علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
=== رویکرد مردسالارانه === | === رویکرد مردسالارانه === | ||
در نگرش مردسالار؛ مرد نماد قدرت است و زنان در واقع جزئی از اموال مردان شمرده شده و بهمثابه کالا مبادله میشوند. مرد خود را حاکم جسم و روح زن دانسته و مهار کامل مناسبات جنسی زن را به دست میگیرد؛ زیرا نگرانی مردان، زناکاری زن و تصور داشتن فرزندی با خون بیگانه است. زنا، هتک حق تملک شوهر بر همسرش دانسته میشود؛ | در نگرش مردسالار؛ مرد نماد قدرت است و زنان در واقع جزئی از اموال مردان شمرده شده و بهمثابه کالا مبادله میشوند. مرد خود را حاکم جسم و روح زن دانسته و مهار کامل مناسبات جنسی زن را به دست میگیرد؛ زیرا نگرانی مردان، زناکاری زن و تصور داشتن فرزندی با خون بیگانه است.<ref>[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=910550 محبی، «مردمیشدن خانواده، فرایند آسیبدیدگی و بحران خانوادگی»، 1402ش، ص86.]</ref> زنا، هتک حق تملک شوهر بر همسرش دانسته میشود؛ <ref>فربد، در آمدی بر خانواده و خویشاوندی، 1388ش، ص61.</ref> لذا در فرهنگ جاهلیت تنها زنایی عیب بود که مرد غریبه بدون اجازه شوهر با زن او همبستر میشد.<ref>واعظی، وضعیت زن در عصر اسلامی، 1390ش، ص32.</ref> زن ملک مرد بود، <ref>عنبرسوز، زن در ایران باستان، 1389ش، ص32.</ref> دختران را فروخته و مهریهشان را پدر یا ولی آنها تصاحب میکرد.<ref>واعظی، وضعیت زن در عصر اسلامی، 1390ش، ص91-90.</ref> امروزه نیز مردسالاری بهشکل پیچیدهتری ظاهر شده و برخی بر این نکته تاکید دراند که در جامعه مردسالار مدرن بدن زن ابزاری در دست مردان است و بزرگترین ظلم مدرنیتۀ مردسالار این است که با سلب حق انتخاب زن، [[برهنگی]]، پوششهای ناهنجار غیراخلاقی را بر او تحمیل کرده و نام این امر را آزادیاندیشه و پوشش، گذاشته است. <ref>[https://www.mehrnews.com/news/5861189/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86%DB%8C%D8%AA%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1 عاشوری، «پدیده مدرنیته مردسالار»، در خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
=== رویکرد یهودی === | === رویکرد یهودی === | ||
تورات در آیههای ۲۳ و ۲۴ باب بیستودوم کتاب تثنیه، تجاوز جنسی به دختر باکره را جرم علیه شوهر آینده او میداند. برمبنای تلمود؛ حق شوهر بر اموال همسرش نتیجه مالکیت شوهر بر همسرش است. وظیفه زن خدمت به مرد دانسته میشد؛ در ژاپن قدیم، زنان و دختران را برای بردگی یا روسپیگری میفروختند. در چین، آفریقا و یونان قدیم نیز زنان مانند حیوانات فروخته میشدند. | تورات در آیههای ۲۳ و ۲۴ باب بیستودوم کتاب تثنیه، تجاوز جنسی به دختر باکره را جرم علیه شوهر آینده او میداند.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF/54945 «زن در دین یهود»، در وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> برمبنای تلمود؛ حق شوهر بر اموال همسرش نتیجه مالکیت شوهر بر همسرش است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1601463729-10302-1-5.pdf اخلاقی، «جایگاه و مقام زن در یهودیت و اسلام»، 1398ش، ص15- 13.]</ref> وظیفه زن خدمت به مرد دانسته میشد؛ در ژاپن قدیم، زنان و دختران را برای بردگی یا روسپیگری میفروختند. در چین، آفریقا و یونان قدیم نیز زنان مانند حیوانات فروخته میشدند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120325204804-1123-9.pdf محمدپور، «زن در میان دو جاهلیت»، 1385ش، ص54-53.]</ref> | ||
=== رویکرد اومانیستی === | === رویکرد اومانیستی === | ||
در انگاره اومانیستی؛ انسان مالک حقیقی عالم قلمداد شده و همۀ امورات از جمله مالکیت بر بدن بر محور اراده و رضایت انسان تفسیر میشود. در این رویکرد؛ خدا از حوزه حیات بشری کنار گذاشته شده و انسان شأنی خداگونه مییابد. اومانیسم یعنی «همه چیز برای انسان و انسان برای هیچ چیز». در این نگاه که زندگی آدمی در حیات دنیوی تقلیل مییابد، لذتگرایی تبدیل به هدف غایی انسانها میشود. | در انگاره اومانیستی؛ انسان مالک حقیقی عالم قلمداد شده و همۀ امورات از جمله مالکیت بر بدن بر محور اراده و رضایت انسان تفسیر میشود.<ref>[https://arq.quran.ac.ir/article_190741_00ab23ee744515b7322c8ab8bdfbf188.pdf اسماعیلی و روحی، «آثار اعتقاد به مالکیت خدا در زندگی انسان از منظر قرآن کریم»، 1402ش، ص16.]</ref> در این رویکرد؛ خدا از حوزه حیات بشری کنار گذاشته شده و انسان شأنی خداگونه مییابد. اومانیسم یعنی «همه چیز برای انسان و انسان برای هیچ چیز». در این نگاه که زندگی آدمی در حیات دنیوی تقلیل مییابد، لذتگرایی تبدیل به هدف غایی انسانها میشود.<ref>[https://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/75985/0 ستوده، «بنیانهای فکری اسلام و غرب در دفاع از حقوق زنان (1)»، در وبسایت کتابخانه دیجیتالی تبیان.]</ref> | ||
در حوزه حریم [[حوزه خصوصی در امر جنسی|خصوصی]]، انسان موجود خودمختار است که تمامیت جسمی، روحی و یا اخلاقی از جنبههای مهم آن بهشمار میآیند، به تعبیر برخی محققین؛ مفهوم حریم خصوصی ناظر به وانهادگی افراد به حال خویش است و انسان در این حریم مجاز به هرگونه تصرف و بهرهبرداری از بدن خود است و کسی نباید راجع به نحوه پوشش، آرایش، [[رابطه جنسی سالم|روابط جنسی]] و دیگر تصرفات مالکانه زنان و مردان نسبت به بدن و حتی در ارتباط به تصمیم آنها به خودکشی، معترض باشد و پزشکان نیز نمیتوانند بدون رضایت فرد به درمان او بپردازند. | در حوزه حریم [[حوزه خصوصی در امر جنسی|خصوصی]]، انسان موجود خودمختار است که تمامیت جسمی، روحی و یا اخلاقی از جنبههای مهم آن بهشمار میآیند، به تعبیر برخی محققین؛ مفهوم حریم خصوصی ناظر به وانهادگی افراد به حال خویش است و انسان در این حریم مجاز به هرگونه تصرف و بهرهبرداری از بدن خود است و کسی نباید راجع به نحوه پوشش، آرایش، [[رابطه جنسی سالم|روابط جنسی]] و دیگر تصرفات مالکانه زنان و مردان نسبت به بدن و حتی در ارتباط به تصمیم آنها به خودکشی، معترض باشد و پزشکان نیز نمیتوانند بدون رضایت فرد به درمان او بپردازند.<ref>[https://www.mo-lawresearch.ir/article_57647_1e5e7b8ddced0fefb025c06f174e4131.pdf مستفیضی و بالوی، «حق مرگ در اسناد بینالمللی حقوق بشر»، 1396ش، ص85-82.]</ref> | ||
برخی بر این نکته اشاره دارند که در نگرش اومانیستی که کامجویی جنسی لذت محوری محسوب میشود، بدن زنانه از نظر زنان و مردان، اهمیت تجاری و بهرهکشی مییابد، روابط جنسی در حوزه حریم شخصی معنا یافته، تجاوز جنسی، هتک حرمت فرد دانسته میشود، تنفروشی مردان و زنان تبدیل به امر عادی شده و با رواج یافتن صنعت سکس، زن بهمثابه کالا در معرض فروش قرار میگیرد. | برخی بر این نکته اشاره دارند که در نگرش اومانیستی که کامجویی جنسی لذت محوری محسوب میشود، بدن زنانه از نظر زنان و مردان، اهمیت تجاری و بهرهکشی مییابد، روابط جنسی در حوزه حریم شخصی معنا یافته، تجاوز جنسی، هتک حرمت فرد دانسته میشود، تنفروشی مردان و زنان تبدیل به امر عادی شده و با رواج یافتن صنعت سکس، زن بهمثابه کالا در معرض فروش قرار میگیرد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120325204804-1123-9.pdf محمدپور، «زن در میان دو جاهلیت»، 1385ش، ص54-52.]</ref> | ||
=== رویکرد جامعهشناختی === | === رویکرد جامعهشناختی === | ||
بوردیو به کالایی شدن [[بدن]] اشاره کرده و آن را سرمایه فیزیکی میداند که در بردارندۀ منزلت اجتماعی و اشکال نمادین تمایز است و افراد با اشکال گوناگون سرمایه فیزیکی در میدان حضور بدنی مییابد. هرچند خانم آندره میشل از نظریه پردازان فمینیست، روابط آزاد جنسی غیر رسمی را ارمغان جنبش فمینیستی برای رهایی زنان میداند. اما برخی فمنیستها چنین وضعیتی را بردهداری مدرن جنسی دانسته و معتقدند؛ بدن زنانه همیشه عرصه کنترل بوده است اما امروزه هیچ بعدی از بدن زنان کاملا مناسب تلقی نشده و در واقع هیچ بخشی از بدن وجود ندارد که برای دستکاریهای جراحان زیبایی برای تولید گونۀ «زن کامل» قرن بیستی دسترسی ناپذیر نباشد. | بوردیو به کالایی شدن [[بدن]] اشاره کرده و آن را سرمایه فیزیکی میداند که در بردارندۀ منزلت اجتماعی و اشکال نمادین تمایز است و افراد با اشکال گوناگون سرمایه فیزیکی در میدان حضور بدنی مییابد.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_23063_803054077cedcc4c3fd4a5bb533a085b.pdf حاجیابوللو و دیگران، «مقایسه سرمایه فرهنگی بین دو گروه زنان با سابقة عملهای جراحی زیبایی و بدون جراحی زیبایی در شهر رشت»، 1397ش، ص170.]</ref> هرچند خانم آندره میشل از نظریه پردازان فمینیست، روابط آزاد جنسی غیر رسمی را ارمغان جنبش فمینیستی برای رهایی زنان میداند.<ref>[https://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/75985/0 ستوده، «بنیانهای فکری اسلام و غرب در دفاع از حقوق زنان (1)»، در وبسایت کتابخانه دیجیتالی تبیان.]</ref> اما برخی فمنیستها چنین وضعیتی را بردهداری مدرن جنسی دانسته<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120325204804-1123-9.pdf محمدپور، «زن در میان دو جاهلیت»، 1385ش، ص54-53.]</ref> و معتقدند؛ بدن زنانه همیشه عرصه کنترل بوده است اما امروزه هیچ بعدی از بدن زنان کاملا مناسب تلقی نشده و در واقع هیچ بخشی از بدن وجود ندارد که برای دستکاریهای جراحان زیبایی برای تولید گونۀ «زن کامل» قرن بیستی دسترسی ناپذیر نباشد.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_23063_803054077cedcc4c3fd4a5bb533a085b.pdf حاجیابوللو و دیگران، «مقایسه سرمایه فرهنگی بین دو گروه زنان با سابقة عملهای جراحی زیبایی و بدون جراحی زیبایی در شهر رشت»، 1397ش، ص169.]</ref> | ||
از منظر جامعهشناسی فرهنگی، خاستگاه اصلی بحث مالکیت بدن، دوران مدرنیته در غرب است. جدايي بدن و ذهن، تا مدتها مبناي فلسفة غرب بود و بر اساس آن، ذهن، برتر از بدن در نظر گرفته ميشد. در دوران مدرن، منزلت اجتماعي پايين زنان، کارگران، دهقانان، بردگان، خادمان، دارندگان مشاغل يدي و معلولان، بهعلت محوريت فعاليتها و فرآيندهاي بدني در زندگي آنها، بحث بدن و مالکیت بدن را در محور توجه جامعهشناسان قرار داد. به مروز زمان و بعد از رشد و فراگیر شدن فرهنگ سرمایهداری و سکولار، بدن انسان بهموضوع زیباییشناختی تبدیل شد.<ref>[http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/13 فاتحي و اخلاصي، «گفتمان جامعهشناسي بدن و نقد آنبر مبناي نظريه حيات معقول و جهانبيني اسلامي»، سامانۀ نشریات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref> امروزه حق مالکیت بدن، با شیوۀ مدیریت بدن و جذابیت اجتماعی بدن، گره خورده و زيبايي جسماني، استانداردهاي جديدي يافته است و از عوامل شكلدهندة روابط افراد و آزادای در انتخاب انواع سبک زندگی بهشمار ميرود؛ برای مثال، رژيمهاي لاغري و وسايل ورزشي و آرايشي گوناگون براي مراقبت از بدن ساخته شده و تبلیغ میشود و تناسب اندام در حكم معيار زيبايي اندام، توجه دختران و زنان را به خود جلب كرده است. اين دغدغه و توجه زیاد، آنها را وادار ميكند تا بهمنظور تطبيق ويژگيهاي بدن با الگوهاي فرهنگي زيبايي چهره و اندام، كه در رسانههاي جمعي و عوامل تبليغاتي صنعت زيبايي ترویج ميشود، رفتارهاي افراطي بر خلاف عرف و فرهنگ دینی و ملی انجام دهند.<ref>احمدی و دیگران، «تبیین جامعهشناختی مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی و فرهنگی در میان دختران و زنان شهر تبریز»، 1395، ص51.</ref> | از منظر جامعهشناسی فرهنگی، خاستگاه اصلی بحث مالکیت بدن، دوران مدرنیته در غرب است. جدايي بدن و ذهن، تا مدتها مبناي فلسفة غرب بود و بر اساس آن، ذهن، برتر از بدن در نظر گرفته ميشد. در دوران مدرن، منزلت اجتماعي پايين زنان، کارگران، دهقانان، بردگان، خادمان، دارندگان مشاغل يدي و معلولان، بهعلت محوريت فعاليتها و فرآيندهاي بدني در زندگي آنها، بحث بدن و مالکیت بدن را در محور توجه جامعهشناسان قرار داد. به مروز زمان و بعد از رشد و فراگیر شدن فرهنگ سرمایهداری و سکولار، بدن انسان بهموضوع زیباییشناختی تبدیل شد.<ref>[http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/13 فاتحي و اخلاصي، «گفتمان جامعهشناسي بدن و نقد آنبر مبناي نظريه حيات معقول و جهانبيني اسلامي»، سامانۀ نشریات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref> امروزه حق مالکیت بدن، با شیوۀ مدیریت بدن و جذابیت اجتماعی بدن، گره خورده و زيبايي جسماني، استانداردهاي جديدي يافته است و از عوامل شكلدهندة روابط افراد و آزادای در انتخاب انواع سبک زندگی بهشمار ميرود؛ برای مثال، رژيمهاي لاغري و وسايل ورزشي و آرايشي گوناگون براي مراقبت از بدن ساخته شده و تبلیغ میشود و تناسب اندام در حكم معيار زيبايي اندام، توجه دختران و زنان را به خود جلب كرده است. اين دغدغه و توجه زیاد، آنها را وادار ميكند تا بهمنظور تطبيق ويژگيهاي بدن با الگوهاي فرهنگي زيبايي چهره و اندام، كه در رسانههاي جمعي و عوامل تبليغاتي صنعت زيبايي ترویج ميشود، رفتارهاي افراطي بر خلاف عرف و فرهنگ دینی و ملی انجام دهند.<ref>احمدی و دیگران، «تبیین جامعهشناختی مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی و فرهنگی در میان دختران و زنان شهر تبریز»، 1395، ص51.</ref> | ||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
در نگرش اسلام؛ وجود انسان امانت الهی است که به انسان سپرده شده است تا آن را در مسیر غایت آفرینش که همان عبودیت است، شکوفایی بخشد. اثر اعتقاد به مالکیت حقیقی خداوند نفی مالکیت استقلالی انسان بر اموال و بدن خویش است، در قرآن بر مالکیت خدا بر اعضای بدن انسان تاکید شده است. در منابع حدیثی از معیارهای بندگی خدا، نفی مالکیت انسان از خود، برخود دانسته میشود. از نظر دین اسلام، خداوند مالک همۀ هستی، از جمله بدن انسان است. او مالک همه داراییهای حقیقی و اعتباری انسان، از جمله بدن او است و مالکیت انسان بر بدن نیز از سوی خدا به او اعطا شده است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1366ش، ج2، ص40.</ref> اندیشمندان [[مسلمان]] دربارۀ سلطۀ انسان بر بدن خود، دیدگاههای مختلفی دارند مانند مالکیت تکوینی اما مأذون از خداوند،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1366ش، ج2، ص40.</ref> مالکیت اعتباری برآمده از عقل و عرف و تأیید شارع، مالکیت ذاتی بینیاز از اعتبار، مالکیت منفعت (انتفاع از اعضایی که خداوند خلق کرده است).<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/25800/%D8%A7%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85---%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%80-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84 موسوی بجنوردی، «احكام معاملۀ اعضای بدن در اسلام»، وبسایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> برآیند این دیدگاهها، مالکیت و جواز سلطۀ مشروط انسان بر بدن است؛ یعنی انواع مالکیتها، ذیل مالکیت حقیقی خداوند لحاظ میشود و مشروط به حدود و ثغور شرعی و عقلی است. [[امام خمینی]] معتقد است سلطۀ انسانها بر بدن امری عقلانی بوده و همانگونه که انسان بر اموال خود سلطه دارد بر نفس خود نیز مسلط است، اما سلطۀ انسان بر بدن بهمعنای مالکیت مطلق انسان بر بدن نیست و مثلاً تصرفی که منجر به مرگ انسان یا نقص و ضرر قابل توجه و جبرانناپذیر و یا باعث هتک حرمت و خواری او شود، ممنوع است. <ref> [https://www.mehrnews.com/news/2246358/%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86%D8%B4 «دو معیار اسلام برای انجام تغییرات در بدن/ مالکیت انسان بر بدنش مشروط است»، خبرگزاری مهر.]</ref> | در نگرش اسلام؛ وجود انسان امانت الهی است که به انسان سپرده شده است تا آن را در مسیر غایت آفرینش که همان عبودیت است، شکوفایی بخشد. اثر اعتقاد به مالکیت حقیقی خداوند نفی مالکیت استقلالی انسان بر اموال و بدن خویش است، در قرآن بر مالکیت خدا بر اعضای بدن انسان تاکید شده است. در منابع حدیثی از معیارهای بندگی خدا، نفی مالکیت انسان از خود، برخود دانسته میشود. از نظر دین اسلام، خداوند مالک همۀ هستی، از جمله بدن انسان است. او مالک همه داراییهای حقیقی و اعتباری انسان، از جمله بدن او است و مالکیت انسان بر بدن نیز از سوی خدا به او اعطا شده است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1366ش، ج2، ص40.</ref> اندیشمندان [[مسلمان]] دربارۀ سلطۀ انسان بر بدن خود، دیدگاههای مختلفی دارند مانند مالکیت تکوینی اما مأذون از خداوند،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1366ش، ج2، ص40.</ref> مالکیت اعتباری برآمده از عقل و عرف و تأیید شارع، مالکیت ذاتی بینیاز از اعتبار، مالکیت منفعت (انتفاع از اعضایی که خداوند خلق کرده است).<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/25800/%D8%A7%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85---%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%80-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84 موسوی بجنوردی، «احكام معاملۀ اعضای بدن در اسلام»، وبسایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> برآیند این دیدگاهها، مالکیت و جواز سلطۀ مشروط انسان بر بدن است؛ یعنی انواع مالکیتها، ذیل مالکیت حقیقی خداوند لحاظ میشود و مشروط به حدود و ثغور شرعی و عقلی است. [[امام خمینی]] معتقد است سلطۀ انسانها بر بدن امری عقلانی بوده و همانگونه که انسان بر اموال خود سلطه دارد بر نفس خود نیز مسلط است، اما سلطۀ انسان بر بدن بهمعنای مالکیت مطلق انسان بر بدن نیست و مثلاً تصرفی که منجر به مرگ انسان یا نقص و ضرر قابل توجه و جبرانناپذیر و یا باعث هتک حرمت و خواری او شود، ممنوع است. <ref> [https://www.mehrnews.com/news/2246358/%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86%D8%B4 «دو معیار اسلام برای انجام تغییرات در بدن/ مالکیت انسان بر بدنش مشروط است»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
برخی محققین، از اطلاق ظلم بر خود بر گناه، عدم مالکیت استقلالی انسان را استنباط کرده و معتقدند که ظلم تصرف خود سرانه در حق دیگران است نه در ملک خود. بر این اساس، [[بدن]] و هویت انسانی انسان امانت الهی است و انسان مجاز به هرگونه تصرف در آن نبوده و تصرفاتش باید امانتدارانه باشد. تحقیقات دینی نشان میدهد که جسم و جان انسان بر انسان حقوقی دارند که باید رعایت شوند، اسلام تصرف در بدن و [[مدیریت بدن]] را در صورتی جایز میداند که کارکرد عقلایی داشته و منتهی به آسیب دیدن بدن نشود و استفاده از بدن را در مواردی که مفاسدی بر آن مترتب باشد هرگز جایز نمیداند. در منابع دینی آمده است؛ انسان میتواند راجع به خود تصمیم بگیرد اما اجازه ذلیل کردن نفسش را ندارد. | برخی محققین، از اطلاق ظلم بر خود بر گناه، عدم مالکیت استقلالی انسان را استنباط کرده و معتقدند که ظلم تصرف خود سرانه در حق دیگران است نه در ملک خود. بر این اساس، [[بدن]] و هویت انسانی انسان امانت الهی است و انسان مجاز به هرگونه تصرف در آن نبوده و تصرفاتش باید امانتدارانه باشد.<ref>[https://arq.quran.ac.ir/article_190741_00ab23ee744515b7322c8ab8bdfbf188.pdf اسماعیلی و روحی، «آثار اعتقاد به مالکیت خدا در زندگی انسان از منظر قرآن کریم»، 1402ش، ص19.]</ref> | ||
تحقیقات دینی نشان میدهد که جسم و جان انسان بر انسان حقوقی دارند که باید رعایت شوند، اسلام تصرف در بدن و [[مدیریت بدن]] را در صورتی جایز میداند که کارکرد عقلایی داشته و منتهی به آسیب دیدن بدن نشود و استفاده از بدن را در مواردی که مفاسدی بر آن مترتب باشد هرگز جایز نمیداند. در منابع دینی آمده است؛ انسان میتواند راجع به خود تصمیم بگیرد اما اجازه ذلیل کردن نفسش را ندارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2246358/%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86%D8%B4 مبلغی، «دو معیار اسلام برای انجام تغییرات در بدن»، در خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
==== تلفیق حقالله و حقالناس ==== | ==== تلفیق حقالله و حقالناس ==== | ||
بر مبنای دیدگاه عبدالله جوادیآملی؛ ملکیت بدن تلفیقی از حقالله و حقالناس است، بهعنوان مثال ناموس زن، ملک زن و شوهر نیست بلکه حقالله است که بهعنوان امانت در اختیار آنها است؛ لذا اگر کسی بکارت دیگری را ضایع کند از قبیل اتلاف مال نیست، بلکه مربوط به بحث دیات میشود. امانت بودن بدن و اعضای آن مستلزم آن است که باید مطابق با دستورات شرع در آنها تصرف شود، برهمین مبنا مجموعه احکامی مربوط به مناسبات جنسی تشریع شده است تا افراد از محرمات آن اجتناب کنند. | بر مبنای دیدگاه عبدالله جوادیآملی؛ ملکیت بدن تلفیقی از حقالله و حقالناس است، بهعنوان مثال ناموس زن، ملک زن و شوهر نیست بلکه حقالله است که بهعنوان امانت در اختیار آنها است؛ لذا اگر کسی بکارت دیگری را ضایع کند از قبیل اتلاف مال نیست، بلکه مربوط به بحث دیات میشود. امانت بودن بدن و اعضای آن مستلزم آن است که باید مطابق با دستورات شرع در آنها تصرف شود، برهمین مبنا مجموعه احکامی مربوط به مناسبات جنسی تشریع شده است تا افراد از محرمات آن اجتناب کنند.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_73532_ceb52ab702f748731d7a9d1d449cace6.pdf بهرامی و ثمنی، «نظام حاکم بر بضع و منافع جنسی زنان در فقه امامیه»، 1398ش، ص21-22.]</ref> | ||
==== مدیریت امانتدارانه بدن ==== | ==== مدیریت امانتدارانه بدن ==== | ||
مفهوم [[مدیریت بدن]] مفهومی جامع برای در بر گرفتن هرگونه اعمال نظر شخصی در باره ظاهر و بدن خویش است. این مفهوم، اصطلاحاتی نظیر پوشش ظاهری، تصمیمگیری درباره [[حجاب]] یا بیحجابی، آرایش و آراستگی ظاهر، مانکنیسم و دستکاریهای بدنی نظیر تاتو، بریدن بخشی از بدن، بدنسازی و رژیمهای لاغری و چاقی را شامل میشود. اعتقاد به امانت بودن بدن رفتار انسان با بدنش را در ابعاد و سطوح مختلف متأثر ساخته و او سعی در استفاده مشروع از بدن خود دارد. برخی تحقیقات نیز نشان میدهد که بین دینداری زنان و میزان گرایش آنها به عمل زیبایی رابطه معنادار معکوسی وجود دارد و با افزایش دینداری میزان گرایششان به جراحیهای زیبایی کاهش پیدا میکند. | مفهوم [[مدیریت بدن]] مفهومی جامع برای در بر گرفتن هرگونه اعمال نظر شخصی در باره ظاهر و بدن خویش است. این مفهوم، اصطلاحاتی نظیر پوشش ظاهری، تصمیمگیری درباره [[حجاب]] یا بیحجابی، آرایش و آراستگی ظاهر، مانکنیسم و دستکاریهای بدنی نظیر تاتو، بریدن بخشی از بدن، بدنسازی و رژیمهای لاغری و چاقی را شامل میشود.<ref>[https://www.manaviyat.ir/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86/ فدایی، «مفهوم مدیریت بدن»، در وبسایت مؤسسه فرهنگی هنری سبکزندگی آلیاسین، 1400ش.]</ref> اعتقاد به امانت بودن بدن رفتار انسان با بدنش را در ابعاد و سطوح مختلف متأثر ساخته و او سعی در استفاده مشروع از بدن خود دارد. برخی تحقیقات نیز نشان میدهد که بین دینداری زنان و میزان گرایش آنها به عمل زیبایی رابطه معنادار معکوسی وجود دارد و با افزایش دینداری میزان گرایششان به جراحیهای زیبایی کاهش پیدا میکند.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_23063_803054077cedcc4c3fd4a5bb533a085b.pdf حاجیابوللو و دیگران، «مقایسه سرمایه فرهنگی بین دو گروه زنان با سابقة عملهای جراحی زیبایی و بدون جراحی زیبایی در شهر رشت»، 1397ش، ص173.]</ref> | ||
==== معیارهای اسلامی مالکیت بدن ==== | ==== معیارهای اسلامی مالکیت بدن ==== | ||
