زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
{{درشت|'''خونبس'''}}؛ سنت جلوگیری از ادامهٔ دعوا و کشتار و اصلاح روابط قبایل از راه ازدواج. | {{درشت|'''خونبس'''}}؛ سنت جلوگیری از ادامهٔ دعوا و کشتار و اصلاح روابط قبایل از راه ازدواج. | ||
خونبس یک سازوکار سنتی و قومی برای پایان نزاعهای برآمده از قتل، میان برخی اقوام است. در چارچوب این رسم، برای جلوگیری از انتقامجویی و جنگهای طولانی، طایفهٔ قاتل با پرداخت [[دیه|دیهای]] شامل [[پول]]، زمین، اسلحه | خونبس یک سازوکار سنتی و قومی برای پایان نزاعهای برآمده از قتل، میان برخی اقوام است. در چارچوب این رسم، برای جلوگیری از انتقامجویی و جنگهای طولانی، طایفهٔ قاتل با پرداخت [[دیه|دیهای]] شامل [[پول]]، زمین، اسلحه یا [[ازدواج اجباری]] دختری از طایفهٔ قاتل با مردی از طایفهٔ مقتول، سعی در جبران و برقراری [[صلح]] دارد. این رسم، ریشه در نظامهای قبیلهای و احساس [[همبستگی خونی]] دارد و با میانجیگری [[ریشسفید|ریشسفیدان]] و بزرگان اجرا میشود. خونبس از نظر اجتماعی به پایان درگیریها کمک میکند، اما ازدواج اجباری زنان در این فرایند، پیامدهای منفی روانی و اجتماعی برای آنان دارد و از دیدگاه [[قانون]] و [[فقه اسلامی]]، با مخالفتهای بسیاری روبرو میشود. | ||
خونصلح، نوعی رفتار عرفی رایج در قالب پیماننامه و عقد قرارداد میان خانوادهٔ قاتل و مقتول با هدف صرفنظرکردن از قصاص قاتل است. این رسم میان برخی طوایف، ایلات و عشایر که دارای روابط خویشاوندی متعدد هستند، اجرا میشود. کارکرد آیین خونصلح، پیشگیری از حوادث احتمالی و ناهنجاریهای اجتماعی در میان افراد یک جامعه است. | خونصلح، نوعی رفتار عرفی رایج در قالب پیماننامه و عقد قرارداد میان خانوادهٔ قاتل و مقتول با هدف صرفنظرکردن از قصاص قاتل است. این رسم میان برخی طوایف، ایلات و عشایر که دارای روابط خویشاوندی متعدد هستند، اجرا میشود. کارکرد آیین خونصلح، پیشگیری از حوادث احتمالی و ناهنجاریهای اجتماعی در میان افراد یک جامعه است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ خونبس از دو کلمهٔ «خون» و «بس» ترکیب شده و در لغت | واژهٔ خونبس از دو کلمهٔ «خون» و «بس» ترکیب شده و در لغت به معنی قطع خون، کافیبودن خون و قطع جریان خونی است که راه افتاده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/خون+بست دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه خونبست.]</ref> این واژه مترادف واژگانی چون خونصلح، خونبری و خونبها است<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعه انسانشناختی پدیده خونبس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص141.]</ref> و میان عربها به فصل معروف است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
خونبس در اصطلاح، سازوکار عرفی و قانونی اجتماعی<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> و نوعی روش غیررسمی کیفری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> میان خویشاوندان و افراد [[خانواده]] است<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> که موجب دریافت دیه و گذشت از قصاص قتل میشود و شکاف اجتماعی | خونبس در اصطلاح، سازوکار عرفی و قانونی اجتماعی<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> و نوعی روش غیررسمی کیفری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> میان خویشاوندان و افراد [[خانواده]] است<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> که موجب دریافت دیه و گذشت از قصاص قتل میشود و شکاف اجتماعی به وجود آمده را ترمیم میکند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref> در برخی سنتها، پساز درگیری که منجر به قتل میشود، زنانی از طایفهٔ قاتل به عقد مردانی از طایفهٔ مقتول در میآیند. به [[زن|زنی]] که در این فرایند، وسیلهٔ خونبس میشود، فَصیله میگویند. سنت قومی خونبس، سبب فامیلشدن دو خانوادهٔ متخاصم و مانع انتقامجوییها در آینده میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس «ناگفتههایی دربارۀ آیین خونبس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
پیشاز اسلام، معمولاً قاتل با مجازات قصاص روبرو میشد و این حکم هم در جامعهٔ عرب و هم در ایران، غلبه داشت و گذشت از مجازات قاتل، کمتر رخ میداد؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> اما براساس روایتهای شفاهی، رسم خونصلح از اوایل ورود دین اسلام به ایران، میان برخی اقوام و طوایف رواج یافت و تاکنون ادامه دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref> | پیشاز اسلام، معمولاً قاتل با مجازات قصاص روبرو میشد و این حکم هم در جامعهٔ عرب و هم در ایران، غلبه داشت و گذشت از مجازات قاتل، کمتر رخ میداد؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> اما براساس روایتهای شفاهی، رسم خونصلح از اوایل ورود دین اسلام به ایران، میان برخی اقوام و طوایف رواج یافت و تاکنون ادامه دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref> | ||
در برخی جوامع سنتی، واکنشها به قتل یکی از اعضای قبیله، بسیار پردامنه بود<ref>رید، انسان در عصر توحش، ۱۳۶۳ش، ص۳۳۹.</ref> و [[جنگ]] و نزاع میان قبیلهٔ فرد کشتهشده با قبیلهٔ قاتل، آنقدر ادامه مییافت تا قاتل، [[قصاص]] میشد یا | در برخی جوامع سنتی، واکنشها به قتل یکی از اعضای قبیله، بسیار پردامنه بود<ref>رید، انسان در عصر توحش، ۱۳۶۳ش، ص۳۳۹.</ref> و [[جنگ]] و نزاع میان قبیلهٔ فرد کشتهشده با قبیلهٔ قاتل، آنقدر ادامه مییافت تا قاتل، [[قصاص]] میشد یا طایفهٔ او با پرداخت [[دیه]]، رضایت طایفهٔ مقتول را به دست میآوردند.<ref>زیدان، تاریخ تمدن اسلام، ۱۳۶۹ش، ص۹۱۸.</ref> در این جوامع، حق خونداری از [[پدر]] به [[فرزند]] و نیز به خویشاوندان انتقال مییافت.<ref>شهبازی، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوهنشینان سرخی فارس، ۱۳۶۶ش، ص۱۵۹؛ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۳۹ش، ص۴۹۰.</ref> راهکار این جوامع برای کوتاهکردن دورهٔ نزاع، رسم خونبس بوده است. در این رسم، شخص مجرم یا [[خانواده]] یا اعضای طایفهٔ او این نوع دیه را برای دوری از قصاص و وقوع قتلی دیگر، میپرداختند. به باور برخی محققان، پیشینهٔ این رسم به دورهٔ زندگی قبیلهای انسانها میرسد<ref>ماسوری، «خیصُل»، مجلهٔ نامهٔ انسانشناسی، ۱۳۸۲ش، ص74.</ref> و در منابع کهن به مصادیقی از سنت خونبس در [[ایران باستان]]<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلیزاده، «پروندهای بهنام قربانیان آیین خونبس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و در قانوننامهٔ حمورابی و آشور اشاره شده است.<ref>بادامچی، آغاز قانونگذاری، تاریخ حقوق بینالنهرین باستان، ۱۳۸۲ش، ص34.</ref> برای رسم خونبس به شکلی که امروزه اجرا میشود، پیشینهای تا حدود ۸۰۰ سال در [[لرستان]]، شناسایی شده است.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-میشوند «رسمی که برای رضای خدا نیست، عروسانی که قربانی میشوند»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.]</ref> | ||
=== گستره === | === گستره === | ||
بیشتر مناطقی که دارای نظامهای قبیلهای و عشیرهای هستند، در قلمرو آیین خونصلح قرار دارند. در این جوامع بهدلیل همبستگی خونی افراد، ایجاد مشکل و آسیبرساندن به یک خانواده، ضربهزدن به کل قوم قلمداد میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> خونصلح بهعنوان یکی از آیینها و سنتهای اصیل میان برخی از اقوام مانند کردهای [[کرمانشاه]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضویفرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> و ایلام، عربها، لرها و بختیاریهای استان لرستان، [[خوزستان]]،<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری رواج دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص163.]</ref> این آیین در کشورهای پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز دیده میشود.<ref>[https://taaghche.com/book/238963/ | بیشتر مناطقی که دارای نظامهای قبیلهای و عشیرهای هستند، در قلمرو آیین خونصلح قرار دارند. در این جوامع بهدلیل همبستگی خونی افراد، ایجاد مشکل و آسیبرساندن به یک خانواده، ضربهزدن به کل قوم قلمداد میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> خونصلح بهعنوان یکی از آیینها و سنتهای اصیل میان برخی از اقوام مانند کردهای [[کرمانشاه]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضویفرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> و ایلام، عربها، لرها و بختیاریهای استان لرستان، [[خوزستان]]،<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری رواج دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص163.]</ref> این آیین در کشورهای پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز دیده میشود.<ref>[https://taaghche.com/book/238963/خون-صلح مصطفی ماهیدشتی، «کتاب خون صلح»، وبسایت طاقچه.]</ref> خونبس میان بیشتر اقوام و عشایر ایران مانند [[ایل قشقایی|قشقایی]]، [[ایل بختیاری|بختیاری]]، [[قوم لر|لر]]، لک، [[قوم کرد|کرد]]، [[قوم ترکمن|ترکمن]]، [[قوم بلوچ|بلوچ]]، [[قوم عرب|عرب]]<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و نیز در [[افغانستان]] با تفاوتهایی در شیوهٔ اجرای آن، رایج است.<ref>[https://swn.af/girl-abuse-female-victims-live-with-many-problems/ نایل، «بددادن دختران؛ زنان قربانی با مشکلات بسیار زندگی میکنند»، وبسایت سلام وطندار.]</ref> | ||
=== درخواست ثبت خونبس در فهرست آثار ناملموس === | === درخواست ثبت خونبس در فهرست آثار ناملموس === | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
=== در اسلام === | === در اسلام === | ||
خونصلح ازجمله آیینهای عرفی در جامعه است که پیشاز اسلام نیز وجود داشت؛ اما با ظهور اسلام و با تمسک به قوانین اسلامی در این آیین، تحولاتی ایجاد شد. آیین خونصلح بهدلایلی مانند اصلاح ذاتالبین، گسترش فرهنگ صلحجویی و بخشش، افزایش وحدت خانوادگی و اجتماعی، احترام به بزرگان خیراندیش با مبانی و دستورات دین اسلام، همخوانی و سازگاری دارد؛ اما برخی شرایط آن مانند پرداختهای اجباری مبالغ سنگین و [[ | خونصلح ازجمله آیینهای عرفی در جامعه است که پیشاز اسلام نیز وجود داشت؛ اما با ظهور اسلام و با تمسک به قوانین اسلامی در این آیین، تحولاتی ایجاد شد. آیین خونصلح بهدلایلی مانند اصلاح ذاتالبین، گسترش فرهنگ صلحجویی و بخشش، افزایش وحدت خانوادگی و اجتماعی، احترام به بزرگان خیراندیش با مبانی و دستورات دین اسلام، همخوانی و سازگاری دارد؛ اما برخی شرایط آن مانند پرداختهای اجباری مبالغ سنگین و [[ازدواج اجباری]] دختران بهعنوان دیه و خسارات، مورد نهی اسلام است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعه انسانشناختی پدیده خونبس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص165.]</ref> | ||
== اجرای خونبس == | == اجرای خونبس == | ||
آیین خونصلح در جوامع طایفهای و قومی برای حل اختلافات<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> ناشی از قتل عمد یا غیرعمد به کار میرود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضویفرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> این آیین با هدف جلوگیری از | آیین خونصلح در جوامع طایفهای و قومی برای حل اختلافات<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> ناشی از قتل عمد یا غیرعمد به کار میرود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضویفرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> این آیین با هدف جلوگیری از زنجیرهٔ خشونت و کاهش جرایم بعدی،<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> بهعنوان پیمانی ایلی و طایفهای بزرگ اجرا میشود و فراتر از یک آشتی ساده میان دو خانواده است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
=== زمان و آدابورسوم برگزاری آیین === | === زمان و آدابورسوم برگزاری آیین === | ||
در چارچوب این رسم، خانواده یا طایفهٔ قاتل برای گرفتن عفو از خانوادهٔ مقتول، اقدام میکنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعه انسانشناختی پدیده خونبس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص146.]</ref> این آیین با کنشهایی چون عزاداری، تسلیت، | در چارچوب این رسم، خانواده یا طایفهٔ قاتل برای گرفتن عفو از خانوادهٔ مقتول، اقدام میکنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعه انسانشناختی پدیده خونبس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص146.]</ref> این آیین با کنشهایی چون عزاداری، تسلیت، گریهٔ زنان و مردان، شلیک تفنگ و ابراز پشیمانیِ آشکار قاتل، زمینهٔ فروکش کردن کینههای درونی را فراهم میآورد.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص158-159.]</ref> مراسم پساز برگزاری یادبود مقتول<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> و غالباً با حضور ریشسفیدان و بزرگان قوم برگزار میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
در روز موعود، اقوام قاتل با اجرای سوگواریهای ویژهای چون چمری (نواختن ساز و دهل) و سرودهای محلی (مور، شیون و زاری)، همدردی خود را با | در روز موعود، اقوام قاتل با اجرای سوگواریهای ویژهای چون چمری (نواختن ساز و دهل) و سرودهای محلی (مور، شیون و زاری)، همدردی خود را با خانواده مقتول اعلام میکنند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> در برخی مناطق، قاتل را درحالیکه کفن پوشیده و دستانش بسته است، نزد اولیای دم میآورند. ریشسفیدان، برای یادآوری جایگاه والای قرآن و ترغیب به عفو، میان قرآن و شمشیر (نماد صلح و انتقام) به خانواده مقتول حق انتخاب میدهند.<ref>بهمنبیگی، عرف و عادت در عشایر فارس، ۱۳۲۴ش، ص35.</ref> در این مرحله، با سوگند به حرمت قرآن، از اولیای دم درخواست میشود تا از قصاص چشمپوشی کنند؛ این کار افزونبر اقرار به خطای قاتل، با یادآوری رحمت الهی و رأفت اسلامی، جبران خطا را تضمین میکند. پساز تلاشهای پیدرپی و اخذ رضایت، اولیای دم با بوسیدن قرآن، قاتل را عفو میکنند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> | ||
پساز بخشش، نشستهایی برای تعیین خونبها برگزار میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مقدار آن در طول زمان و با فرهنگ طوایف، تحول یافته است؛ در گذشته واگذاری زمینهای کشاورزی، باغها و احشام رایج بود، اما امروزه در شهرها اغلب بهصورت وجه نقد است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص168.]</ref> در عشایر [[قوم بلوچ|بلوچ]] به خونبها «[[بجار]]»<ref>برقعی، سازمان سیاسی حکومت محلی بنت، ۱۳۳۶ش، ص۲۰۴.</ref> و در لرستان «[[تاسو]]»<ref>امرایی، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۸.</ref> گفته میشود. افزونبر [[پول]]،<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۷۹.</ref> گاه | پساز بخشش، نشستهایی برای تعیین خونبها برگزار میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مقدار آن در طول زمان و با فرهنگ طوایف، تحول یافته است؛ در گذشته واگذاری زمینهای کشاورزی، باغها و احشام رایج بود، اما امروزه در شهرها اغلب بهصورت وجه نقد است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص168.]</ref> در عشایر [[قوم بلوچ|بلوچ]] به خونبها «[[بجار]]»<ref>برقعی، سازمان سیاسی حکومت محلی بنت، ۱۳۳۶ش، ص۲۰۴.</ref> و در لرستان «[[تاسو]]»<ref>امرایی، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۸.</ref> گفته میشود. افزونبر [[پول]]،<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۷۹.</ref> گاه اسلحهٔ ضارب و زمین نیز جزء دیه است.<ref>حنیف، شناخت ایل بیرانوند، ۱۳۷۷ش، ص۱۳۳.</ref> | ||
یکی از رسوم کهن در خونبس، ازدواج اجباری دختری از | یکی از رسوم کهن در خونبس، ازدواج اجباری دختری از طایفهٔ قاتل با مردی از طایفهٔ مقتول بود تا روابط دو طایفه زودتر ترمیم شود؛<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس اکرمی، «ناگفتههایی درباره آیین خونبس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> براساس شدت جرم یا جایگاه اجتماعی، گاه تا چهار دختر به طایفهٔ مقتول داده میشد.<ref>جانبالهی، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ۱۳۶۹ش، ص۴۷–۴۸.</ref> این دختران [[مراسم عروسی|جشن عروسی]]، [[جهیزیه]] و [[مهریه]] نداشتند و شیربها نیز به خانوادهٔ آنان تعلق نمیگرفت<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همچنین از جایگاه پایینی در طایفه برخوردار بودند.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-میشوند «رسمی که برای رضای خدا نیست، عروسانی که قربانی میشوند»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.]</ref> البته با گذشت زمان، این رسم کمرنگ شده است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159-161 و 170.]</ref> | ||
در میان عشایر لر و لک، پیشاز برگزاری مراسم، | در میان عشایر لر و لک، پیشاز برگزاری مراسم، خانوادهٔ قاتل برای پذیرایی، [[گوسفند]]، [[برنج]]، [[قند]]، [[چای]] و [[سیگار]] به خانه مقتول میفرستند و گاه موضوع خونبس را تا چهلم یا سالگرد مقتول به تأخیر میاندازند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خونبس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجیزاده، «خونبس»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در میان عشایر عربزبان، ابتدا به خانواده قاتل فرصتی برای توافق داده میشود که در این مدت مصونیت دارند؛ اگر توافق حاصل شود، خانوادهٔ فصلدهنده، پرچمی (نماد پرچم [[حضرت ابوالفضل]]) برافراشته میکنند و اگر نه، جنگ میان دو عشیره درمیگیرد.<ref>عزیزی، قبایل و عشایر عرب خوزستان، ۱۳۷۳ش، ص۱۱۵.</ref> | ||
=== کنشگران اصلی در آیین خونبس === | === کنشگران اصلی در آیین خونبس === | ||
در اجرای خونبس، تعامل چند گروه ذینفع در آن، با هدف پایاندادن به اختلافات قومی و ایجاد صلح و آشتی میان دو طایفه قابل مشاهده است: | در اجرای خونبس، تعامل چند گروه ذینفع در آن، با هدف پایاندادن به اختلافات قومی و ایجاد صلح و آشتی میان دو طایفه قابل مشاهده است: | ||
# '''بستگان قاتل و مقتول:''' بعداز وقوع درگیری و وقوع قتل، فضای متشنج در محدودهٔ سرزمینی دو طایفه به وجود میآید. افراد [[ایل]] در این مدت، در پی آسیبزدن به طرف مقابل هستند؛ مانند مسدودکردن راههای عبورومرور، جلوگیری از استفادهٔ مناسب از منابع آبی، کشاورزی و دامداری و تخریب برخی اموال یکدیگر.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153-154.]</ref> | |||
# '''بستگان قاتل و مقتول:''' بعداز وقوع درگیری و وقوع قتل، فضای متشنج در محدودهٔ سرزمینی دو طایفه | |||
# '''کدخدایان و ریشسفیدان:''' نقش [[ریشسفید|ریشسفیدان]] و افراد دارای اعتبار اجتماعی نزد ایلات در اجرای خونبس بسیار پررنگ است؛ آنها با رفتوآمد و انجام جلسات پیدرپی، درصدد میانجیگری برای سازش طوایف و منصرف کردن خانوادهها از انتقام هستند که گاهی ممکن است این تلاش صلحخواهانه سالها طول بکشد. گرچه در سالهای اخیر مراجع قضایی و بیمهای رواج یافته و بخش زیادی از اختلافات و تعیین دیات قتل و جرح از طریق آنها انجام میشود؛ اما باز هم نقش افراد ذینفوذ برای تعیین نهایی و کاهش میزان دیات و خسارات بسیار پررنگ و مؤثر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153.]</ref> | # '''کدخدایان و ریشسفیدان:''' نقش [[ریشسفید|ریشسفیدان]] و افراد دارای اعتبار اجتماعی نزد ایلات در اجرای خونبس بسیار پررنگ است؛ آنها با رفتوآمد و انجام جلسات پیدرپی، درصدد میانجیگری برای سازش طوایف و منصرف کردن خانوادهها از انتقام هستند که گاهی ممکن است این تلاش صلحخواهانه سالها طول بکشد. گرچه در سالهای اخیر مراجع قضایی و بیمهای رواج یافته و بخش زیادی از اختلافات و تعیین دیات قتل و جرح از طریق آنها انجام میشود؛ اما باز هم نقش افراد ذینفوذ برای تعیین نهایی و کاهش میزان دیات و خسارات بسیار پررنگ و مؤثر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153.]</ref> | ||
# '''قراردادهای ایلی:''' یکی از عناصر مهم در اجرای رسومات قومی، قراردادهای ایلی است؛ در نظام ایلی، بزرگان ایل، نمایندهٔ تامالاختیار در عقد قراردادهای صلح و جنگ محسوب میشوند. از گذشتهٔ دور نیز درون هر ایلی، برای حل نزاعها قراردادهایی بهصورت شفاهی یا مکتوب وجود داشته که مبنای عمل نسلهای بعد بوده است. برخی از این قراردادها مربوط به دوران معاصر است که قدرت، جمعیت، اصالت قومی و ثروت طوایف در نوع و سطح قراردادها تأثیرگذار بوده است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص155.]</ref> | # '''قراردادهای ایلی:''' یکی از عناصر مهم در اجرای رسومات قومی، قراردادهای ایلی است؛ در نظام ایلی، بزرگان ایل، نمایندهٔ تامالاختیار در عقد قراردادهای صلح و جنگ محسوب میشوند. از گذشتهٔ دور نیز درون هر ایلی، برای حل نزاعها قراردادهایی بهصورت شفاهی یا مکتوب وجود داشته که مبنای عمل نسلهای بعد بوده است. برخی از این قراردادها مربوط به دوران معاصر است که قدرت، جمعیت، اصالت قومی و ثروت طوایف در نوع و سطح قراردادها تأثیرگذار بوده است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص155.]</ref> | ||
| خط ۸۱: | خط ۸۰: | ||
خونبس دارای آثار مثبت و منفی اجتماعی است؛ این رسم برای طوایف و نظام ایلی از نظر اجتماعی سبب تقویت همبستگی و اتحاد خویشاوندی میشود و از طرف دیگر اختلافات در درون ایل به آسانی و با توافق از بین میرود؛ اما بهلحاظ جایگاه اجتماعی زن، یک پدیدهٔ ضدزن انگاشته میشود و اکثر زنان خونبس از اجرای این رسم، احساس نارضایتی دارند. برچسب خوردن در میان ایل، بزرگترین داغی است که زنان خونبس ازآن رنج میبرند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163-164.]</ref> رسم خونبس، برای زنانی که از این طریق ازدواج میکنند، ممکن است آسیبهای روانی مانند [[افسردگی]]، ناراحتی اعصاب، انواع [[خودکشی]]، ناامیدی و ناراضی بودن از زندگی را بههمراه داشته باشد. برخی از زنان خونبس، معتقدند که آنها قربانی اهداف نظام ایلی شدهاند و بعداز ازدواج در میان مردم، نوعی برچسب به آنها زده میشود و احساس خوشبختی نمیکنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص162.]</ref> | خونبس دارای آثار مثبت و منفی اجتماعی است؛ این رسم برای طوایف و نظام ایلی از نظر اجتماعی سبب تقویت همبستگی و اتحاد خویشاوندی میشود و از طرف دیگر اختلافات در درون ایل به آسانی و با توافق از بین میرود؛ اما بهلحاظ جایگاه اجتماعی زن، یک پدیدهٔ ضدزن انگاشته میشود و اکثر زنان خونبس از اجرای این رسم، احساس نارضایتی دارند. برچسب خوردن در میان ایل، بزرگترین داغی است که زنان خونبس ازآن رنج میبرند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163-164.]</ref> رسم خونبس، برای زنانی که از این طریق ازدواج میکنند، ممکن است آسیبهای روانی مانند [[افسردگی]]، ناراحتی اعصاب، انواع [[خودکشی]]، ناامیدی و ناراضی بودن از زندگی را بههمراه داشته باشد. برخی از زنان خونبس، معتقدند که آنها قربانی اهداف نظام ایلی شدهاند و بعداز ازدواج در میان مردم، نوعی برچسب به آنها زده میشود و احساس خوشبختی نمیکنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعۀ انسانشناختی پدیدۀ خونبس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص162.]</ref> | ||
یکی از چالشهای اصلی در آیین خونبس شکلگیری ازدواجهایی است که در آنها رضایت کامل طرفین وجود ندارد و در برخی موارد به [[ | یکی از چالشهای اصلی در آیین خونبس شکلگیری ازدواجهایی است که در آنها رضایت کامل طرفین وجود ندارد و در برخی موارد به [[ازدواج اجباری]] میانجامد<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس «ناگفتههایی دربارۀ آیین خونبس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و از نظر فقهی و قانونی فاقد اعتبار دانسته شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1832491/ازدواج-تحمیلی-و-اجباری-از-نظر-فقهی-و-حقوقی-با-رویکردی-بر-اسناد-داخلی-و-بین-المللی حاتمزاده، «ازدواج تحمیلی و اجباری از نظر فقهی و حقوقی با رویکردی بر اسناد داخلی و بینالمللی»، 1400ش، ص64.]</ref> [[سید علی خامنهای]] نیز دادن دختر از یک قبیله به قبیلهای دیگر برای حل اختلافات، بدون کسب رضایت او، را خلاف شرع دانسته است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/545879/نظر-صریح-رهبر-انقلاب-درباره-رسم-خون-بس «نظر صریح رهبر انقلاب دربارۀ رسم خونبس»، همشهری آنلاین.]</ref> | ||
== کارکردها == | == کارکردها == | ||
| خط ۸۷: | خط ۸۶: | ||
=== اجتماعی === | === اجتماعی === | ||
# '''بازگشت فرد خاطی به زندگی عادی''': از مهمترین کارکردهای این آیین پذیرش قاتل در جامعه است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضویفرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> در این آیین بهدلیل اظهار پشیمانی و درخواست جبران خطا، قاتل مجازات نشده<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خونبس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص107 .]</ref> و با مداخلهٔ بزرگان و ریشسفیدان طوایف و خانوادههای قاتل و مقتول، جرم او با شیوههای دیگری جبران میشود. بخشش قاتل، سبب پذیرش جمعی وی شده و او میتواند به زندگی عادی خود در جامعه ادامه دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضویفرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> | # '''بازگشت فرد خاطی به زندگی عادی''': از مهمترین کارکردهای این آیین پذیرش قاتل در جامعه است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضویفرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> در این آیین بهدلیل اظهار پشیمانی و درخواست جبران خطا، قاتل مجازات نشده<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خونبس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص107 .]</ref> و با مداخلهٔ بزرگان و ریشسفیدان طوایف و خانوادههای قاتل و مقتول، جرم او با شیوههای دیگری جبران میشود. بخشش قاتل، سبب پذیرش جمعی وی شده و او میتواند به زندگی عادی خود در جامعه ادامه دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضویفرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> | ||
# '''ترمیم و احیای روابط در جامعه''': خونصلح نوعی تجدید رسوم اصیل و حسنهٔ بومی و نماد همبستگی قومی، دینی و محیطی میان افراد یک جامعه است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعه انسانشناختی پدیده خونبس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163.]</ref> کارشناسان معتقدند در قوانین مدنی، رعایت حقوق و عدالت ترمیمی در جامعه از مهمترین جلوههای مدنیت است. آیین خونصلح بهعنوان یک پدیدهٔ اجتماعی، معرف این نوع از مدنیت بوده و میان طوایف و عشایر، کارکرد ترمیمی دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خونبس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص108.]</ref> ماهیت این رسم بهگونهای است که بدون ایجاد خشونت و درگیری برای انتقام میان خانوادهٔ قاتل و مقتول، با اجرای خونصلح به ترمیم | # '''ترمیم و احیای روابط در جامعه''': خونصلح نوعی تجدید رسوم اصیل و حسنهٔ بومی و نماد همبستگی قومی، دینی و محیطی میان افراد یک جامعه است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعه انسانشناختی پدیده خونبس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163.]</ref> کارشناسان معتقدند در قوانین مدنی، رعایت حقوق و عدالت ترمیمی در جامعه از مهمترین جلوههای مدنیت است. آیین خونصلح بهعنوان یک پدیدهٔ اجتماعی، معرف این نوع از مدنیت بوده و میان طوایف و عشایر، کارکرد ترمیمی دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خونبس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص108.]</ref> ماهیت این رسم بهگونهای است که بدون ایجاد خشونت و درگیری برای انتقام میان خانوادهٔ قاتل و مقتول، با اجرای خونصلح به ترمیم جامعهٔ آسیبدیده کمک کرده<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خانمحمدی و احسانی، «مطالعه انسانشناختی پدیده خونبس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص144.]</ref> و عامل اصلی در جلوگیری از وقوع جرم است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181 و 159.]</ref> | ||
# '''حفظ نظم عمومی جامعه''': برخلاف حقوق ترمیمی در جوامع مدرن که هدف آن اصلاح فرد و بازگرداندن مجرم به بدنهٔ اصلی جامعه است، در آیین خونصلح علاوهبر فرد، حفظ جامعه و ایجاد نظم و انسجام عمومی، هدف اصلی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خونبس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص108.]</ref> | # '''حفظ نظم عمومی جامعه''': برخلاف حقوق ترمیمی در جوامع مدرن که هدف آن اصلاح فرد و بازگرداندن مجرم به بدنهٔ اصلی جامعه است، در آیین خونصلح علاوهبر فرد، حفظ جامعه و ایجاد نظم و انسجام عمومی، هدف اصلی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خونبس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص108.]</ref> | ||
# '''پیشگیری از جرم و کاهش ناهنجاریهای اجتماعی''': جرم قتل میان طوایف، خاستگاه دعواها و درگیریهای خانوادگی-طایفگی بوده و ضررهای جانی و مالی بیشمار و خسارتهای جبرانناپذیر روحی و معنوی را برای شخص خاطی و اطرافیان او | # '''پیشگیری از جرم و کاهش ناهنجاریهای اجتماعی''': جرم قتل میان طوایف، خاستگاه دعواها و درگیریهای خانوادگی-طایفگی بوده و ضررهای جانی و مالی بیشمار و خسارتهای جبرانناپذیر روحی و معنوی را برای شخص خاطی و اطرافیان او به دنبال دارد. اما آیین خونصلح کاملاً از این پیامدها جلوگیری میکند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
# '''کاهش هزینههای دادرسی و مجازات''': امروزه خونصلح | # '''کاهش هزینههای دادرسی و مجازات''': امروزه خونصلح به معنای عفو کامل قاتل نیست و رسیدگی به جنبهٔ عمومی قتل توسط دستگاه کیفری اجرا میشود؛ اما اجرای این رسم سبب کاهش تعداد جلسات دادگاه و کوتاهشدن مسیر دادرسی و کاهش هزینههای آن میشود.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181.]</ref> | ||
=== فرهنگی و تربیتی === | === فرهنگی و تربیتی === | ||
* ترویج آیین خونصلح بهعنوان یک سنت قدیمی کارآمد در حلوفصل منازعات اجتماعی، نقش مؤثری در افزایش و ترغیب افراد به عفو و بخشش دارد. در مواقعی که قتل غیرعمد بوده، این آیین مانع بسیاری از آسیبهای خانوادگی، روحی و جسمی است که در پی قصاص بر خانوادهٔ شخص خاطی وارد شده و در برخی موارد اسباب انحلال زندگی بسیاری از خانوادهها را فراهم میکند. همچنین در پی وقوع قتل، بسیاری از اقوام قاتل و مقتول با یکدیگر درگیر شده و ممکن است این میزان درگیری منجر به مهاجرت برخی خانوادهها از منطقهٔ زندگی خود شود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> | * ترویج آیین خونصلح بهعنوان یک سنت قدیمی کارآمد در حلوفصل منازعات اجتماعی، نقش مؤثری در افزایش و ترغیب افراد به عفو و بخشش دارد. در مواقعی که قتل غیرعمد بوده، این آیین مانع بسیاری از آسیبهای خانوادگی، روحی و جسمی است که در پی قصاص بر خانوادهٔ شخص خاطی وارد شده و در برخی موارد اسباب انحلال زندگی بسیاری از خانوادهها را فراهم میکند. همچنین در پی وقوع قتل، بسیاری از اقوام قاتل و مقتول با یکدیگر درگیر شده و ممکن است این میزان درگیری منجر به مهاجرت برخی خانوادهها از منطقهٔ زندگی خود شود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
* برگزاری آیین خونصلح سبب ترمیم یا جبران خسارتهای مادی، معنوی و روحی وارده بر خانوادهٔ مقتول میشود. در این شرایط قاتل که خود را مدیون بخشش اولیای دم میداند با مسؤولیتپذیریِ آگاهانهای نسبت به آنها در پی جبران خطای خود بوده و تمامی آثار ناشی از قتل را میپذیرد. این امر سبب میشود تا خانوادهٔ مقتول، اقوام قاتل را بهعنوان شریک غم خود بپذیرند<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص174.]</ref> و در پی آن آتش خشم و کینهٔ آنها فروکش کرده و آرامش و صلح به دو طرف برگردد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3838921/آرامش-دو-طایفه-در-لرستان-با-آیین-خون-صلح «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون صلح»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> | * برگزاری آیین خونصلح سبب ترمیم یا جبران خسارتهای مادی، معنوی و روحی وارده بر خانوادهٔ مقتول میشود. در این شرایط قاتل که خود را مدیون بخشش اولیای دم میداند با مسؤولیتپذیریِ آگاهانهای نسبت به آنها در پی جبران خطای خود بوده و تمامی آثار ناشی از قتل را میپذیرد. این امر سبب میشود تا خانوادهٔ مقتول، اقوام قاتل را بهعنوان شریک غم خود بپذیرند<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص174.]</ref> و در پی آن آتش خشم و کینهٔ آنها فروکش کرده و آرامش و صلح به دو طرف برگردد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3838921/آرامش-دو-طایفه-در-لرستان-با-آیین-خون-صلح «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون صلح»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> | ||
| خط ۱۰۹: | خط ۱۰۶: | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* قرآن کریم. | * قرآن کریم. | ||
* «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خونصلح»، خبرگزاری | * «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خونصلح»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲ش. | ||
* امرایی، زهرا، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، لرستاننامه، شماره ۱، ۱۳۷۵ش. | * امرایی، زهرا، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، لرستاننامه، شماره ۱، ۱۳۷۵ش. | ||
* بادامچی، حسین، آغاز قانونگذاری: تاریخ حقوق بینالنهرین باستان، تهران، طرح نو، ۱۳۸۲ش. | * بادامچی، حسین، آغاز قانونگذاری: تاریخ حقوق بینالنهرین باستان، تهران، طرح نو، ۱۳۸۲ش. | ||
| خط ۱۲۶: | خط ۱۱۴: | ||
* تیموری، بهمن، «خین صالح و کالات»، فصلنامه فرهنگ مردم، شماره ۳، ۱۳۸۱ش. | * تیموری، بهمن، «خین صالح و کالات»، فصلنامه فرهنگ مردم، شماره ۳، ۱۳۸۱ش. | ||
* جانبالهی، سعید، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ذخایر انقلاب، شماره ۱۱، ۱۳۶۹ش. | * جانبالهی، سعید، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ذخایر انقلاب، شماره ۱۱، ۱۳۶۹ش. | ||
* حاتمزاده، سیدحسن، «ازدواج تحمیلی و اجباری از نظر فقهی و حقوقی با رویکردی بر اسناد داخلی و بینالمللی»، فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره ۲، ۱۴۰۰ش. | |||
* حاجیزاده، محبوبه، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۰ش. | * حاجیزاده، محبوبه، «خونبس»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۰ش. | ||
* حنیف، محمد، شناخت ایل بیرانوند، خرمآباد، پیغام، ۱۳۷۷ش. | * حنیف، محمد، شناخت ایل بیرانوند، خرمآباد، پیغام، ۱۳۷۷ش. | ||
* خانمحمدی، کریم و احسانی، حکمیه، «مطالعهٔ انسانشناختی پدیدهٔ خونبس در منطقهٔ صیدون خوزستان»، فصلنامهٔ علمی و پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ اول، تابستان ۱۳۹۷ش. | * خانمحمدی، کریم و احسانی، حکمیه، «مطالعهٔ انسانشناختی پدیدهٔ خونبس در منطقهٔ صیدون خوزستان»، فصلنامهٔ علمی و پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ اول، تابستان ۱۳۹۷ش. | ||
* «خونصلح»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ فروردین ۱۴۰۰ش. | |||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۷ مرداد ۱۴۰۴ش. | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۷ مرداد ۱۴۰۴ش. | ||
* | * «رسمی که برای رضای خدا نیست، عروسانی که قربانی میشوند»، خبرگزاری بینالمللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۸ش. | ||
* رضویفرد، بهزاد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خونصلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، حقوقی دادگستری، شماره ۹۴، ۱۳۹۵ش. | |||
* رید، اولین، انسان در عصر توحش، ترجمه محمود عنایت، تهران، هاشمی، ۱۳۶۳ش. | * رید، اولین، انسان در عصر توحش، ترجمه محمود عنایت، تهران، هاشمی، ۱۳۶۳ش. | ||
* زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام، به ترجمه علی جواهرکلام، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۹ش. | * زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام، به ترجمه علی جواهرکلام، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۹ش. | ||
* شهبازی، عبدالله، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوهنشینان سرخی فارس، تهران، | * شهبازی، عبدالله، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوهنشینان سرخی فارس، تهران، نی، ۱۳۶۶ش. | ||
* عزیزی، یوسف، قبایل و عشایر عرب خوزستان، تهران، یوسف عزیزی، ۱۳۷۳ش. | * عزیزی، یوسف، قبایل و عشایر عرب خوزستان، تهران، یوسف عزیزی، ۱۳۷۳ش. | ||
* غلامی، حسین و مرادقلی، حسین، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، پژوهشهای حقوق جزا و جرمشناسی، شماره ۵، ۱۳۹۴ش. | * غلامی، حسین و مرادقلی، حسین، «خونصلح؛ حلوفصل سنتی قتل»، پژوهشهای حقوق جزا و جرمشناسی، شماره ۵، ۱۳۹۴ش. | ||
* | * «فیلم خونبس»، وبسایت مشخصات، تاریخ بازدید: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
* مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، بهتحقیق عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۹ش. | * مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، بهتحقیق عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۹ش. | ||
* مصطفی ماهیدشتی، زینب، «کتاب خون صلح»، وبسایت طاقچه، تاریخ بازدید: | * مصطفی ماهیدشتی، زینب، «کتاب خون صلح»، وبسایت طاقچه، تاریخ بازدید: ۲ تیر ۱۴۰۵ش. | ||
* «ناگفتههایی دربارهٔ آیین خونبس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۹ش. | |||
* نامیان، فاطمه و همکاران، «خونبس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورکیم»، فرهنگ مردم ایران، شماره ۶۰، ۱۳۹۹ش. | * نامیان، فاطمه و همکاران، «خونبس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورکیم»، فرهنگ مردم ایران، شماره ۶۰، ۱۳۹۹ش. | ||
* نایل، رحیمگل، «بددادن دختران؛ زنان قربانی با مشکلات بسیار زندگی میکنند»، وبسایت سلام وطندار، تاریخ درج مطلب: | * نایل، رحیمگل، «بددادن دختران؛ زنان قربانی با مشکلات بسیار زندگی میکنند»، وبسایت سلام وطندار، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵م. | ||
* «نظر صریح رهبر انقلاب دربارهٔ رسم خونبس»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۳۹۹ش. | |||
* وائلیزاده، نادره، «پروندهای بهنام قربانیان آیین خونبس»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۹۹ش. | * وائلیزاده، نادره، «پروندهای بهنام قربانیان آیین خونبس»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۹۹ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
