حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>امام جواد علیهالسلام؛</big>''' محمد بنعلی بنموسی علیهالسلام و امام نهم شیعیان اثنیعشری. | |||
محمد بنعلی بنموسی(ع)(۱۹۵–۲۲۰ قمری)، امام نهم شیعیان است. القاب وی جواد و تقی و کنیه معروف ایشان اباجعفر ثانی است. امام در سن هفت سالگی عهدهدار مقام امامت شد و آغاز امامت در خردسالی، علاوه بر ایجاد شبهه در بین شیعیان، موجی از تردید و پرسش را در میان برخی از معاصران برانگیخت. در بستر آن عصر، جریانهای فکری در دو گروه عمده جریانهای اسلامی و غیراسلامی دستهبندی میشد. در چنین فضایی، رویکرد امام در موقعیتهایی نظیر مناظرهها و مواجهه با خلفا مأمون و معتصم عباسی و جریانهای فکری مبتنی بر مؤلفههایی همانند نداشتن تنش در مناسبات سیاسی، حُسن خُلق، تصحیح باورهای کلامی توأم با احترام، تمسک به قرآن و سنت و برائت از افراطگرایی اسلامی بوده است. امام بهعلت سعایت معتصم عباسی و به دست همسرش امفضل به شهادت رسید. آرامگاه ایشان در کنار جدّ بزرگوارشان، امام موسی بنجعفر(ع)، در قبرستان قریش واقع در کاظمین قرار دارد. | |||
== '''زندگینامه''' == | |||
امام جواد(ع) در سال ۱۹۵هجری و در شهر مدینه به دنیا آمد.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> درباره زندگی امام جواد(ع) با توجه به محدودیتهای سیاسی حکومت عباسی، تقیه و شیوه های پنهانی مبارزه و عمر کوتاه امام اطلاعات چندانی در منابع تاریخی نیامده است<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۶-۴۷۷.</ref> و درباره روز و ماه ولادت ایشان اختلاف است.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> ولادت ایشان بنابر قول مشهور در ۱۰ رجب<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۸۰۵-۸۰۴؛ نعیبی، مطالب السؤول فی مناقب آلالرسول، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۱۴۰.</ref> و بنابر نقل بیشتر منابع در ۱۹ رمضان<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۷۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱؛ فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۰؛ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲؛ اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ج۱، ص۹۹.</ref> ذکر شده است. نام پدرش علی بنموسی(ع) ملقب به امام رضا(ع) بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۶؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۱.</ref> مادرش سَبیکه نوبیه، از اهالی نَوْبه و مملکت حبشه در آفریقا<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> و از کنیزان امام رضا(ع) بود<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱.</ref> که در منابع با نامهای گوناگون از جمله دُرّه، ریحانه، مرّیسه از او یاد شده است.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ حسینی شیرازی، امهات المؤمنین، ۱۴۲۵ق، ص۲۸۵.</ref> امام رضا(ع) نیز او را خیزران نامید که هرکدام از این نامها سبب و مصلحتی دارد.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ک لینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> نسب مادر امام جواد(ع) را به خاندان ماریه قبطیه، همسر رسول خدا(ص)، نسبت دادهاند.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> | |||
== '''نسب، کنیه و القاب''' == | |||
امام جواد(ع) از نوادگان رسول خدا(ص)، با شش واسطه از نسل امام علی(ع) و از قبیله بنیهاشم، یکی از طایفههای قبیله قریش بود. نام ایشان، محمد و کنیههای آن حضرت نیز ابوعبدالله<ref>ابنجوزی، تذکره الخواص، ، ۱۴۱۸ق، ص۳۲۱.</ref>، ابوعلی<ref>عطاردی، مسند الإمام الجواد(ع)، ۱۴۱۰ق، ص۱۶.</ref> و اباجعفر ثانی است.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ابنطولون، الائمه الاثناعشر، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۳.</ref> در کتب روایی برای جلوگیری از اشتباه با امام باقر(ع) که ابوجعفر اول نامیده میشود، از امام جواد(ع) با عنوان اباجعفر ثانی یاد میکنند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۸۵۷.</ref> | |||
مشهورترین القاب آن حضرت، جواد، تقی و ابنالرضا است<ref>مجلسی، جلاء العیون، ۱۳۸۲ش، ص۹۵۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref> و با عنوان جواد الائمه نیز شناخته میشوند.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۰۳-۱۰۲.</ref> | |||
در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله زَکی، مُتّقی، رضی، قانع، مختار<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۳-۱۲ و ص۱۶.</ref>، مرتضی و مُنتَجَب<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref>، متوکل<ref>قرشی، حیاه الإمام محمد الجواد(ع)، ۱۴۱۸ق، ص۲۴.</ref>، صابر، صادق، غَیظُ المُلْحِدین، قُرّةُ عَینِ المُؤمنین<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۵۰.</ref>، قانع، نجیب و هادی<ref>خزعلی، موسوعه الإمام الجواد(ع)، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۷-۲۵.</ref> برای آن حضرت ذکر شده که میان شیعیان و اهلسنت شهرت دارد.<ref> تقیزاده داوری، تصویر امامان شیعه در دائرهالمعارف اسلام، ۱۳۸۵ش، ص۳۸۰.</ref> | |||
== '''همسر و فرزندان''' == | |||
ازدواج امام جواد(ع) با امفضل، دختر مأمون عباسی، در سال ۲۰۲هجری<ref>ابنکثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۲۹۵.</ref> یا ۲۱۵هجری<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۳.</ref> به درخواست مأمون صورت گرفت.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۸.</ref> انگیزه مأمون از این وصلت، بر اساس گزارشها، ترکیبی از انگیزههای سیاسی نظیر کنترل امام، جلب رضایت علویان، عوامفریبی و آگاهی به فضایل علمی و اخلاقی امام، علیرغم سن کم ایشان، ذکر شده است.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۵۸.</ref> این ازدواج با مخالفت برخی درباریان عباسی مواجه شد؛ زیرا از انتقال خلافت عباسیان به علویان میترسیدند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref> امام مهریه را معادل مهریه حضرت فاطمه زهرا(س) یعنی ۵۰۰درهم تعیین کرد و از این ازدواج صاحب فرزندی نشد.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ش، ج۴، ص۳۸۰.</ref> | |||
همسر دیگر امام، سمانه مغربیه بود که به دستور امام خریداری شد. بنا بر مشهورترین قول، تمام فرزندان امام از این بانو متولد شدند و نقش محوری در تداوم نسل امامت داشتند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۴۹۷.</ref> | |||
در همه منابع از دو پسر امام به نامهای علی(ع) و موسی مُبَرقَع یاد شده است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> نامهای دختران در منابع با اختلاف ذکر شدهاند. بر اساس گزارش شیخ مفید دو دختر به نامهای فاطمه و امامه<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۸.</ref> و در منابع دیگر نامهایی چون حکیمه، خدیجه و امکلثوم ثبت شده است.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۰.</ref> | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||
| خط ۵۳: | خط ۷۳: | ||
| | | | ||
|} | |} | ||
== '''انکار امامت امام جواد(ع)''' == | == '''انکار امامت امام جواد(ع)''' == | ||
| خط ۱۲۹: | خط ۱۳۰: | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | |||
== | {{پانویس پیشنویس}} | ||
==منابع == | |||
{{آغاز منابع}} | |||
ابناثیر، عزالدین، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، ۱۳۸۵ق. | ابناثیر، عزالدین، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، ۱۳۸۵ق. | ||
| خط ۲۱۸: | خط ۲۲۱: | ||
یعقوبی، ابنواضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بیتا. | یعقوبی، ابنواضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بیتا. | ||
{{پایان منابع}} | |||
