سلمان قاسمی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
سلمان قاسمی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== آغاز منازعه شرق و غرب == | == آغاز منازعه شرق و غرب == | ||
منازعه شرق و غرب با روی کار آمدن هخامنشیان در 550 سال قبل از میلاد مسیح و ایجاد نخستین شاهنشاهی وحدتبخش مبتنی بر تنوع فرهنگی و قومی آغاز شد. این تقابل پس از هخامنشیان در تمام دوران باستان به صورت اشکانیان-رومیان و ساسانیان – رومیان ادامه داشت. تا جایی که یکی از علل سقوط اشکانیان، فرسودگی و ناتوانی از تنش ها و جنگ های چهارصد ساله با رومیان بود.<ref>نصراله زاده، سیروس، رویارویی ایران و روم در عصر ساسانی بر اساس کتیبه شاپور بر کعبه زردشت، فصلنامه زبان پژوهی، س6، ش13، 1393ش، ص136</ref> | منازعه شرق و غرب با روی کار آمدن هخامنشیان در 550 سال قبل از میلاد مسیح و ایجاد نخستین شاهنشاهی وحدتبخش مبتنی بر تنوع فرهنگی و قومی آغاز شد. این تقابل پس از هخامنشیان در تمام دوران باستان به صورت اشکانیان-رومیان و ساسانیان – رومیان ادامه داشت. تا جایی که یکی از علل سقوط اشکانیان، فرسودگی و ناتوانی از تنش ها و جنگ های چهارصد ساله با رومیان بود.<ref>[https://zabanpazhuhi.alzahra.ac.ir/article_1106_f3f86728d1487fef633debe6464e5fe0.pdf نصراله زاده، سیروس، رویارویی ایران و روم در عصر ساسانی بر اساس کتیبه شاپور بر کعبه زردشت، فصلنامه زبان پژوهی، س6، ش13، 1393ش، ص136]</ref> | ||
== حکومت ساسانیان == | == حکومت ساسانیان == | ||
اردشیر بابکان پس از شکست دادن اردوان پنجم اشکانی، سلسله ساسانیان را پایهگذاری کرد. به گواه مورخان، ساسانیان از همان ابتدا خود را جانشین و احیاکننده شاهنشاهی هخامنشیان میدانستند. از این رو مدعی سرزمینهایی بودند که در گذشته، تحت سلطه هخامنشان قرار داشت و اکنون به تصرف امپراتوری روم درآمده بود. بههمین خاطر تغییر سلسله اشکانیان به ساسانیان به سال 224م در ایران و روی کار آمدن ساسانیان، یک تهدید جدی برای امپراتوری روم در خاور نزدیک به شمار میرفت.<ref>حسین طلایی، پرویز، ارزیابی و تحلیل نبرد ادسا و پیامدهای آن در خاور نزدیک، فصلنامه پژوهش های علوم تاریخی، س14، ش2، 1401، ص45.</ref> | اردشیر بابکان پس از شکست دادن اردوان پنجم اشکانی، سلسله ساسانیان را پایهگذاری کرد. به گواه مورخان، ساسانیان از همان ابتدا خود را جانشین و احیاکننده شاهنشاهی هخامنشیان میدانستند. از این رو مدعی سرزمینهایی بودند که در گذشته، تحت سلطه هخامنشان قرار داشت و اکنون به تصرف امپراتوری روم درآمده بود. بههمین خاطر تغییر سلسله اشکانیان به ساسانیان به سال 224م در ایران و روی کار آمدن ساسانیان، یک تهدید جدی برای امپراتوری روم در خاور نزدیک به شمار میرفت.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_90137_523d1546ed75da5802227f533bdbd149.pdf حسین طلایی، پرویز، ارزیابی و تحلیل نبرد ادسا و پیامدهای آن در خاور نزدیک، فصلنامه پژوهش های علوم تاریخی، س14، ش2، 1401، ص45.]</ref> | ||
== نبرد اِدسا == | == نبرد اِدسا == | ||
ساسانیان از همان ابتدا بر خلاف اشکانیان در قبال امپراتوری روم، سیاست تهاجمی در پیش گرفتند. شاپور، دومین پادشاه ساسانی که خود را میراثدار هخامنشیان میدانست سه نبرد سرنوشتساز با امپراتوری روم داشت. نبرد اول با تصرف برخی شهرهای امپراتوری روم و کشته شدن پادشاه جوان رومی به نفع ایران خاتمه یافت. نبرد دوم که بین شاپور و فیلیپ عرب پادشاه رومی اتفاق افتاد با شکست رومیان و پرداخت خراجی سنگین و متارکه 14 ساله جنگ همراه بود که دیری نپایید و پادشاه ساسانی به بهانه کارشکنی و نقض توافق رومیان، با حمله به ارمنستان و تصرف آن، یکی از پایگاههای مهم رومیان را از چنگشان در آورد. در سال 260 م شاپور یکم در سومین نبرد به فکر حمله به انطاکیه و قلب امپراتوری روم افتاد و در نبردی مهم و تاریخساز با محاصره سپاه روم، والِریَن (والریانوس ) قیصر روم را به همراه تعداد زیادی از سربازان رومی به اسارت گرفت.<ref>طاهری، علیرضا و ظفرکامل، اعظم، مطالعه تطبیقی بازنمود روایات تصویری اسارت والرین به دست شاپور در نقشبرجسته نقش رستم و برخی از نقاشیهای غربی، رهپویه | ساسانیان از همان ابتدا بر خلاف اشکانیان در قبال امپراتوری روم، سیاست تهاجمی در پیش گرفتند. شاپور، دومین پادشاه ساسانی که خود را میراثدار هخامنشیان میدانست سه نبرد سرنوشتساز با امپراتوری روم داشت. نبرد اول با تصرف برخی شهرهای امپراتوری روم و کشته شدن پادشاه جوان رومی به نفع ایران خاتمه یافت. نبرد دوم که بین شاپور و فیلیپ عرب پادشاه رومی اتفاق افتاد با شکست رومیان و پرداخت خراجی سنگین و متارکه 14 ساله جنگ همراه بود که دیری نپایید و پادشاه ساسانی به بهانه کارشکنی و نقض توافق رومیان، با حمله به ارمنستان و تصرف آن، یکی از پایگاههای مهم رومیان را از چنگشان در آورد. در سال 260 م شاپور یکم در سومین نبرد به فکر حمله به انطاکیه و قلب امپراتوری روم افتاد و در نبردی مهم و تاریخساز با محاصره سپاه روم، والِریَن (والریانوس ) قیصر روم را به همراه تعداد زیادی از سربازان رومی به اسارت گرفت.<ref>[https://rahpooye.soore.ac.ir/article_243825_2be9a31b500786277f44c509f204a9d1.pdf طاهری، علیرضا و ظفرکامل، اعظم، مطالعه تطبیقی بازنمود روایات تصویری اسارت والرین به دست شاپور در نقشبرجسته نقش رستم و برخی از نقاشیهای غربی، رهپویه هنرهای تجسمی، س4، ش1، 1400ش، ص55.]</ref> شاپور پس از این نبرد که خود را شاهنشاه شرق و غرب میدانست، تعدادی از شهرهای رومی را به شاهنشاهی ساسانی ضمیمه کرد. پس از شکست ادسا و اسارت والرین، قدرت امپریالیستی رومیها تا حدودی تجزیه گردید و شورشهایی در سراسر روم بهوجود آمد.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_90137_523d1546ed75da5802227f533bdbd149.pdf حسین طلایی، پرویز، ارزیابی و تحلیل نبرد ادسا و پیامدهای آن در خاور نزدیک، فصلنامه پژوهش های علوم تاریخی، س14، ش2، 1401، ص52.]</ref> | ||
برخی در روایت تاریخی این مسئله تشکیک کرده و پادشاه زانوزده را فیلیپ عرب نام بردهاند. با وجود این، کسی در شکستهای متوالی رومیان از شاپور یکم و اسارت یکی از پادشاهان روم تردید نکرده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6655371/%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%B7%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C «مجسمه والرین، واقعیت یا خطای تاریخی؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج خبر: 23 آبان 1404ش.]</ref> | برخی در روایت تاریخی این مسئله تشکیک کرده و پادشاه زانوزده را فیلیپ عرب نام بردهاند. با وجود این، کسی در شکستهای متوالی رومیان از شاپور یکم و اسارت یکی از پادشاهان روم تردید نکرده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6655371/%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%B7%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C «مجسمه والرین، واقعیت یا خطای تاریخی؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج خبر: 23 آبان 1404ش.]</ref> | ||
