بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''شورای امنیت سازمان ملل متحد'''</big>؛ اصلیترین بازوی اجرایی و فراملی در ساختار بینالملل برای مدیریت بحرانها و پاسداری از صلح جهانی.<br> | <big>'''شورای امنیت سازمان ملل متحد'''</big>؛ اصلیترین بازوی اجرایی و فراملی در ساختار بینالملل برای مدیریت بحرانها و پاسداری از صلح جهانی.<br> | ||
شورای امنیت سازمان ملل متحد، | شورای امنیت سازمان ملل متحد، مرجع اجرایی برای پیشگیری از منازعات و پاسداری از آرامش جهانی است. این نهاد مقتدر با گذشت زمان، مأموریت خود را از جنگهای سنتی به ابعاد نوظهوری چون چالشهای زیستمحیطی، دادخواهی کیفری و صیانت از دستاوردهای تمدنی گسترش داده است. با این حال، کارنامۀ عملیاتی شورا همواره تحت شعاع امتیازات انحصاری، رفتارهای گزینشی قدرتهای بزرگ و پیامدهای ناگوار اهرمهای تنبیهی بر معیشت ملتها قرار دارد. واکاوی این نظام، ضرورت بازنگری ساختاری و تقابل میان تدابیر جمعیِ منشورمدار را در برابر رفتارهای خودسرانه برخی کشورها نمایان میسازد. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
شورای امنیت سازمان ملل متحد یکی از ارکان ششگانۀ اصلی سازمان ملل متحد در کنار مجمع عمومی، شورای اقتصادی و اجتماعی، شورای قیمومیت، دیوان بینالمللی دادگستری و دبیرخانه است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> بر پایۀ بند اول مادۀ 24 منشور ملل متحد، کشورهای عضو برای تضمین اقدام سریع و مؤثر، مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بینالمللی را به شورای امنیت واگذار کردهاند تا این شورا بهعنوان نمایندۀ آنها عمل کند.<ref>اردبیلی، حقوق بینالملل کیفری، 1393ش، ص114.</ref> این نهاد از نظر ساختار حقوقی، یک مرجع سیاسی و اجرایی با اختیارات وسیع فراملی بوده که مأموریت پیشگیری از بحرانها و مدیریت منازعات جهانی را عهدهدار است.<ref>ضیایی بیگدلی، حقوق بین الملل عمومی، 1395ش، ص245.</ref | شورای امنیت سازمان ملل متحد یکی از ارکان ششگانۀ اصلی سازمان ملل متحد در کنار مجمع عمومی، شورای اقتصادی و اجتماعی، شورای قیمومیت، دیوان بینالمللی دادگستری و دبیرخانه است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> بر پایۀ بند اول مادۀ 24 منشور ملل متحد، کشورهای عضو برای تضمین اقدام سریع و مؤثر، مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بینالمللی را به شورای امنیت واگذار کردهاند تا این شورا بهعنوان نمایندۀ آنها عمل کند.<ref>اردبیلی، حقوق بینالملل کیفری، 1393ش، ص114.</ref> این نهاد از نظر ساختار حقوقی، یک مرجع سیاسی و اجرایی با اختیارات وسیع فراملی بوده که مأموریت پیشگیری از بحرانها و مدیریت منازعات جهانی را عهدهدار است.<ref>ضیایی بیگدلی، حقوق بین الملل عمومی، 1395ش، ص245.</ref> | ||
ماهیت حقوقی شورای امنیت بر خلاف مجمع عمومی که بیشتر سفارشها و توصیههای غیرالزامی صادر میکند، بر مدار تصمیمگیریهای الزامی استوار بوده و کشورهای عضو، متعهد به پذیرش و اجرای مصوبات آن هستند.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص11-12.]</ref> با این حال، تعاریف حقوقی موجود در اسناد، این نهاد را یک ساختار تام و مستقل معرفی نمیکنند بلکه مشروعیت و حد مرز اختیارات آن در چارچوب اهداف و اصول مندرج در منشور تعریف میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1682910/fa توکلی افشار، «تحلیل و بررسی ابعاد حقوقی منشور سازمان ملل متحد»، 1403ش، ص314.]</ref> | ماهیت حقوقی شورای امنیت بر خلاف مجمع عمومی که بیشتر سفارشها و توصیههای غیرالزامی صادر میکند، بر مدار تصمیمگیریهای الزامی استوار بوده و کشورهای عضو، متعهد به پذیرش و اجرای مصوبات آن هستند.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص11-12.]</ref> با این حال، تعاریف حقوقی موجود در اسناد، این نهاد را یک ساختار تام و مستقل معرفی نمیکنند بلکه مشروعیت و حد مرز اختیارات آن در چارچوب اهداف و اصول مندرج در منشور تعریف میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1682910/fa توکلی افشار، «تحلیل و بررسی ابعاد حقوقی منشور سازمان ملل متحد»، 1403ش، ص314.]</ref> | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
سیستم رأیگیری در شورای امنیت میان قطعنامهها و بیانیهها تفکیک قائل میشود. در مسائل اصلی و مربوط به اصل موضوع، تصمیمات شورا نیازمند کسب اکثریت کیفی یعنی 9 رأی موافق شامل آراء مثبت هر پنج عضو دائم بوده تا اقدام به صدور قطعنامه کند. در صورتیکه یک عضو دائم شورا طرف اختلاف باشد، در تصمیمات مربوط به حل مسالمتآمیز مناقشات از رأی دادن ممنوع است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> علاوه بر آن، در مواردی که اکثریت لازم بهدست نیاید، شورا اقدام به صدور بیانیۀ رئیس شورا میکند که ارزش حقوقی کمتری دارد.<ref> [https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> بر اساس منشور ملل متحد، تصمیمگیری در خصوص مسائل مربوط به آیین کار و نظامنامه، تنها نیازمند کسب رأی مثبت اکثریت عددی اعضا بوده و حق وتوی پنج عضو دائم در این حوزههای شکلی لحاظ نمیشود.<ref>ضیایی بیگدلی، حقوق بین الملل عمومی، 1395ش، ص250.</ref> | سیستم رأیگیری در شورای امنیت میان قطعنامهها و بیانیهها تفکیک قائل میشود. در مسائل اصلی و مربوط به اصل موضوع، تصمیمات شورا نیازمند کسب اکثریت کیفی یعنی 9 رأی موافق شامل آراء مثبت هر پنج عضو دائم بوده تا اقدام به صدور قطعنامه کند. در صورتیکه یک عضو دائم شورا طرف اختلاف باشد، در تصمیمات مربوط به حل مسالمتآمیز مناقشات از رأی دادن ممنوع است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> علاوه بر آن، در مواردی که اکثریت لازم بهدست نیاید، شورا اقدام به صدور بیانیۀ رئیس شورا میکند که ارزش حقوقی کمتری دارد.<ref> [https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> بر اساس منشور ملل متحد، تصمیمگیری در خصوص مسائل مربوط به آیین کار و نظامنامه، تنها نیازمند کسب رأی مثبت اکثریت عددی اعضا بوده و حق وتوی پنج عضو دائم در این حوزههای شکلی لحاظ نمیشود.<ref>ضیایی بیگدلی، حقوق بین الملل عمومی، 1395ش، ص250.</ref> | ||
===مکانیسم حق وتو=== | ===مکانیسم حق وتو=== | ||
حق وتو به امتیاز ویژه و انحصاری پنج عضو دائم شورای امنیت اطلاق میشود که بهواسطۀ آن، رأی منفی هر یک از این پنج کشور به تنهایی میتواند مانع از تصویب قطعنامههای ماهوی شود حتی اگر سایر اعضای شورا به آن رأی مثبت داده باشند. با این حال، رویۀ عملی شورا مقرر کرده که غیبت عمدی اعضای دائم در جلسات یا امتناع آنها از دادن رأی، بهعنوان رأی منفی یا همان وتو تلقی نشده و شورا آن را بهعنوان رأی ممتنع ارادی ثبت میکند تا مانع از تصویب قطعنامه نشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref | حق وتو به امتیاز ویژه و انحصاری پنج عضو دائم شورای امنیت اطلاق میشود که بهواسطۀ آن، رأی منفی هر یک از این پنج کشور به تنهایی میتواند مانع از تصویب قطعنامههای ماهوی شود حتی اگر سایر اعضای شورا به آن رأی مثبت داده باشند. با این حال، رویۀ عملی شورا مقرر کرده که غیبت عمدی اعضای دائم در جلسات یا امتناع آنها از دادن رأی، بهعنوان رأی منفی یا همان وتو تلقی نشده و شورا آن را بهعنوان رأی ممتنع ارادی ثبت میکند تا مانع از تصویب قطعنامه نشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ||
در این میان، مدافعان حق وتو معتقدند این امتیاز با مهار اصطکاک قدرتهای بزرگ، به پیشگیری از جنگ جهانی جدید کمک کرده است.<ref> [https://journals.atu.ac.ir/article%2016469.html نظریزاده و ملکیعزینآبادی، «سناریوهای تغییر در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با تأکید بر رویکرد ایالات متحدۀ آمریکا و پیامدهای احتماعی برای جمهوری اسلامی ایران»، 1403ش، ص159-160.]</ref> در مقابل، عملکرد شورا با سطح توافق آرا میان پنج عضو دائم ارتباط مستقیم دارد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص180-181.]</ref> برای نمونه، ایالات متحدۀ آمریکا مأموریتهای صلحبانی را در چارچوب سیاست خارجی خود تحلیل میکند. روسیه تمرکز خود را بر قلمرو شوروی سابق معطوف کرده است. چین پس از آغاز اصلاحات اقتصادی به یکی از مشارکتکنندگان فعال در اعزام نیرو تبدیل شد. فرانسه صلحبانی را ابزاری برای مدیریت بیثباتی در حاشیۀ اروپا و حفظ اعتبار بینالمللی خود میداند و انگلستان نیز بر انجام اصلاحات ساختاری برای کارآمدی عملیات پافشاری دارد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص168-170.]</ref> | در این میان، مدافعان حق وتو معتقدند این امتیاز با مهار اصطکاک قدرتهای بزرگ، به پیشگیری از جنگ جهانی جدید کمک کرده است.<ref> [https://journals.atu.ac.ir/article%2016469.html نظریزاده و ملکیعزینآبادی، «سناریوهای تغییر در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با تأکید بر رویکرد ایالات متحدۀ آمریکا و پیامدهای احتماعی برای جمهوری اسلامی ایران»، 1403ش، ص159-160.]</ref> در مقابل، عملکرد شورا با سطح توافق آرا میان پنج عضو دائم ارتباط مستقیم دارد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص180-181.]</ref> برای نمونه، ایالات متحدۀ آمریکا مأموریتهای صلحبانی را در چارچوب سیاست خارجی خود تحلیل میکند. روسیه تمرکز خود را بر قلمرو شوروی سابق معطوف کرده است. چین پس از آغاز اصلاحات اقتصادی به یکی از مشارکتکنندگان فعال در اعزام نیرو تبدیل شد. فرانسه صلحبانی را ابزاری برای مدیریت بیثباتی در حاشیۀ اروپا و حفظ اعتبار بینالمللی خود میداند و انگلستان نیز بر انجام اصلاحات ساختاری برای کارآمدی عملیات پافشاری دارد.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/JF/4018513942806.pdf سجادپور و آقامحمدی، «شورای امنیت، قدرتهای بزرگ و عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد: چارچوبهای مفهومی و کارکردهای عملیاتی»، 1394ش، ص168-170.]</ref> | ||
