خون‌بس: تفاوت میان نسخه‌ها

خون‌بس در اصطلاح، سازوکار عرفی و قانونی اجتماعی<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> و نوعی روش غیررسمی کیفری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضوی‌فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> میان خویشاوندان و افراد [[خانواده]] است<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> که موجب دریافت دیه و گذشت از قصاص قتل می‌شود و شکاف اجتماعی به وجود آمده را ترمیم می‌کند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref> در برخی سنت‌ها، پس‌از درگیری که منجر به قتل می‌شود، زنانی از طایفهٔ قاتل به عقد مردانی از طایفهٔ مقتول در می‌آیند. به [[زن|زنی]] که در این فرایند، وسیلهٔ خون‌بس می‌شود، فَصیله می‌گویند. سنت قومی خون‌بس، سبب فامیل‌شدن دو خانوادهٔ متخاصم و مانع انتقام‌جویی‌ها در آینده می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس «ناگفته‌هایی دربارۀ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

در برخی جوامع سنتی، واکنش‌ها به قتل یکی از اعضای قبیله، بسیار پردامنه بود<ref>رید، انسان در عصر توحش، ۱۳۶۳ش، ص۳۳۹.</ref> و [[جنگ]] و نزاع میان قبیلهٔ فرد کشته‌شده با قبیلهٔ قاتل، آن‌قدر ادامه می‌یافت تا قاتل، [[قصاص]] می‌شد یا طایفهٔ او با پرداخت [[دیه]]، رضایت طایفهٔ مقتول را به دست می‌آوردند.<ref>زیدان، تاریخ تمدن اسلام، ۱۳۶۹ش، ص۹۱۸.</ref> در این جوامع، حق خون‌داری از [[پدر]] به [[فرزند]] و نیز به خویشاوندان انتقال می‌یافت.<ref>شهبازی، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، ۱۳۶۶ش، ص۱۵۹؛ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۳۹ش، ص۴۹۰.</ref> راهکار این جوامع برای کوتاه‌کردن دورهٔ نزاع، رسم خون‌بس بوده است. در این رسم، شخص مجرم یا [[خانواده]] یا اعضای طایفهٔ او این نوع دیه را برای دوری از قصاص و وقوع قتلی دیگر، می‌پرداختند. به باور برخی محققان، پیشینهٔ این رسم به دورهٔ زندگی قبیله‌ای انسان‌ها می‌رسد و در منابع کهن به مصادیقی از سنت خون‌بس در [[ایران باستان]]<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به‌نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و در قانون‌نامهٔ حمورابی و آشور اشاره شده است.<ref>بادامچی، آغاز قانون‌گذاری، تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان، ۱۳۸۲ش، ص34.</ref> برای رسم خون‌بس به شکلی که امروزه اجرا می‌شود، پیشینه‌ای تا حدود ۸۰۰ سال در [[لرستان]]، شناسایی شده است.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست، عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>

یکی از رسوم کهن در خون‌بس، ازدواج اجباری دختری از طایفهٔ قاتل با مردی از طایفهٔ مقتول بود تا روابط دو طایفه زودتر ترمیم شود؛<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> براساس شدت جرم یا جایگاه اجتماعی، گاه تا چهار دختر به طایفهٔ مقتول داده می‌شد.<ref>جانب‌الهی، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ۱۳۶۹ش، ص۴۷–۴۸.</ref> این دختران [[مراسم عروسی|جشن عروسی]]، [[جهیزیه]] و [[مهریه]] نداشتند و شیربها نیز به خانوادهٔ آنان تعلق نمی‌گرفت<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همچنین از جایگاه پایینی در طایفه برخوردار بودند.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست، عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref> البته با گذشت زمان، این رسم کمرنگ شده است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159-161 و 170.]</ref>