شادی در خانواده: تفاوت میان نسخه‌ها

شادی به معنای نشاط و خوش‌حالی، یکی از نیازهای انسان به شمار می‌آید و خانواده بهترین بستر برای دستیابی به آن است، همچنانکه نقش کلیدی در تقویت و بهبود روابط خانوادگی و افزایش توان افراد در برابر مشکلات دارد. محیط خانوادگی شاد با [[محبت در خانواده|محبت]]، قدردانی، گذراندن اوقات خوش، گفت‌وگو و کمک به یکدیگر شکل می‌گیرد و باعث آرامش همه اعضای [[خانواده]] می‌شود.

شادمانی به‌معنای نشاط و خوش‌حالی،<ref> دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شادمانی.</ref> از آثار عقل<ref> . کلینی، الکافی، 1407ق، ج1، ص23. </ref> و [[ایمان]] و از نشانه‌های سلامت روان است. این لذت و هیجان خوش‌آیند که بعد از دست‌یابی به هدف، در قلب ایجاد می‌شود.<ref> . خالدیان، «شادمانی در قرآن»، 1385ش، ص124. </ref> شادی، به زندگی معنا می‌دهد؛ عواطف منفی مثل ناکامی و [[ترس]] را از بین می‌برد؛ عامل رشد و موفقیت و ابزاری برای فعالیت بیشتر است<ref> . صیفوری و فلاحتی، «بررسی اهمیت و ضرورت شادی و نشاط از دیدگاه قرآن، روایات و تعالیم دینی»، 1390ش، ص85.</ref> و [[خانه]] بهترین محیط برای ایجاد شادمانی در افراد است؛<ref> . سمانچوه، «جایگاه و نقش زن در آرامش خانواده»، 1398ش، ص25. </ref> هرچه‌قدر محیط خانه شادتر، ذهن‌ها پویاتر، زبان‌ها گویاتر، استعدادها شکوفاتر و امنیت بیشتر است.<ref> . فلاحتی و صیفوری، «بررسی اهمیت و ضرورت شادی و نشاط از دیدگاه قرآن و روایات و تعالیم دینی»، 1390ش، ص109. </ref> البته باید در نظر داشت که شادی بسته به عوامل شا‌دی‌آفرین، انگیزه‌ها و جلوه‌های شادی گاهی هم می‌تواند منفی باشد.<ref> . فرهادی و سلمان‌زاده، «شادی و عوامل شادی‌آفرین از دیدگاه قرآن»، 1389ش، ص3. </ref>

==اهمیت شادی در خانواده==

شادی یکی از نیازهای انسان به شمار می‌آید<ref> حسینی و کمالی‌زاده، «مفهوم شادی و نشاط در قرآن و حدیث»، 1390ش، ص125. </ref> که به زندگی معنا می‌دهد، عواطف منفی مثل ناکامی و [[ترس]] را از بین می‌برد، عامل رشد و موفقیت و ابزاری برای فعالیت بیشتر است<ref> صیفوری و فلاحتی، «بررسی اهمیت و ضرورت شادی و نشاط از دیدگاه قرآن، روایات و تعالیم دینی»، 1390ش، ص85.</ref> همچنین بر پایه تعالیم دین اسلام، شادی از آثار عقل<ref> کلینی، الکافی، 1407ق، ج1، ص23. </ref> و [[ایمان]] و از نشانه‌های سلامت روان است. <ref> خالدیان، «شادمانی در قرآن»، 1385ش، ص124. </ref> <br>

بی‌گمان عوامل گوناگونی در شادی انسان نقش دارند، اما خانواده امن‌ترین و بهترین کانون برای پرورش شادی است.<ref> سمانچوه، «جایگاه و نقش زن در آرامش خانواده»، 1398ش، ص25. </ref> از سوی دیگر، شادی افراد و فضای سالم خانواده، نقشی اساسی در پویایی ذهن، شکوفایی استعدادها و ایجاد امنیت روانی و عاطفی اعضا دارد.<ref> فلاحتی و صیفوری، «بررسی اهمیت و ضرورت شادی و نشاط از دیدگاه قرآن و روایات و تعالیم دینی»، 1390ش، ص109. </ref> به باور روان‌شناسان، در خانواده‌های شاد معمولاً مؤلفه‌های زیر وجود دارد:

#در اولویت قرار دادن خانواده؛

#قدرشناسی و ارتباط بین اعضای خانواده؛

#سپری‌کردن اوقات خوش در کنار یکدیگر؛

#داشتن الگوی مناسب؛

#داشتن عقاید مذهبی قوی؛

#توانایی مقابلهٔ درست و بهنگام با بحران‌ها؛

#شکوفایی استعدادها و توانایی‌های هر یک از اعضای خانواده با تشویق و ترغیب در مراحل حساس زندگی مانند سنین رفتن به مدرسه و در طی فرایند تحصیل؛

#مشخص بودن، انعطاف‌پذیر بودن و قابل تعویض بودن وظایف اعضای خانواده.<ref>[https://drtaranehmoazeni.com/چطور-خانواده-شاد-داشته-باشیم؟/ «چطور خانواده شاد داشته باشیم؟»، وب‌سایت ترانۀ مؤذن.]</ref>

==نقش افراد در ایجاد شادی در خانواده==

برای داشتن خانواده‌ای شاد باید همه اعضا و افراد آن شاد و بانشاط باشند؛ چرا که روحیه‌های خوب و بد، از جمله روحیه نشاط، به دیگران سرایت می‌کند. به همین دلیل همه افراد [[خانواده]]، برای ایجاد نشاط در خانه نقش دارند.<ref> انتصاری، «مادران شاد، خانواده را شاداب می کنند»، 1393ش.</ref> 

پدر و مادر با تقویت عناصر شادی در خود و فرزندان، نقش به‌سزایی در شاد زیستن افراد خانه دارند این عناصر عبارت‌اند از: خودآگاهی، خودباوری، [[مسئولیت‌پذیری]]، شهامت مقابله با مشکل و حل آن، تمرکز بر خواسته‌های مثبت و پرهیز از منفی‌نگری.<ref> حسینی و کمالی‌زاده، «مفهوم شادی و نشاط در قرآن و حدیث»، 1390ش، ص127 – 126.</ref> [[مادر]]، عضو فعال [[خانواده]] است، ارتباط مؤثری با دیگر اعضا دارد و خلق وخو و احساس‌های او، به‌طور مستقیم بر دیگر اعضا تأثیر می‌گذارد. از این‌رو خانواده شاد، در اثر شادی [[نقش مادری|مادر]] به‌دست می‌آید.<ref> .  انتصاری، «مادران شاد، خانواده را شاداب می کنند»، 1393ش.</ref>  کودکان، شاد بودن را به ارث نمی‌برند، بلکه آن را یاد می‌گیرند؛ والدین، به‌خصوص مادر که مهم‌ترین الگوهای رفتاری فرزندان هستند، با ایجاد روحیه‌ نشاط در خود می‌توانند شادمانی را به فرزندان آموزش دهند.<ref> .  شریعت‌باقری، «اهمیت خانواده»، 1389ش.</ref>

===نقش فرزندان در شادی خانواده===                                    

فرزندان با رعایت حقوق والدین و دیگر اعضای [[خانواده]] و همچنین با انجام کارهای نشاط‌آور می‌توانند در ایجاد شادی نقش‌آفرینی کنند.<ref> حسینی و کمالی‌زاده، «مفهوم شادی و نشاط در قرآن و حدیث»، 1390ش، ص125.</ref>

==عوامل شادی‌آفرین در محیط خانواده==  

کارشناسان عوامل مختلفی را برای شادی شمرده‌اند؛ هدف‌مندی در زندگی،<ref> رستمی‌ چورتی، «راه‌های به دست آوردن شادی و نشاط در زندگی»، 1398ش.</ref> [[ایمان]] به خداوند<ref> عابدی و دریکوندی و شاه‌جعفری، «شادمانی و عوامل مؤثر بر آن»، 1381ش، ص 51. </ref> و [[توکل]] به او، <ref> طریقه‌دار، «شادی و نشاط در خانواده از نگاه اسلام»، 1393ش، ص425. </ref> گشاده‌رویی و تبسم،<ref> نهج البلاغه، حکمت 333. </ref> شوخ‌طبعی،<ref> کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص663. </ref> مهرورزی، خوش‌بینی،<ref> صیفوری و فلاحتی، «بررسی اهمیت و ضرورت شادی و نشاط از دیدگاه [[قرآن]]، روایات و تعالیم دینی»، 1390ش، ص 105.</ref> پرهیز از گناه، [[رضایت‌مندی در خانواده|رضایت‌مندی]]، [[صبر]] و شکرگزاری،<ref> طریقه‌دار، «شادی و نشاط در خانواده از نگاه اسلام»، 1393ش، ص425.</ref> پرهیز از اذیت و آزار دیگران، از از امور اخلاقی شمرده شده است که شادی را به‌ارمغان می‌آورد. <ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه قرآن و حدیث، 1391ش، ج2، ص534.</ref><br>

علاوه بر این، موارد دیگری نیز برای شاد زیستن گفته شده است که به‌طور خاص در محیط خانواده اثر بسزایی دارد:  

===جاذبه‌های ظاهری===

معطر بودن،<ref> مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج16، ص248. </ref>   آراستگی ظاهری انسان و پوشیدن لباس‌های رنگ روشن از عوامل مهم در ایجاد شادی و نشاط در [[خانواده]] به شمار می‌آید.<ref> صیفوری و فلاحتی، «بررسی اهمیت و ضرورت شادی و نشاط از دیدگاه قرآن، روایات و تعالیم دینی»، 1390ش، ص 105.</ref>  

===تفریحات سودمند===

[[مسافرت]]، [[ورزش]]، دید و بازدید و حضور در مجالس شادی، همگی شادی‌آفرین هستند.<ref> طریقه‌دار، «شادی و نشاط در خانواده از نگاه اسلام»، 1393ش، ص430 – 431. </ref> همچنین قدم‌زدن، نگاه به فضای سبز، [[سوارکاری]] و [[شنا]] از کارهایی هستند که در معارف دینی، عامل شادی معرفی شده‌اند. کار کردن<ref> نهج البلاغه، حکمت 127.</ref> و مشارکت در کارها نیز از دیگر عوامل مؤثر در تقویت حس شادی در افراد شمرده شده‌اند.<ref> حسینی و کمالی‌زاده، «مفهوم شادی و نشاط در قرآن و حدیث»، 1390ش، ص125.</ref>

===گفتگو و ارتباط کلامی اعضای خانواده===

===شاد کردن اعضای خانواده===

*تعریف به‌جا و استفاده از جملات مثبت و آرامش‌بخش؛

*قدردانی از دیگران در جمع؛

*[[صله رحم|صلهٔ ارحام]] و داشتن تماس تلفنی با اعضای [[خانواده]] و خویشان؛

*پشتیبانی در مواقع لازم؛

*کمک به دیگران؛

*پاداش دادن؛

*ابراز علاقه به فرزندان؛

*ابراز دلتنگی از دوری و ندیدن عزیزان.<ref>«53 [https://honarfardi.com/public-skills/personality/make-people-around-happier/ راه‌کار برای اینکه اطرافیانمان را شاد کنیم»، وب‌سایت هنر فردی.]</ref>

==موانع شادی در خانواده==

#افراط در زمان کار؛

#حرف زدن با خود هنگام مشکلات؛

#تلاش برای کنترل کردن و بازرسی همهٔ جوانب زندگی خود و دیگران؛

#سرزنش دیگران؛

#ارتباط با انسان‌های منفی‌باف و بدبین؛

#[[ترس]] از دست دادن؛

#توقع بی‌جا از دیگران برای رسیدن به اهداف؛

#زیاده‌خواهی.<ref>«10 [https://www.talab.org/psychology/family/10-مورد-از-عادت-های-که-مانع-شاد-بودن-می-شود.html مورد از عادت‌هایی که مانع شاد بودن می‌شود»، وب‌سایت تالاب.]</ref>

==پانویس==

{{آغاز منابع}}

* « 10 مورد از عادت‌هایی که مانع شاد بودن می‌شود»، وب‌سایت تالاب، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۱.

* «53 راه‌کار برای اینکه اطرافیان‌مان را شاد کنیم»، وب‌سایت هنر فردی، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۱.

* انتصاری، آمنه، «مادران شاد، خانواده را شاداب می کنند»، مجله پیام زن، شماره ۲۷۶، اسفند ۱۳۹۳ش.

* حسینی، سیده طیبه و کمالی‌زاده، طاهره، «مفهوم شادی و نشاط در قرآن و حدیث»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، شماره ۱، ۱۳۹۰ش.  

* رستمی‌چورتی، سجاد، «راه‌های به دست آوردن شادی و نشاط در زندگی»، راسخون، ۱۳۹۸ش  

* سمانچوه، پاناپا، «جایگاه و نقش زن در آرامش خانواده»، دوفصلنامه تخصصی پژوهش‌های اسلامی جنسيت و خانواده، شماره ۳، ۱۳۹۸ش.  

* شریعت باقری، محمدمهدی، «اهمیت خانواده»، نشریه روانشناسی شادکامی و موفقیت، شماره۷۷، ۱۳۸۹ش.

* صیفوری ویدا و فلاحتی، علی، «بررسی اهمیت و ضرورت شادی و نشاط از دیدگاه قرآن، روایات و تعالیم دینی»، سال پانزدهم، شماره دوم، 1390ش.

* طریقه‌دار، ابوالفضل، «شادی و نشاط در خانواده از نگاه اسلام»، فصلنامه ره‌توشه، شماره 125، 1393ش.

* عابدی، محمدرضا و همکاران، «شادمانی و عوامل مؤثر بر آن»، نشریه تازه‌های علوم شناختی، شماره ۳، ۱۳۸۱ش.  

* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.