علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
نقش و جایگاه همسایگی در برقراری و حفظ روابط مناسب میان انسانها چنان است که نهادهای عمومی نمیتواند جایگزین عاطفی، اجتماعی و عملکردی آن باشند. نقش همسایگی در حمایتهای اجتماعی و بهبود زندگی، بیبدیل است.<ref>[https://www.beytoote.com/psychology/khanevde-m/do-you-have-any-other-news-from-neighboring-countries.html «دیگر از همسایهداری خبری نیست»، وبسایت بیتوته.]</ref> | نقش و جایگاه همسایگی در برقراری و حفظ روابط مناسب میان انسانها چنان است که نهادهای عمومی نمیتواند جایگزین عاطفی، اجتماعی و عملکردی آن باشند. نقش همسایگی در حمایتهای اجتماعی و بهبود زندگی، بیبدیل است.<ref>[https://www.beytoote.com/psychology/khanevde-m/do-you-have-any-other-news-from-neighboring-countries.html «دیگر از همسایهداری خبری نیست»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
نهاد همسایگی پس از [[خانواده]]، مهمترین نهاد برای گسترش روابط اجتماعی است و انسجام آن میتواند تأثیر مثبتی بر سلامت روان افراد داشته باشد.<ref>[https://www.isna.ir/news/97101105727/معضل-بی-اعتنایی-در-روابط-همسایگی نقرهخامه، «معضل بیاعتنایی در روابط همسایگی»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در فرهنگ عمومی، ارتباط با همسایه و همسایهداری از اهمیت و ارزش بالایی برخوردار است. داشتن بهترین [[خانه]] با وجود همسایهٔ بد و مردمآزار امری ناخوشایند است. افراد باتجربه و زیرک پیش از خرید خانه، محلهٔ خوب و همسایگان بافرهنگ و سالم را جستجو میکنند. بزرگان [[دین]] هم به یافتن همسایه مناسب قبل از تهیهٔ خانه سفارش کرده و همسایهداری خوب را باعث جذب همسایههای زیاد دانستهاند. توجه به همسایگی در خرید و ساخت مغازه و محل کار هم رعایت میشود.<ref>[https://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/74234/2 محدثی، اخلاق معاشرت، وبسایت کتابخانه دیجیتالی تبیان.]</ref> | نهاد همسایگی پس از [[خانواده]]، مهمترین نهاد برای گسترش روابط اجتماعی است و انسجام آن میتواند تأثیر مثبتی بر سلامت روان افراد داشته باشد.<ref>[https://www.isna.ir/news/97101105727/معضل-بی-اعتنایی-در-روابط-همسایگی نقرهخامه، «معضل بیاعتنایی در روابط همسایگی»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در فرهنگ عمومی، ارتباط با همسایه و همسایهداری از اهمیت و ارزش بالایی برخوردار است. داشتن بهترین [[خانه]] با وجود همسایهٔ بد و مردمآزار امری ناخوشایند است. افراد باتجربه و زیرک پیش از خرید خانه، محلهٔ خوب و همسایگان بافرهنگ و سالم را جستجو میکنند. بزرگان [[دین]] هم به یافتن همسایه مناسب قبل از تهیهٔ خانه سفارش کرده و همسایهداری خوب را باعث جذب همسایههای زیاد دانستهاند. توجه به همسایگی در خرید و ساخت مغازه و محل کار هم رعایت میشود.<ref>[https://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/74234/2 محدثی، اخلاق معاشرت، وبسایت کتابخانه دیجیتالی تبیان.]</ref> | ||
اصطلاح «حُسن همجواری» در روابط بینالملل و ارتباط کشورها نیز همسایهداری در سطح منطقهای و جهانی را مهم جلوه میدهد.<ref>[https://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/74234/2 محدثی، اخلاق معاشرت، وبسایت کتابخانه دیجیتالی تبیان.]</ref> گسترش روابط دوستانهٔ کشورهای همسایه به گسترش حریم امنیتی و کاهش نفوذ دشمنان مشترک کمک میکند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=57385 «تقویت روابط با همسایگان؛ گسترش حریم امنیتی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> [[زندگی]] اجتماعی هویت افراد جامعه را مانند افراد خانوادهای قرار میدهد که پیوسته در ارتباط و نیاز با یکدیگر به سر میبرند. ازاین رو همسایهها، باید آرامبخش یکدیگر باشند و هر یک زیر سایهٔ همسایهٔ خود، احساس امنیت، آسودگی و اعتماد کنند. سخن وحی و سفارش پیشوایان دینی نیز روشنگر این مهم است. قرآن به نیکی به همسایهٔ نزدیک و دور دعوت میکند. پیامبر خاتم احترام به همسایه را مانند احترام به مادر، لازم دانسته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27311/9/420/ کلینی، الکافی، 1430ق، ج9، ص420.]</ref> فرشتهٔ وحی، پیوسته دربارهٔ همسایگان سفارش میکرد تا جایی که پیامبر گمان کرد برای همسایه، سهمی در ارث قرار میدهد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3821511/آیین-همسایه-داری-و-آثار-رعایت-حقوق-همسایه «آیین همسایهداری و آثار رعایت حقوق همسایه»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | اصطلاح «حُسن همجواری» در روابط بینالملل و ارتباط کشورها نیز همسایهداری در سطح منطقهای و جهانی را مهم جلوه میدهد.<ref>[https://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/74234/2 محدثی، اخلاق معاشرت، وبسایت کتابخانه دیجیتالی تبیان.]</ref> گسترش روابط دوستانهٔ کشورهای همسایه به گسترش حریم امنیتی و کاهش نفوذ دشمنان مشترک کمک میکند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=57385 «تقویت روابط با همسایگان؛ گسترش حریم امنیتی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> [[زندگی]] اجتماعی هویت افراد جامعه را مانند افراد خانوادهای قرار میدهد که پیوسته در ارتباط و نیاز با یکدیگر به سر میبرند. ازاین رو همسایهها، باید آرامبخش یکدیگر باشند و هر یک زیر سایهٔ همسایهٔ خود، احساس امنیت، آسودگی و اعتماد کنند. سخن وحی و سفارش پیشوایان دینی نیز روشنگر این مهم است. قرآن به نیکی به همسایهٔ نزدیک و دور دعوت میکند. پیامبر خاتم احترام به همسایه را مانند احترام به مادر، لازم دانسته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27311/9/420/ کلینی، الکافی، 1430ق، ج9، ص420.]</ref> فرشتهٔ وحی، پیوسته دربارهٔ همسایگان سفارش میکرد تا جایی که پیامبر گمان کرد برای همسایه، سهمی در ارث قرار میدهد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3821511/آیین-همسایه-داری-و-آثار-رعایت-حقوق-همسایه «آیین همسایهداری و آثار رعایت حقوق همسایه»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ||
== در فرهنگ و ملل == | == در فرهنگ و ملل == | ||
=== در فرهنگ ایرانی === | === در فرهنگ ایرانی === | ||
در گذشته نظام اجتماعی ایرانیان بهگونهای بود که اعضای یک محل، روابط چهرهبهچهره داشتند و ارتباط میان آنان نزدیک و صمیمی بود. ساختار کوچهها و معابر شهرها، زمینهٔ مناسبی برای سلام و احوالپرسی به وجود میآورد. احوالپرسیهای کوتاه و مختصر موجب میشد که اعضای یک محل از حال همدیگر باخبر شوند. در بسیاری از خانههای قدیم پنجرهای بهسمت خانهٔ همسایه گشوده میشد و از طریق این پنجره دو همسایه برخی از مایحتاج خود را از یکدیگر قرض میگرفتند یا از احوال یکدیگر مطلع میشدند. این پنجرهها همچنین محلی برای درد دل [[زنان سرپرست خانوار در ایران|زنان]] و دختران همسایه با یکدیگر بود. در آن زمان اگر خانوادهای دچار مشکل یا گرفتاری میشد تمام اعضای محل و همسایهها با او همدردی میکردند و برای رفع مشکل، او را یاری میدادند. سهم همسایه بخصوص همسایههای داغدیده، مجرّد، تنگدست، ناخوشاحوال و آبستن، در خورشت پرچرب و پرعطر مادربزرگها محفوظ بوده است.<ref>[https://www.beytoote.com/psychology/khanevde-m/do-you-have-any-other-news-from-neighboring-countries.html «دیگر از همسایهداری خبری نیست»، وبسایت بیتوته.]</ref> امروزه نیز گاهی در دورهمی عصرهای [[بهار]] تابستان، زنهای محل در یکی از خانهها و بهخصوص خانههای حیاطدار بهبهانهٔ پاککردن [[سبزی]]، باقالی، لوبیا و نخود و ساختن دستجمعی [[ترشی]]های سنتی گرد هم میآیند و صفای همسایگی را در سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی، تجربه میکنند. ضربالمثلهایی مانند «اول همسایه سپس خرید خانه» یا «اول دیار بعد برار» در فرهنگ ایرانی، برگرفته از آموزه دینی «الجار ثم الدار» است. ضربالمثل مازندرانی «بی ما را بیخاخر بونه، بیهمسائه نوونه»، یعنی بدون مادر و خواهر میشود زندگی کرد، اما بدون همسایه نه، تأکیدی بر اهمیت عاطفی و اجتماعی همسایه بوده و نشان از جایگاه برجستهٔ همسایگی در سبک زندگی ایرانی- اسلامی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401030503544/فرهنگ-همسایگی-در-ایران «فرهنگ همسایگی در ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> | در گذشته نظام اجتماعی ایرانیان بهگونهای بود که اعضای یک محل، روابط چهرهبهچهره داشتند و ارتباط میان آنان نزدیک و صمیمی بود. ساختار کوچهها و معابر شهرها، زمینهٔ مناسبی برای سلام و احوالپرسی به وجود میآورد. احوالپرسیهای کوتاه و مختصر موجب میشد که اعضای یک محل از حال همدیگر باخبر شوند. در بسیاری از خانههای قدیم پنجرهای بهسمت خانهٔ همسایه گشوده میشد و از طریق این پنجره دو همسایه برخی از مایحتاج خود را از یکدیگر قرض میگرفتند یا از احوال یکدیگر مطلع میشدند. این پنجرهها همچنین محلی برای درد دل [[زنان سرپرست خانوار در ایران|زنان]] و دختران همسایه با یکدیگر بود. در آن زمان اگر خانوادهای دچار مشکل یا گرفتاری میشد تمام اعضای محل و همسایهها با او همدردی میکردند و برای رفع مشکل، او را یاری میدادند. سهم همسایه بخصوص همسایههای داغدیده، مجرّد، تنگدست، ناخوشاحوال و آبستن، در خورشت پرچرب و پرعطر مادربزرگها محفوظ بوده است.<ref>[https://www.beytoote.com/psychology/khanevde-m/do-you-have-any-other-news-from-neighboring-countries.html «دیگر از همسایهداری خبری نیست»، وبسایت بیتوته.]</ref> امروزه نیز گاهی در دورهمی عصرهای [[بهار]] تابستان، زنهای محل در یکی از خانهها و بهخصوص خانههای حیاطدار بهبهانهٔ پاککردن [[سبزی]]، باقالی، لوبیا و نخود و ساختن دستجمعی [[ترشی]]های سنتی گرد هم میآیند و صفای همسایگی را در سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی، تجربه میکنند. ضربالمثلهایی مانند «اول همسایه سپس خرید خانه» یا «اول دیار بعد برار» در فرهنگ ایرانی، برگرفته از آموزه دینی «الجار ثم الدار» است. ضربالمثل مازندرانی «بی ما را بیخاخر بونه، بیهمسائه نوونه»، یعنی بدون مادر و خواهر میشود زندگی کرد، اما بدون همسایه نه، تأکیدی بر اهمیت عاطفی و اجتماعی همسایه بوده و نشان از جایگاه برجستهٔ همسایگی در سبک زندگی ایرانی- اسلامی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401030503544/فرهنگ-همسایگی-در-ایران «فرهنگ همسایگی در ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> | ||
همسایهداری در فرهنگ ایرانی به عنوان یک ارزش شناخته میشود. در تاریخ ایران همسایگی در سطح یک نهاد اجتماعی و بر پایهٔ آموزههای اخلاقی و دینی شکل گرفته و کمشدن فاصلهها و صمیمیت میان مردم را به ارمغان آورده است.<ref>[https://shahrvand-newspaper.ir/News:NoMobile/Main/45146/سایهتان-کم-نشود ابراهیمی، «سایهتان کم نشود»، وبسایت روزنامه شهروند.]</ref> یکی از نذورات قدیمی مردم برای برآوردهشدن حاجات، [[نذر]] همسایه بود که به نام «تکیه همسایگی» شناخته میشد. در [[تهران]] قدیم بهصورت هفتگی، یک یا دو بار غذایی میپختند و بین چند همسایه که دستشان تنگتر بود، توزیع میکردند. همهٔ همسایهها در این کار با هم همدل و همراه میشدند. همچنین اگر کسی در خانه غذا یا میوهای داشت که بویش در خانه همسایه میپیچید، مقداری از آن غذا یا میوه را در کاسه میریخت و بین آنها تقسیم میکرد. در فصل [[بهار]] و [[پاییز]] همسایگان [[آغوز]] گوسفند یا گاو تازهزا را در کاسه میریختند و به همسایگان خود میدادند. فصل بهار فصل فراوانی گوشت بره بود و گوسفندداران گوشت [[قربانی کردن|قربانی]] را میان همسایگان تقسیم میکردند. شکلگیری ارتباط همسایگی، اطعام و احوالپرسی از مهمترین برکات این نذریها بود.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/810396/غذایی-که-به-نیت-همسایه-بار-گذاشته-می-شد روزبهانی، «غذایی که به نیت همسایه بار گذاشته میشد»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> در برخی محلهها، پشتبام خانهها در حکم حیاط بود و احوالپرسی و دورهمی معمول همسایهها آنجا انجام میشد. رایج بود که هنگام پخت [[آش]] یا غذایی که بوی اشتهاآوری داشت خانوادهٔ همسایه را بر روی بام خانه، به شام مشترک دعوت میکردند و هر همسایه با ظرف غذایی که آماده کرده بود دور سفره حاضر میشد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/868725/بفرمایید-شام-روی-پشت-بام حسنزاده، «بفرمایید شام روی پشت بام!»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> | همسایهداری در فرهنگ ایرانی به عنوان یک ارزش شناخته میشود. در تاریخ ایران همسایگی در سطح یک نهاد اجتماعی و بر پایهٔ آموزههای اخلاقی و دینی شکل گرفته و کمشدن فاصلهها و صمیمیت میان مردم را به ارمغان آورده است.<ref>[https://shahrvand-newspaper.ir/News:NoMobile/Main/45146/سایهتان-کم-نشود ابراهیمی، «سایهتان کم نشود»، وبسایت روزنامه شهروند.]</ref> یکی از نذورات قدیمی مردم برای برآوردهشدن حاجات، [[نذر]] همسایه بود که به نام «تکیه همسایگی» شناخته میشد. در [[تهران]] قدیم بهصورت هفتگی، یک یا دو بار غذایی میپختند و بین چند همسایه که دستشان تنگتر بود، توزیع میکردند. همهٔ همسایهها در این کار با هم همدل و همراه میشدند. همچنین اگر کسی در خانه غذا یا میوهای داشت که بویش در خانه همسایه میپیچید، مقداری از آن غذا یا میوه را در کاسه میریخت و بین آنها تقسیم میکرد. در فصل [[بهار]] و [[پاییز]] همسایگان [[آغوز]] گوسفند یا گاو تازهزا را در کاسه میریختند و به همسایگان خود میدادند. فصل بهار فصل فراوانی گوشت بره بود و گوسفندداران گوشت [[قربانی کردن|قربانی]] را میان همسایگان تقسیم میکردند. شکلگیری ارتباط همسایگی، اطعام و احوالپرسی از مهمترین برکات این نذریها بود.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/810396/غذایی-که-به-نیت-همسایه-بار-گذاشته-می-شد روزبهانی، «غذایی که به نیت همسایه بار گذاشته میشد»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> در برخی محلهها، پشتبام خانهها در حکم حیاط بود و احوالپرسی و دورهمی معمول همسایهها آنجا انجام میشد. رایج بود که هنگام پخت [[آش]] یا غذایی که بوی اشتهاآوری داشت خانوادهٔ همسایه را بر روی بام خانه، به شام مشترک دعوت میکردند و هر همسایه با ظرف غذایی که آماده کرده بود دور سفره حاضر میشد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/868725/بفرمایید-شام-روی-پشت-بام حسنزاده، «بفرمایید شام روی پشت بام!»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۵: | ||
== کارکردها == | == کارکردها == | ||
در فرهنگ ایرانیان، برای همسایگی، کارکردهای اجتماعی گوناگونی تعریف شده است.<ref>[https://ssi.journals.umz.ac.ir/article%202293.html پارسامهر و بیرجندی چهارطاقی، «آزمون کنشعقلانی در تبیین تعاملاتهمسایگی (موردمطالعه: جامعۀ شهری یزد(»، 1398ش، ص70.]</ref> برخی از این کارکردها عبارت است از: | |||
* '''کنترل جرایم و ناهنجاریهای اجتماعی؛''' تعامل و همبستگی ساختاری محلهها در چارچوب روابط همسایگی، ابزار مهم نظارتی و کنترلی است که جرم و بزه را کاهش میدهد. | * '''کنترل جرایم و ناهنجاریهای اجتماعی؛''' تعامل و همبستگی ساختاری محلهها در چارچوب روابط همسایگی، ابزار مهم نظارتی و کنترلی است که جرم و بزه را کاهش میدهد. | ||
* '''تربیت و رشد عاطفی؛''' در روابط همسایگی و مناسبات عاطفی آن، احساسات پایهای و ضروری مانند وفاداری و توجه به دیگران، آموخته میشود. | * '''تربیت و رشد عاطفی؛''' در روابط همسایگی و مناسبات عاطفی آن، احساسات پایهای و ضروری مانند وفاداری و توجه به دیگران، آموخته میشود. | ||
