| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
سرانجام با صدور بیانیۀ امام خمینی مبنی بر غیرقانونی بودن مجالس پهلوی و تأکید دوبارۀ او پس از بازگشت به کشور در بهمن 1357ش، شیرازۀ مدیریتی بهارستان از هم پاشید. موج گستردۀ استعفای نمایندگان منفرد و فراکسیونهای اقلیت، تلاشهای جواد سعید رئیس مجلس را برای تداوم کار پارلمان ناکام گذاشت؛ تا جاییکه آخرین جلسۀ علنی در هفدهم بهمن با تبریک بازگشت امام خمینی و توصیه به راهکار مسالمتآمیز برگزار شد. با پیروزی انقلاب اسلامی در بیست و دوم بهمن، فعالیت 72 سالۀ این نهاد بهطور کامل خاتمه یافت و پس از طی یک دوره انتقال سیاسی، جای خود را به ساختار جدید مجلس شورای اسلامی داد.<ref>خوشزاد، آخرین مجلس مشروطه؛ دوره بیست و چهارم مجلس شورای ملی و انقلاب اسلامی، 1390ش، ص۲۹۲ـ۲۹۶.</ref> | سرانجام با صدور بیانیۀ امام خمینی مبنی بر غیرقانونی بودن مجالس پهلوی و تأکید دوبارۀ او پس از بازگشت به کشور در بهمن 1357ش، شیرازۀ مدیریتی بهارستان از هم پاشید. موج گستردۀ استعفای نمایندگان منفرد و فراکسیونهای اقلیت، تلاشهای جواد سعید رئیس مجلس را برای تداوم کار پارلمان ناکام گذاشت؛ تا جاییکه آخرین جلسۀ علنی در هفدهم بهمن با تبریک بازگشت امام خمینی و توصیه به راهکار مسالمتآمیز برگزار شد. با پیروزی انقلاب اسلامی در بیست و دوم بهمن، فعالیت 72 سالۀ این نهاد بهطور کامل خاتمه یافت و پس از طی یک دوره انتقال سیاسی، جای خود را به ساختار جدید مجلس شورای اسلامی داد.<ref>خوشزاد، آخرین مجلس مشروطه؛ دوره بیست و چهارم مجلس شورای ملی و انقلاب اسلامی، 1390ش، ص۲۹۲ـ۲۹۶.</ref> | ||
==چالشها و روندهای کارکردی در مناسبات قدرت== | ==چالشها و روندهای کارکردی در مناسبات قدرت== | ||
سیر فعالیت مجلس شورای ملی، تحت تأثیر مناسبات قدرت داخلی و مداخلات خارجی پیش رفت.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/749/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-1285-1357 شاهدی، «دربارۀ مجلس شورای ملی (1285-1357ش)»، پژوهشکدۀ تاریخ معاصر.]</ref> بررسی ادوار قانونگذاری نشاندهندۀ دگرگونی تدریجی در فرآیندهای اداری و وظایف نظارتی این نهاد است. این ارگان در دورههای مختلف بهویژه در دوران پهلوی اول و دوم، تحت تأثیر مصوبات درونساختی و مداخلات دولتی قرار گرفت. در این دورهها، کارکرد مستقل مشورتی پارلمان کاهش یافت و مکانیزمهای نظارتی مانند سؤال، استیضاح و بررسی آزادانۀ لوایح مالی در عمل از دستور کار خارج شد. تغییرات کارکردی مجلس همزمان با منازعات میان ساختارهای سنتی و مدرن در جامعه و حضور طبقات قدیمی قدرت شکل گرفت. این تقابلهای اداری و مداخلۀ نهادهای نظامی و اجرایی در روند برگزاری انتخابات، سبب شد تا ساختار ظاهری مجلس بهعنوان رکن تقنینی حفظ شود، اما مصوبات آن در جهت تثبیت سیاستهای یکپارچه دولتها و حذف نظاممند جریانهای منتقد پیش برود؛ فرآیندی که در نهایت منجر به کاهش پایگاه عمومی این نهاد در دهههای پایانی مشروطیت شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/639110/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D نوروزی چلیچه و محمدی مصیری، «بررسی ساختاری بحرانهای نهادی در مجلس شورای ملی ایران»، 1404ش، ص21-23.]</ref> | سیر فعالیت مجلس شورای ملی، تحت تأثیر مناسبات قدرت داخلی و مداخلات خارجی پیش رفت.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/749/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-1285-1357 شاهدی، «دربارۀ مجلس شورای ملی (1285-1357ش)»، پژوهشکدۀ تاریخ معاصر.]</ref> بررسی ادوار قانونگذاری نشاندهندۀ دگرگونی تدریجی در فرآیندهای اداری و وظایف نظارتی این نهاد است. این ارگان در دورههای مختلف بهویژه در دوران پهلوی اول و دوم، تحت تأثیر مصوبات درونساختی و مداخلات دولتی قرار گرفت. در این دورهها، کارکرد مستقل مشورتی پارلمان کاهش یافت و مکانیزمهای نظارتی مانند سؤال، استیضاح و بررسی آزادانۀ لوایح مالی در عمل از دستور کار خارج شد. تغییرات کارکردی مجلس همزمان با منازعات میان ساختارهای سنتی و مدرن در جامعه و حضور طبقات قدیمی قدرت شکل گرفت. این تقابلهای اداری و مداخلۀ نهادهای نظامی و اجرایی در روند برگزاری انتخابات، سبب شد تا ساختار ظاهری مجلس بهعنوان رکن تقنینی حفظ شود، اما مصوبات آن در جهت تثبیت سیاستهای یکپارچه دولتها و حذف نظاممند جریانهای منتقد پیش برود؛ فرآیندی که در نهایت منجر به کاهش پایگاه عمومی این نهاد در دهههای پایانی مشروطیت شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/639110/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D نوروزی چلیچه و محمدی مصیری، «بررسی ساختاری بحرانهای نهادی در مجلس شورای ملی ایران»، 1404ش، ص21-23.]</ref><ref group="دیدگاه">شناسنامه منابع با دقت بررسی شود. در کتابها حتما شهر و ناشر بیاید ولی شماره چاپ ها حذف شود. در مواردی به ویکی شیعه استناد شده است. مطلقا از آدرس دادن به ویکی ها پرهیز شود. به هیچ ویکی استناد نشود</ref> | ||
تحولات تقنینی، تغییرات کادر مدیریتی و رویدادهای اداری برآمده از هر دوره در جدول زیر گزارش شده است: | تحولات تقنینی، تغییرات کادر مدیریتی و رویدادهای اداری برآمده از هر دوره در جدول زیر گزارش شده است: | ||
