| خط ۳: | خط ۳: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژه نهضت از ریشه «نهض» به معنای قیام، خیزش، بیداری است<ref>{{پک|آذر نوش|1381|ک=فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی|ص=۷۱۸–۷۱۹.}}</ref> و در اصطلاح نهضت عبارت است از حرکتی كه از سوی گروهی بهطور نسبی منظم و بادوام برای رسیدن به هدف اجتماعی ـ سیاسی معین و بر اساس نقش معین شكل ميگيرد.<ref>{{پک|مصباح یزدی||ک=انقلاب اسلامی و ریشه های آن|ص=31|ج=۱}}</ref> | واژه نهضت از ریشه «نهض» به معنای قیام، خیزش، بیداری است<ref>{{پک|آذر نوش|1381|ک=فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی|ص=۷۱۸–۷۱۹.}}</ref> و در اصطلاح نهضت عبارت است از حرکتی كه از سوی گروهی بهطور نسبی منظم و بادوام برای رسیدن به هدف اجتماعی ـ سیاسی معین و بر اساس نقش معین شكل ميگيرد.<ref>{{پک|مصباح یزدی||ک=انقلاب اسلامی و ریشه های آن|ص=31|ج=۱}}</ref> | ||
مشروطه در فرهنگ سیاسی ایران به نوعی از حکومت اطلاق میشود که در آن وضع قوانین بر عهده مجلس یا مجالس (شورا و سنا) است و دولت صرفاً مجری قوانین مصوب محسوب میگردد که در تقابل با حکومت استبدادی و دیکتاتوری قرار دارد. مشروطهخواهی به معنای طرفداری از حکومت قانون و مخالفت با حکومت فردی و استبدادی است و مشروطهطلبان خواستار تحدید قدرت حاکمیت از طریق قانون اساسی بودند. در جریان انقلاب مشروطه ایران، اصطلاح «مشروطه مشروعه» نیز توسط شیخ فضلالله نوری و طرفدارانش مطرح شد که بر حکومت مبتنی بر مشروطه و منطبق با احکام اسلام تأکید داشت و به عنوان یکی از دوگانههای مفهومی در تاریخ مشروطیت ایران باقی ماند.<ref>{{پک|دهخدا|3 خرداد 1405|ک=واژهیاب|ف=مشروطه}}</ref> | |||
مفهوم مشروطه در اندیشه جریانهای مختلف عصر مشروطه، تعریف واحد و مشخصی نداشت و طیفی از معانی از «دولت قانونمند مبتنی بر شرع» تا «دولت محدودشده به قانون اساسی عرفی» را در بر میگرفت. برای مثال، علمای مشروطهخواه همچون آخوند خراسانی و ملا عبدالله مازندرانی، مشروطیت را بهمثابه چارچوبی برای تحدید قدرت استبدادی و اجرای احکام شریعت در عصر غیبت تعریف میکردند که بر اساس آن، قوانین موضوعه باید منطبق بر موازین شرعی بوده و سلطنت مقید به قانون شود. در مقابل، شیخ فضلالله نوری با تأکید بر تمایز میان مشروطه اسلامی و مشروطه اروپایی، بر لزوم انطباق کامل قوانین مجلس با احکام الهی و مخالفت با الگوبرداری بیرویه از نظامهای غربی تأکید داشت، در حالی که روشنفکرانی نظیر تقیزاده، مشروطیت را نهادی وارداتی و تابع تمامعیار اصول پارلمانی غرب میدانستند.<ref>{{پک/بن|1|ک=مؤسسه مطالعات و پژوشهای سیاسی.|ف=معنا و مفهوم مشروطه از نگاه علما و مشروطهخواهان}}</ref> | مفهوم مشروطه در اندیشه جریانهای مختلف عصر مشروطه، تعریف واحد و مشخصی نداشت و طیفی از معانی از «دولت قانونمند مبتنی بر شرع» تا «دولت محدودشده به قانون اساسی عرفی» را در بر میگرفت. برای مثال، علمای مشروطهخواه همچون آخوند خراسانی و ملا عبدالله مازندرانی، مشروطیت را بهمثابه چارچوبی برای تحدید قدرت استبدادی و اجرای احکام شریعت در عصر غیبت تعریف میکردند که بر اساس آن، قوانین موضوعه باید منطبق بر موازین شرعی بوده و سلطنت مقید به قانون شود. در مقابل، شیخ فضلالله نوری با تأکید بر تمایز میان مشروطه اسلامی و مشروطه اروپایی، بر لزوم انطباق کامل قوانین مجلس با احکام الهی و مخالفت با الگوبرداری بیرویه از نظامهای غربی تأکید داشت، در حالی که روشنفکرانی نظیر تقیزاده، مشروطیت را نهادی وارداتی و تابع تمامعیار اصول پارلمانی غرب میدانستند.<ref>{{پک/بن|1|ک=مؤسسه مطالعات و پژوشهای سیاسی.|ف=معنا و مفهوم مشروطه از نگاه علما و مشروطهخواهان}}</ref> | ||
| خط ۸۳: | خط ۸۵: | ||
* کلیفوردادموند، باسورث، سلسلههای اسلامی جدید، ترجمۀ فریدون بدرهای، تهران، باز، 1381ش. | * کلیفوردادموند، باسورث، سلسلههای اسلامی جدید، ترجمۀ فریدون بدرهای، تهران، باز، 1381ش. | ||
* «گزارش/ نگاهی به دستاوردهای انقلاب مشروطه در ايران»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 14 مرداد 1394ش. | * «گزارش/ نگاهی به دستاوردهای انقلاب مشروطه در ايران»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 14 مرداد 1394ش. | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=مشروطه|نشانی=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87|تاریخ بازبینی=3 خرداد ۱۴۰5|وبگاه=واژهیاب}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مصباح یزدی|نام=محمدتقی|عنوان=انقلاب اسلامی و ريشههای آن|سال=1395|مکان=قم|ناشر=موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني|کوشش=قاشم شباننیان}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مصباح یزدی|نام=محمدتقی|عنوان=انقلاب اسلامی و ريشههای آن|سال=1395|مکان=قم|ناشر=موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني|کوشش=قاشم شباننیان}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=معنا و مفهوم مشروطه از نگاه علما و مشروطهخواهان|نشانی=https://psri.ir/?id=nznjp3fi|تاریخ=13 مرداد 1399|تاریخ بازبینی=3 خرداد ۱۴۰5|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟1!}}|وبگاه=مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی}} | * {{یادکرد وب|عنوان=معنا و مفهوم مشروطه از نگاه علما و مشروطهخواهان|نشانی=https://psri.ir/?id=nznjp3fi|تاریخ=13 مرداد 1399|تاریخ بازبینی=3 خرداد ۱۴۰5|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟1!}}|وبگاه=مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی}} | ||
