بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
شورای امنیت سازمان ملل متحد، اصلیترین مرجع اجرایی برای پیشگیری از منازعات و پاسداری از آرامش جهانی است. این نهاد مقتدر با گذشت زمان، مأموریت خود را از جنگهای سنتی به ابعاد نوظهوری چون چالشهای زیستمحیطی، دادخواهی کیفری و صیانت از دستاوردهای تمدنی گسترش داده است. با این حال، کارنامۀ عملیاتی شورا همواره تحت شعاع امتیازات انحصاری، رفتارهای گزینشی قدرتهای بزرگ و پیامدهای ناگوار اهرمهای تنبیهی بر معیشت ملتها قرار دارد. واکاوی این نظام، ضرورت بازنگری ساختاری و تقابل میان تدابیر جمعیِ منشورمدار را در برابر رفتارهای خودسرانه برخی کشورها نمایان میسازد. | شورای امنیت سازمان ملل متحد، اصلیترین مرجع اجرایی برای پیشگیری از منازعات و پاسداری از آرامش جهانی است. این نهاد مقتدر با گذشت زمان، مأموریت خود را از جنگهای سنتی به ابعاد نوظهوری چون چالشهای زیستمحیطی، دادخواهی کیفری و صیانت از دستاوردهای تمدنی گسترش داده است. با این حال، کارنامۀ عملیاتی شورا همواره تحت شعاع امتیازات انحصاری، رفتارهای گزینشی قدرتهای بزرگ و پیامدهای ناگوار اهرمهای تنبیهی بر معیشت ملتها قرار دارد. واکاوی این نظام، ضرورت بازنگری ساختاری و تقابل میان تدابیر جمعیِ منشورمدار را در برابر رفتارهای خودسرانه برخی کشورها نمایان میسازد. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
شورای امنیت سازمان ملل متحد یکی از ارکان اصلی و | شورای امنیت سازمان ملل متحد یکی از ارکان ششگانۀ اصلی سازمان ملل متحد در کنار مجمع عمومی، شورای اقتصادی و اجتماعی، شورای قیمومیت، دیوان بینالمللی دادگستری و دبیرخانه است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> بر پایۀ بند اول مادۀ 24 منشور ملل متحد، کشورهای عضو برای تضمین اقدام سریع و مؤثر، مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بینالمللی را به شورای امنیت واگذار کردهاند تا این شورا بهعنوان نمایندۀ آنها عمل کند.<ref>اردبیلی، حقوق بینالملل کیفری، 1393ش، ص114.</ref> این نهاد از نظر ساختار حقوقی، یک مرجع سیاسی و اجرایی با اختیارات وسیع فراملی بوده که مأموریت پیشگیری از بحرانها و مدیریت منازعات جهانی را عهدهدار است.<ref>ضیایی بیگدلی، حقوق بین الملل عمومی، 1395ش، ص245.</ref><br> | ||
ماهیت حقوقی شورای امنیت بر خلاف مجمع عمومی که بیشتر سفارشها و توصیههای غیرالزامی صادر میکند، بر مدار تصمیمگیریهای الزامی استوار بوده و کشورهای عضو، متعهد به پذیرش و اجرای مصوبات آن هستند.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص11-12.]</ref> با این حال، تعاریف حقوقی موجود در اسناد، این نهاد را یک ساختار تام و مستقل معرفی نمیکنند بلکه مشروعیت و حد مرز اختیارات آن در چارچوب اهداف و اصول مندرج در منشور تعریف میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1682910/fa توکلی افشار، «تحلیل و بررسی ابعاد حقوقی منشور سازمان ملل متحد»، 1403ش، ص314.]</ref> | |||
==پیشینه== | ==پیشینه== | ||
شورای امنیت سازمان ملل متحد نخستین نشست خود را در هفدهم ژانویۀ ۱۹۴۶م در کلیسای وستمینستر<ref>Westminster Abbey.</ref> لندن برگزار کرد و سپس مقر دائمی آن به نیویورک منتقل شد. ساختار شورا تا کنون سه دوره تحول اساسی را پشت سر گذاشته است؛ نخست در سال ۱۹۶۵م با اصلاح مواد ۲۳ و ۲۷ منشور، تعداد اعضای غیردائم از شش به ده کشور افزایش یافت؛ سپس در سال ۱۹۷۱م کرسی نمایندگی چین از جمهوری چین (تایوان) به جمهوری خلق چین واگذار شد و در نهایت پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱م، فدراسیون روسیه بدون اختلاف ساختاری جایگزین کرسی مذکور شد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> <ref group="دیدگاه">از اینجا به بعد پیشینه نیست</ref>بیاعتمادی میان قدرتهای بزرگ در سالهای آغازین پس از جنگ جهانی دوم، کارایی شورا را در منازعاتی نظیر اندونزی، فلسطین و کشمیر مختل کرد و با ممانعت از اقدام مؤثر بر پایۀ فصل هفتم منشور،<ref>فصل هفتم (Chapter VII of the United Nations Charter) منشور سازمان ملل متحد اختیارات شورای امنیت را برای حفظ صلح بیان میکند و به این شورا اجازه میدهد تا وجود هرگونه تهدیدی برای صلح، نقض صلح یا اقدام تجاوزگرانه را تعیین کند و اقدامات نظامی و غیر نظامی را برای برقرای صلح و امنیت بین المللی انجام دهد.</ref> سازمان ملل متحد را بهسمت مأموریتهای صلحبانی سوق داد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص163-164.]</ref> با پایان جنگ سرد نیز تمرکز شورا از جنگهای میان دولتها بهسمت درگیریهای داخلی تغییر یافت.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص164-166.]</ref> | شورای امنیت سازمان ملل متحد نخستین نشست خود را در هفدهم ژانویۀ ۱۹۴۶م در کلیسای وستمینستر<ref>Westminster Abbey.</ref> لندن برگزار کرد و سپس مقر دائمی آن به نیویورک منتقل شد. ساختار شورا تا کنون سه دوره تحول اساسی را پشت سر گذاشته است؛ نخست در سال ۱۹۶۵م با اصلاح مواد ۲۳ و ۲۷ منشور، تعداد اعضای غیردائم از شش به ده کشور افزایش یافت؛ سپس در سال ۱۹۷۱م کرسی نمایندگی چین از جمهوری چین (تایوان) به جمهوری خلق چین واگذار شد و در نهایت پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱م، فدراسیون روسیه بدون اختلاف ساختاری جایگزین کرسی مذکور شد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> <ref group="دیدگاه">از اینجا به بعد پیشینه نیست</ref>بیاعتمادی میان قدرتهای بزرگ در سالهای آغازین پس از جنگ جهانی دوم، کارایی شورا را در منازعاتی نظیر اندونزی، فلسطین و کشمیر مختل کرد و با ممانعت از اقدام مؤثر بر پایۀ فصل هفتم منشور،<ref>فصل هفتم (Chapter VII of the United Nations Charter) منشور سازمان ملل متحد اختیارات شورای امنیت را برای حفظ صلح بیان میکند و به این شورا اجازه میدهد تا وجود هرگونه تهدیدی برای صلح، نقض صلح یا اقدام تجاوزگرانه را تعیین کند و اقدامات نظامی و غیر نظامی را برای برقرای صلح و امنیت بین المللی انجام دهد.</ref> سازمان ملل متحد را بهسمت مأموریتهای صلحبانی سوق داد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص163-164.]</ref> با پایان جنگ سرد نیز تمرکز شورا از جنگهای میان دولتها بهسمت درگیریهای داخلی تغییر یافت.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص164-166.]</ref> | ||
