بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
در این اثر، تضاد قدرت میان دو امپراتوری بهوضوح ترسیم شده است؛ شاپور ساسانی پیروزمندانه بر اسب نشسته و والرین، امپراتور روم، در حالتی زانوزده قرار دارد. این صحنهآرایی، نماد شکست دشمنان و اقتدار نظامی سیاسی ایران شناخته میشود.<ref>[https://namnak.com/who-is-valerian.p112437 «مجسمه والرین چیست و اصلش کجاست؟+ معنی والرین و داستان»، وبسایت نمناک.]</ref> | در این اثر، تضاد قدرت میان دو امپراتوری بهوضوح ترسیم شده است؛ شاپور ساسانی پیروزمندانه بر اسب نشسته و والرین، امپراتور روم، در حالتی زانوزده قرار دارد. این صحنهآرایی، نماد شکست دشمنان و اقتدار نظامی سیاسی ایران شناخته میشود.<ref>[https://namnak.com/who-is-valerian.p112437 «مجسمه والرین چیست و اصلش کجاست؟+ معنی والرین و داستان»، وبسایت نمناک.]</ref> | ||
== | == شکست و تسلیم والرین == | ||
=== ریشههای تاریخی منازعه با رومیان === | |||
منازعه شرق و غرب با روی کار آمدن هخامنشیان در 550 سال قبل از میلاد مسیح و ایجاد نخستین شاهنشاهی وحدتبخش مبتنی بر تنوع فرهنگی و قومی آغاز شد. این تقابل پس از هخامنشیان در تمام دوران باستان بهصورت اشکانیان-رومیان و ساسانیان-رومیان ادامه داشت. تا جایی که یکی از علل سقوط اشکانیان، فرسودگی و ناتوانی از تنشها و جنگهای چهارصد ساله با رومیان بود.<ref>[https://zabanpazhuhi.alzahra.ac.ir/article_1106_f3f86728d1487fef633debe6464e5fe0.pdf نصرالهزاده، «رویارویی ایران و روم در عصر ساسانی بر اساس کتیبه شاپور بر کعبه زردشت»، 1393ش، ص136.]</ref> | منازعه شرق و غرب با روی کار آمدن هخامنشیان در 550 سال قبل از میلاد مسیح و ایجاد نخستین شاهنشاهی وحدتبخش مبتنی بر تنوع فرهنگی و قومی آغاز شد. این تقابل پس از هخامنشیان در تمام دوران باستان بهصورت اشکانیان-رومیان و ساسانیان-رومیان ادامه داشت. تا جایی که یکی از علل سقوط اشکانیان، فرسودگی و ناتوانی از تنشها و جنگهای چهارصد ساله با رومیان بود.<ref>[https://zabanpazhuhi.alzahra.ac.ir/article_1106_f3f86728d1487fef633debe6464e5fe0.pdf نصرالهزاده، «رویارویی ایران و روم در عصر ساسانی بر اساس کتیبه شاپور بر کعبه زردشت»، 1393ش، ص136.]</ref> | ||
اردشیر بابکان پس از شکست دادن اردوان پنجم اشکانی، سلسله ساسانیان را پایهگذاری کرد. به گواه مورخان، ساسانیان از همان ابتدا خود را جانشین و احیاکننده شاهنشاهی هخامنشیان میدانستند. از این رو مدعی سرزمینهایی بودند که در گذشته، تحت سلطه هخامنشیان قرار داشت و اکنون به تصرف امپراتوری روم درآمده بود. بههمین خاطر تغییر سلسلۀ اشکانیان به ساسانیان به سال 224م در ایران و روی کار آمدن ساسانیان، یک تهدید جدی برای امپراتوری روم در خاور نزدیک به شمار میرفت.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_90137_523d1546ed75da5802227f533bdbd149.pdf طلایی، «ارزیابی و تحلیل نبرد ادسا و پیامدهای آن در خاور نزدیک»، 1401ش، ص45.]</ref> | === سلسلۀ ساسانیان و جنگهای سهگانه با رومیان === | ||
اردشیر بابکان پس از شکست دادن اردوان پنجم اشکانی، سلسله ساسانیان را پایهگذاری کرد. به گواه مورخان، ساسانیان از همان ابتدا خود را جانشین و احیاکننده شاهنشاهی هخامنشیان میدانستند. از این رو مدعی سرزمینهایی بودند که در گذشته، تحت سلطه هخامنشیان قرار داشت و اکنون به تصرف امپراتوری روم درآمده بود. بههمین خاطر تغییر سلسلۀ اشکانیان به ساسانیان به سال 224م در ایران و روی کار آمدن ساسانیان، یک تهدید جدی برای امپراتوری روم در خاور نزدیک به شمار میرفت.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_90137_523d1546ed75da5802227f533bdbd149.pdf طلایی، «ارزیابی و تحلیل نبرد ادسا و پیامدهای آن در خاور نزدیک»، 1401ش، ص45.]</ref> با استقرار سلسله ساسانی، راهبرد نظامی ایران در قبال روم از حالت تدافعی دوران اشکانی به رویکردی تهاجمی تغییر یافت. شاپور اول، بر پایه ادعاهای ارضی منطبق بر قلمرو هخامنشیان، سه رویارویی نظامی عمده با امپراتوری روم داشت. در نبرد نخست، پیروزی نظامی ایران منجر به جان باختن امپراتور وقت روم شد. نبرد دوم که بین شاپور و فیلیپ عرب پادشاه رومی اتفاق افتاد، با شکست رومیان و پرداخت خراجی سنگین و متارکه 14 ساله جنگ همراه بود که دیری نپایید و پادشاه ساسانی با حمله به ارمنستان و تصرف آن، یکی از پایگاههای مهم رومیان را تصرف کرد. سرانجام در سال 260م، طی سومین لشکرکشی که با هدف پیشروی در انطاکیه صورت گرفت، سپاه روم محاصره شد و والرین، امپراتور روم، بههمراه بخشی از نیروهای خود به اسارت درآمد.<ref>[https://rahpooye.soore.ac.ir/article_243825_2be9a31b500786277f44c509f204a9d1.pdf طاهری و ظفرکامل، «مطالعه تطبیقی بازنمود روایات تصویری اسارت والرین به دست شاپور در نقشبرجسته نقش رستم و برخی از نقاشیهای غربی»، 1400ش، ص55.]</ref> شاپور پس از این نبرد که خود را شاهنشاه شرق و غرب میدانست، تعدادی از شهرهای رومی را به شاهنشاهی ساسانی ضمیمه کرد. پس از شکست ادسا و اسارت والرین، قدرت امپریالیستی رومیها تا حدودی تجزیه شد و شورشهایی در سراسر روم به وجود آمد.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_90137_523d1546ed75da5802227f533bdbd149.pdf حسین طلایی، «ارزیابی و تحلیل نبرد ادسا و پیامدهای آن در خاور نزدیک»، 1401ش، ص52.]</ref> | |||
برخی در روایت تاریخی این مسئله تشکیک کرده و پادشاه زانوزده را فیلیپ عرب نام بردهاند. با وجود این، کسی در شکستهای متوالی رومیان از شاپور یکم و اسارت یکی از پادشاهان روم تردید نکرده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6655371/%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%B7%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C «مجسمه والرین، واقعیت یا خطای تاریخی؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> | برخی در روایت تاریخی این مسئله تشکیک کرده و پادشاه زانوزده را فیلیپ عرب نام بردهاند. با وجود این، کسی در شکستهای متوالی رومیان از شاپور یکم و اسارت یکی از پادشاهان روم تردید نکرده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6655371/%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%B7%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C «مجسمه والرین، واقعیت یا خطای تاریخی؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
