>[https://www.gisoom.com/book/11078978 همایونی، «زندگانی بانوی ایرانی: بانوی مجتهده نصرالسادات امین»،  1383ش]</ref>

*سید شهاب‌الدین حسینی مرعشی نجفی

*سید عباس حسینی کاشانی (صاحب معجم اعلام‌الشیعه)

*سید محمدعلی قاضی طباطبایی

*سید محمدعلی روضاتی

*عبدالحسین امینی (صاحب کتاب الغدیر و شهداء الفضیلة)

*عبدالله سبیتی

*شیخ زهیر الحسون

*زینت‌السادات همایونی

در قسمتی از اجازه‌نامه شیرازی در توصیف وی چنین آمده‌است: «دختر مرحوم حاج سید محمدعلی امین‌التجّار اصفهانی که بانویی بزرگوار، شریف، اصیل، عالم و فرزانه، برگزیده زنان زمان و مایه شگفتی دورانش می‌باشد، از کسانی است که مدت مدیدی از عمرش و زمان درازی از زندگیش را صرف تحصیل علم نموده‌است.»

==اساتید==

*آیت‌الله سید ابوالقاسم دهکردی، استاد فقه و اصول در [[اصفهان]]؛

*میرزا ابوالمعالی کلباسی، حاج شیخ محمدباقر مسجدشاهی و میرزا محمّدمحسن نجفی، اساتید علوم اسلامی؛

*شیخ زین‌العابدین مازندرانی و حاج میرزا حسین نوری در [[نجف]]؛

*میرزا محمدحسن شیرازی، در سامرا؛<ref>باقری، بانوی نمونه؛ جلوه‌هایی از حیات بانوی مجتهده امین اصفهانی، 1377ش، ص30.</ref>

*میرزا علی‌اصغر شریف، استاد ادبیات و سطوح در [[اصفهان]]؛<ref>طیبی، زندگانی بانوی ایرانی، 1380ش، ص35.</ref>

*حاج شیخ ابوالقاسم زفره‌ای معروف به «حاج آخوند» در اصفهان؛

*آیت‌الله میرسیدعلی نجف‌آبادی.<ref>باقری، بانوی نمونه؛ جلوه‌هایی از حیات بانوی مجتهده امین اصفهانی، 1377ش، ص30.</ref>

افراد زیر از جمله شاگردان بانو امین دانسته‌اند:

*[[زینت‌السادات همایونی|زینت السادات علویه همایونی مشهور به بانو همایونی]]؛<ref>[https://rasekhoon.net/mashahir/show/603022/%20%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87%20%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%8C%20%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AA/ «زینب علویه همایونی»، راسخون، تاریخ درج مطلب: 21 فروردین1390ش.]</ref>

*عفت‌الزمان امین (محدث، عالم، حکیم، فیلسوف)؛

بانو امین در چهل‌سالگی موفق شد تا از شیخ عبدالکریم حائری، شیخ محمدکاظم شیرازی و آیت‌الله سید ابراهیم حسینی شیرازی اصطهباناتی اجازۀ اجتهاد بگیرد. همچنین از آیت‌الله محمدرضا نجفی اصفهانی و حجة‌‌الاسلام‌ و المسلمین مظاهری نجفی اصفهانی اجازۀ روایت دریافت کرد.<ref>عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، 1387ش، ص990.</ref> از طرفی [[علامه امینی]]، حاج‌آقا رحیم ارباب، [[علامه طباطبایی]]، علامه جعفری، آیت‌الله مرعشی نجفی، [[شهید مطهری]] از [[ایران]] و بسیاری از علمای [[نجف]] و مناطق دیگر، عظمت علمی و معنوی او را ستوده‌اند. شهید مطهری هنگام دیدار او، چند پرسش‌ فلسفی مطرح کرد و از پاسخ‌های سنجیده‌ی بانو امین چنان در شگفت شد که بعدها گفت «وقتی او شروع به پاسخ‌گویی کرد، دیدم که من باید دست و پای خود را جمع کنم.»<ref>«برشی از زندگی بانوی ایرانی»، روزنامه خراسان، 1393ش، ص6.</ref>

شخصیت‌های علمی و معنوی فراوانی دربارهٔ جایگاه و مقام علمی و معنوی بانو امین اظهار نظر کرده‌اند. محمد تقی جعفری در این موضوع گفته است: «نظر به مقامات عالیۀروحی که بانوی ایرانی در آن موفق شده‌اند باید ایشان را از گروه نخبه‌ای از دانشمندان به شمار آورد که به اضافۀ فرا گرفتن دانش به تولد جدید زندگی نایل می‌شوند.» و نیز گفته است: «با توجه به آثار علمی که از خانم امین در دسترس ما قرار گرفته، به طور قطع می‌توان ایشان را یکی از علمای برجستۀ عالم تشیع معرفی نمود. <ref>[https://elmnet.ir/Article/30442195-55261 اسلامیت، «بانو امین و تفسیر مخزن العرفان»، 1389ش]</ref> سید محسن امین به نقل از سید شهاب الدین مرعشی نجفی دربارهٔ بانو امین گفته است: «وی یگانهٔ روزگار در آن زمان و حجت زنان عصرش بود. <ref>[https://fa.wikinoor.ir/wiki امین، «أعیان الشیعه»، 1403ق]

</ref>

شهیدمطهری در بیان ماجرای دیدار خود با بانو امین می‌گوید: «از بانو مجتهدۀ امین سؤالی کردم و وقتی او شروع به پاسخگویی کرد، دیدم که من باید دست و پای خودم را جمع کنم. آیت‌الله خامنه‌ای دربارهٔ نکوداشت و تجلیل از بانو امین می‌گوید: «تجلیل از بانوی بزرگوار اصفهانی [خانم امین] و ارائه شخصیت عرفانی و فقهی و فلسفی برجسته یک زن در کشور ما، کاری سودمند و در جهت احیای ارزش‌های اسلامی در زنان به نظر می‌رسد. <ref>[https://book.icfi.ir/book/455258 نصرت‌بیگم، «بانوی ایرانی، اخلاق و راه سعادت»، 1397ش]</ref>

===تفسیر مخزن العرفان===

مهم‌ترین اثر بانو امین «مخزن العرفان در تفسیر قرآن» است. وی این اثر را به آیت‌الله شهید دستغیب تقدیم کرده است. این تفسیر در 15 جلد و حاوی مطالب عرفانی، آموزه‌‌های اخلاقی و حقایق قرآنی است. تفسیر به‌صورت ترتیبی از سورۀ فاتحه آغاز و با سورۀ ناس به پایان می‌رسد. این کتاب، اولین تفسیر کامل قرآن است که توسط یک بانو نوشته شده است.<ref>عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، 1387ش، ص991.</ref>

==درگذشت==

بانو مجتهده امین در سال 1362ش در سن 97 سالگی درگذشت و در شهر [[اصفهان]] به خاک سپرده شد.<ref>سیدنژاد، «سالروز درگذشت بانو نصرت امین رحمة الله»، 1381ش.</ref>

==جستارهای وابسته==

==پانویس==

==منابع==

*«بانو مجتهده امین که بود؟»، باشگاه خبرنگاران جوان، 23خرداد 1399ش

*«آثار بانو امین»، در سایت بانوی ایرانی، بازدید 26 بهمن 1401ش

*«از زندگی بانو امین چه می دانید؟»، جی پلاس، 2 تیر 1399ش

*«بانو مجتهده امین»، در دانشنامه اسلامی، بازدید 26 بهمن 1401ش

*« بانو امین»، موسسه آموزش عالی امین

*«بانو امین»، در ویکی پدیا، بازدید 26 بهمن1401ش

*باقری‌بیدهندی، ناصر، «بانوی نمونه: جلوه‌هایی از حیات بانوی مجتهده امین اصفهانی (قدس سره)»، نشر:  موسسه بوستان کتاب، قم، 1382ش

*ثقفیان، اکبر، اوجبی، علی، اسلامیت، مرضیه، «بانو امین و تفسیر مخزن العرفان»، ناشر: موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، 1389ش

*همایونی، علویه، «زندگانی بانوی ایرانی: بانوی مجتهده نصرت‌السادات امین»، ناشر: گلبهار، 1383ش

*«بانوان عالمه مسلمان در قرن چهاردهم و پانزدهم هجری»، معاونت پژوهش مرکز حوزه‌های علمیه خواهران، تاریخ درج مطلب: 3 مرداد 1385ش.

*«برشی از زندگی بانوی ایرانی»، روزنامه خراسان، شنبه 24 خرداد 1393ش.

*«زینب علویه همایونی»، راسخون، تاریخ درج مطلب: 21 فروردین 1390ش.

*باقری بیدهندی، ناصر، بانوی نمونه؛ جلوه‌هایی از حیات بانوی مجتهده امین اصفهانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1377ش.

*چراغی، طیبه، «بانو نصرت بیگم امین»، بانوان شیعه، شماره 1، 1383ش.

*خاطرات حجة‌الاسلام بانو امین در مراحل تحصیل و مراتب علمی، یادنامه بانو مجتهده امین، ناشر امور فرهنگی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان، 1371ش.

*داوودی فرد، پروین، «نگاهی به زندگی و آثار مرحوم بانو امین»، پیام زن، شمارۀ 63، خرداد 1376ش.

*ریاحی، محمدحسین، «گذری بر حیات پر بار بانوی مجتهده حجةالاسلام و المسلمین سیده نصرت امین»، فرهنگ اصفهان، شمارۀ 5 و6، بهار و تابستان 1376ش.

*سیدنژاد، میرصادق، «سالروز درگذشت بانو نصرت امین رحمة الله»، مجله گلبرگ، شمارۀ 30، خرداد 1381ش.

*طیبی، ناهید، زندگانی بانوی ایرانی، قم، نشر سابقون، 1380ش.

*عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم، طبقات مفسران شیعه، قم، نوید اسلام، 1387ش.