خون‌بس: تفاوت میان نسخه‌ها

واژهٔ خون‌بس از دو کلمهٔ خون و «بس» ترکیب شده و در لغت به‌معنی قطع خون، کافی‌بودن خون و قطع جریان خونی است که راه افتاده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/خون+بست دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خون‌بست.]</ref> این واژه مترادف واژگانی چون خون‌صلح، خون‌بری و خون‌بها است<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص141.]</ref> و در میان عرب‌ها به فصل معروف است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  

خون‌بس در اصطلاح، سازوکار عرفی و قانونی اجتماعی<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> و نوعی روش غیررسمی کیفری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> میان خویشاوندان و افراد [[خانواده]] است<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> که موجب دریافت دیه و گذشت از قصاص قتل می‌شود و شکاف اجتماعی به‌وجود آمده را ترمیم می‌کند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref> در برخی سنت‌ها، پس از درگیری که منجر به قتل می‌شود، زنانی از طایفهٔ قاتل به عقد مردانی از طایفهٔ مقتول درمی‌آیند. به [[زن|زنی]] که در این فرایند، وسیلهٔ خون‌بس می‌شود، فَصیله می‌گویند. سنت قومی خون‌بس، سبب فامیل‌شدن دو خانوادهٔ متخاصم و مانع انتقام‌جویی‌ها در آینده می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس «ناگفته‌هایی دربارۀ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

خون‌صلح از جمله آیین‌های عرفی در جامعه است که پیش از اسلام نیز وجود داشت؛ اما با ظهور اسلام و با تمسک به قوانین اسلامی در این آیین تحولاتی ایجاد شد. آیین خون‌صلح به‌دلایلی مانند اصلاح ذات‌البین، گسترش فرهنگ صلح‌جویی و بخشش، افزایش وحدت خانوادگی و اجتماعی، احترام به بزرگان خیراندیش با مبانی و دستورات دین اسلام، هم‌خوانی و سازگاری دارد؛ اما برخی از شرایط آن مانند پرداخت‌های اجباری مبالغ سنگین و [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج اجباری]] دختران به‌عنوان دیه و خسارات، مورد نهی اسلام است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص165.]</ref>

 

در چارچوب این رسم، خانواده یا طایفهٔ قاتل برای گرفتن عفو از خانوادهٔ مقتول، اقدام می‌کنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص146.]</ref> این آیین پس از برگزاری مراسم یادبود مقتول<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> و اغلب با حضور بزرگان و ریش‌سفیدان قوم صورت می‌گیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در روز مراسم، آیین سوگواری خاص مانند چمری (نواختن ساز و دهل) و سرودهای محلی (مور و شیون و زاری) از سوی اقوام قاتل انجام می‌شود و با این کار همدردی خود را با خانوادهٔ مقتول، اعلام می‌کنند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> سپس طرفین در مقابل یکدیگر قرار گرفته و بزرگان و ریش‌سفیدان، قاتل را به‌صورت کفن‌پوش با دستانی بسته نزد اولیای دم می‌آورند و به‌دلیل اهمیت و جایگاه والای قرآن در اعتقادات دینی و اسلامی، خانواده مقتول را به حرمت قرآن قسم می‌دهند تا از قصاص قاتل چشم‌پوشی کنند. با این کار علاوه بر اقرار به خطاکاربودن قاتل، با یادآوری رحمت الهی و رأفت اسلامی، جبران خطای قاتل را تضمین می‌کنند. پس از تلاش فراوان و اخذ رضایت اولیای دم، کدورت‌ها از بین می‌رود و اولیای دم با بوسیدن قرآن قاتل را عفو کرده و از قصاص او می‌گذرند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> سپس نوبت به تعیین خون‌بها می‌رسد. در این مرحله، نشست‌هایی میان دو طرف برگزار می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مقدار خون‌بها در طول زمان و متناسب با فرهنگ و آداب و رسوم طوایف و اقوام، متفاوت بوده و دچار تحولاتی شده است. در گذشته، واگذاری زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها و احشام به‌عنوان خون‌بها رایج بوده است، اما امروزه خون‌بها در شهرها اغلب به‌صورت وجه نقد تعیین می‌شود.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص168.]</ref> همچنین در گذشته، دختری از خانوادهٔ قاتل را به‌عنوان قسمتی از خون‌بها به ازدواج مردی از طایفهٔ مقتول درمی‌آوردند تا روابط دو طایفه زودتر و بهتر ترمیم شود؛ اما با گذشت زمان این رسم کمرنگ شده است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159و 160 و 161 و 170.]</ref>

 

یکی از چالش‌های اصلی در آیین خون‌بس شکل‌گیری ازدواج‌هایی است که در آنها رضایت کامل طرفین وجود ندارد و در برخی موارد به [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج اجباری]] می‌انجامد<ref>[https://www.faryad.ir/news/ihwffwyhw-%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86--%D8%AE%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3- «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، پایگاه خبری تحلیلی فریاد.]</ref> و از نظر فقهی و قانونی فاقد اعتبار دانسته شده است.<ref>[https://civilica.com/doc/1479215/ توفیق و نادری اناری،«ماهیت فقهی – حقوقی ازدواج تحمیلی و اجباری در حقوق داخلی و اسناد بین المللی»، 1400ش]</ref> [[سید علی خامنه‌ای]] نیز دادن دختر از یک قبیله به قبیله‌ای دیگر برای حل اختلافات، بدون کسب رضایت او، را خلاف شرع دانسته است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/545879/نظر-صریح-رهبر-انقلاب-درباره-رسم-خون-بس «نظر صریح رهبر انقلاب دربارۀ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین.]</ref>