بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
رویۀ شورای امنیت در مواجهه با تخریب و قاچاق میراث فرهنگی توسط گروههای تروریستی، نشاندهندۀ یک چرخش هنجاری بهسمت امنیتیسازی فرهنگ و پیوند آن با حقوق بشر است. شورا میراث فرهنگی را عاملی حیاتی برای پیوستگی اجتماعی و هویت جوامع دانسته که نابودی آنها ریشههای صلح پایدار را خشک میکند. این رویکرد مترقی، حمله به آثار تاریخی را در قلمرو جنایات جنگی قلمداد کرده و تکالیف صریحی بر دوش صلحبانان و دولتها برای جرمانگاری داخلی و سد کردن مسیر درآمدزایی تروریستها گذاشته است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/585146/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA-%D8%A7%D8%B2. بیدقی و دیگران، «نقش شورای امنیت سازمان ملل متحد در حفاظت از میراث فرهنگی»، 1403ش، ص110-111.]</ref> | رویۀ شورای امنیت در مواجهه با تخریب و قاچاق میراث فرهنگی توسط گروههای تروریستی، نشاندهندۀ یک چرخش هنجاری بهسمت امنیتیسازی فرهنگ و پیوند آن با حقوق بشر است. شورا میراث فرهنگی را عاملی حیاتی برای پیوستگی اجتماعی و هویت جوامع دانسته که نابودی آنها ریشههای صلح پایدار را خشک میکند. این رویکرد مترقی، حمله به آثار تاریخی را در قلمرو جنایات جنگی قلمداد کرده و تکالیف صریحی بر دوش صلحبانان و دولتها برای جرمانگاری داخلی و سد کردن مسیر درآمدزایی تروریستها گذاشته است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/585146/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA-%D8%A7%D8%B2. بیدقی و دیگران، «نقش شورای امنیت سازمان ملل متحد در حفاظت از میراث فرهنگی»، 1403ش، ص110-111.]</ref> | ||
==چالشها، انتقادات و الگوهای اصلاح ساختار | ==چالشها، انتقادات و الگوهای اصلاح ساختار== | ||
===ابزارسازی از کمکهای بشردوستانه و رویکرد مسئولیت حمایت=== | ===ابزارسازی از کمکهای بشردوستانه و رویکرد مسئولیت حمایت=== | ||
یکی از انتقادهای جدی به شورا، ترویج روند همگرایی میان ملاحظات بشردوستانه و نظامیگری در منازعات است که مأموریتهای امدادی را از اصالت خود خارج میکند و کمکهای انسانی را به ابزار معامله سیاسی بدل میسازد.<ref>عباسی سرمدی، «دکترین مسئولیت حمایت: ازروند شکلگیری تا کاربرد ابزاری آن»، 1392ش، ص159.</ref> علاوه بر آن، تفسیر و اجرای رویکرد مسئولیت حمایت شامل مسئولیت پیشگیری، واکنش و بازسازی، بهجای اتکا بر اصل برابری حاکمیتها، بر پایۀ سیاست قدرت صورت میگیرد و این رویکرد هرگز در سرزمین قدرتهای بزرگ یا مناطق فاقد منافع استراتژیک برای آنها اعمال نمیشود.<ref>عباسی سرمدی، «دکترین مسئولیت حمایت: ازروند شکلگیری تا کاربرد ابزاری آن»، 1392ش، ص182.</ref> | یکی از انتقادهای جدی به شورا، ترویج روند همگرایی میان ملاحظات بشردوستانه و نظامیگری در منازعات است که مأموریتهای امدادی را از اصالت خود خارج میکند و کمکهای انسانی را به ابزار معامله سیاسی بدل میسازد.<ref>عباسی سرمدی، «دکترین مسئولیت حمایت: ازروند شکلگیری تا کاربرد ابزاری آن»، 1392ش، ص159.</ref> علاوه بر آن، تفسیر و اجرای رویکرد مسئولیت حمایت شامل مسئولیت پیشگیری، واکنش و بازسازی، بهجای اتکا بر اصل برابری حاکمیتها، بر پایۀ سیاست قدرت صورت میگیرد و این رویکرد هرگز در سرزمین قدرتهای بزرگ یا مناطق فاقد منافع استراتژیک برای آنها اعمال نمیشود.<ref>عباسی سرمدی، «دکترین مسئولیت حمایت: ازروند شکلگیری تا کاربرد ابزاری آن»، 1392ش، ص182.</ref> | ||
| خط ۶۸: | خط ۵۸: | ||
بحث دربارۀ صلاحیت شورای امنیت برای عمل بهعنوان قانونگذار جهانی و وضع قواعد عام، از مباحث چالشبرانگیز حقوقی است<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص13-15.]</ref> موافقان به ضرورت تفسیر پویای منشور برای مقابله با تهدیدات نوظهور مانند تروریسم استناد میکنند، در حالیکه مخالفان با تکیه بر اصل حاکمیت دولتها تأکید دارند که مبنای حقوق بینالملل، رضایت صریح کشورها بوده و شورا نمیتواند خارج از صلاحیت معاهدهای خود نقش قوۀ مقننه را ایفا کند.<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص17-19.]</ref> در مجموع، اقدامات این رکن بهویژه در وضع تحریمها، از سوی حقوقدانان به ضرورت پایبندی به موازین حقوق بشر و اصول عدالت محدود دانسته شده است.<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص42-43.]</ref> | بحث دربارۀ صلاحیت شورای امنیت برای عمل بهعنوان قانونگذار جهانی و وضع قواعد عام، از مباحث چالشبرانگیز حقوقی است<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص13-15.]</ref> موافقان به ضرورت تفسیر پویای منشور برای مقابله با تهدیدات نوظهور مانند تروریسم استناد میکنند، در حالیکه مخالفان با تکیه بر اصل حاکمیت دولتها تأکید دارند که مبنای حقوق بینالملل، رضایت صریح کشورها بوده و شورا نمیتواند خارج از صلاحیت معاهدهای خود نقش قوۀ مقننه را ایفا کند.<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص17-19.]</ref> در مجموع، اقدامات این رکن بهویژه در وضع تحریمها، از سوی حقوقدانان به ضرورت پایبندی به موازین حقوق بشر و اصول عدالت محدود دانسته شده است.<ref> [https://jlr.sdil.ac.ir/article%20199364.html زمانی و صفدری کهنه شهری، «اقدامات فراقانونی شورای امنیت در نقش حقوق بنیادین بشر»، 1403ش، ص42-43.]</ref> | ||
===موانع حقوقی و الگوهای اصلاح ساختار=== | ===موانع حقوقی و الگوهای اصلاح ساختار=== | ||
اصلاح ساختار شورا و افزایش اعضا، نیازمند تصویب دو سوم اعضای مجمع عمومی و تصویب مجالس ملی دو سوم کشورهای عضو، از جمله تمامی پنج عضو دائم شورای امنیت است. امری که بهدلیل تضاد با منافع قدرتها عقیم مانده است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/news/show/765678 «دیدگاهها و پیشنهادهای مختلف در مورد اصلاح ساختار شورای امنیت سازمان ملل»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> موافقان توسعۀ ساختار معتقدند ترکیب فعلی متعلق به واقعیتهای سال ۱۹۴۵م است و با افزایش اعضای سازمان از ۵۱ به ۱۹۳ کشور همخوانی ندارد و دموکراتیزه شدن شورا به مشروعیت آن کمک میکند؛ در مقابل، مخالفان بر این باورند که بزرگ شدن شورا از کارایی آن کاسته و وزن مجمع عمومی را کاهش میدهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> امروزه جبههبندی جدیدی از قدرتهای نوظهور شامل آلمان، ژاپن، هند و برزیل خواهان اصلاح منشور هستند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA «شورای امنیت»، ویکی فقه.]</ref> بررسی سناریوهای تغییر ساختار شورا برای جمهوری اسلامی ایران نیز بهدلیل ارتباط مستقیم با پروندههای منطقهای و بینالمللی، اهمیتی استراتژیک دارد.<ref> [https://journals.atu.ac.ir/article%2016469.html نظریزاده و ملکیعزینآبادی، «سناریوهای تغییر در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با تأکید بر رویکرد ایالات متحدۀ آمریکا و پیامدهای احتماعی برای جمهوری اسلامی ایران»، 1403ش، ص159-160.]</ref> | اصلاح ساختار شورا و افزایش اعضا، نیازمند تصویب دو سوم اعضای مجمع عمومی و تصویب مجالس ملی دو سوم کشورهای عضو، از جمله تمامی پنج عضو دائم شورای امنیت است. امری که بهدلیل تضاد با منافع قدرتها عقیم مانده است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/news/show/765678 «دیدگاهها و پیشنهادهای مختلف در مورد اصلاح ساختار شورای امنیت سازمان ملل»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> موافقان توسعۀ ساختار معتقدند ترکیب فعلی متعلق به واقعیتهای سال ۱۹۴۵م است و با افزایش اعضای سازمان از ۵۱ به ۱۹۳ کشور همخوانی ندارد و دموکراتیزه شدن شورا به مشروعیت آن کمک میکند؛ در مقابل، مخالفان بر این باورند که بزرگ شدن شورا از کارایی آن کاسته و وزن مجمع عمومی را کاهش میدهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> امروزه جبههبندی جدیدی از قدرتهای نوظهور شامل آلمان، ژاپن، هند و برزیل خواهان اصلاح منشور هستند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA «شورای امنیت»، ویکی فقه.]</ref> بررسی سناریوهای تغییر ساختار شورا برای جمهوری اسلامی ایران نیز بهدلیل ارتباط مستقیم با پروندههای منطقهای و بینالمللی، اهمیتی استراتژیک دارد.<ref> [https://journals.atu.ac.ir/article%2016469.html نظریزاده و ملکیعزینآبادی، «سناریوهای تغییر در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با تأکید بر رویکرد ایالات متحدۀ آمریکا و پیامدهای احتماعی برای جمهوری اسلامی ایران»، 1403ش، ص159-160.]</ref> | ||
==تحریمهای اقتصادی و تمایز حقوقی آن با تحریمهای یکجانبه== | ==تحریمهای اقتصادی و تمایز حقوقی آن با تحریمهای یکجانبه== | ||
غلبۀ رویکردهای یکجانبهگرایانه، استفاده از حق وتو و ساختار غیردموکراتیک شورا موجب شده تا این رکن در مواردی به ابزاری سیاسی در دست قدرتهای بزرگ تبدیل شود. این موضوع در کنفرانس سانفرانسیسکو نیز با اعتراض کشورها مواجه شد اما با تهدید قدرتها به عدم تأسیس سازمان، مورد پذیرش قرار گرفت. برای جبران این بنبستهای ساختاری، در جریان جنگ کره و وتوهای مکرر شوروی، مجمع عمومی در سال ۱۹۵۰م با تصویب قطعنامه ۳۷۷ موسوم به «اتحاد برای صلح» مقرر کرد که در صورت فلج شدن شورای امنیت، مجمع عمومی میتواند به درخواست اکثریت اعضا یا رأی ۹ عضو شورا، فوراً تشکیل جلسه داده و تدابیر دستهجمعی حتی توسل به نیروی نظامی را به اعضا توصیه کند؛ ابزاری که در بحران کانال سوئز (۱۹۵۶م)، اشغال مجارستان، پرونده نامیبیا (۱۹۸۱م) و بلندیهای جولان (۱۹۸۲م) جهت عبور از بنبست شورا بهکار گرفته شد.<ref> [http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> | غلبۀ رویکردهای یکجانبهگرایانه، استفاده از حق وتو و ساختار غیردموکراتیک شورا موجب شده تا این رکن در مواردی به ابزاری سیاسی در دست قدرتهای بزرگ تبدیل شود. این موضوع در کنفرانس سانفرانسیسکو نیز با اعتراض کشورها مواجه شد اما با تهدید قدرتها به عدم تأسیس سازمان، مورد پذیرش قرار گرفت. برای جبران این بنبستهای ساختاری، در جریان جنگ کره و وتوهای مکرر شوروی، مجمع عمومی در سال ۱۹۵۰م با تصویب قطعنامه ۳۷۷ موسوم به «اتحاد برای صلح» مقرر کرد که در صورت فلج شدن شورای امنیت، مجمع عمومی میتواند به درخواست اکثریت اعضا یا رأی ۹ عضو شورا، فوراً تشکیل جلسه داده و تدابیر دستهجمعی حتی توسل به نیروی نظامی را به اعضا توصیه کند؛ ابزاری که در بحران کانال سوئز (۱۹۵۶م)، اشغال مجارستان، پرونده نامیبیا (۱۹۸۱م) و بلندیهای جولان (۱۹۸۲م) جهت عبور از بنبست شورا بهکار گرفته شد.<ref> [http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> | ||
