بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
مجلس شورای اسلامی رکن اصلی قانونگذاری در ایران و یکی از [[قوای سهگانه ایران|قوای سهگانه]] است که حدود یکششم از اصول قانون اساسی را به خود اختصاص میدهد.<ref>[https://www.irna.ir/news/5699630/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB% «نگاهی گذرا به نقش و جایگاه مجلس شورای اسلامی در قانون اساسی ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در نظام حقوقی ایران، مجلس مرکز تصمیمگیریهای کلان است؛ بهطوریکه قراردادهای خارجی و مصوبات دولتی بدون موافقت یا انطباق با قوانین این نهاد اعتبار اجرایی ندارند.<ref>[https://farsnews.ir/politics/1575178786000078992/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%87-%D9%87%D «مجلس شورای اسلامی؛ وظایف، اختیارات و رویهها»، خبرگزاری فارس.]</ref> | مجلس شورای اسلامی رکن اصلی قانونگذاری در ایران و یکی از [[قوای سهگانه ایران|قوای سهگانه]] است که حدود یکششم از اصول قانون اساسی را به خود اختصاص میدهد.<ref>[https://www.irna.ir/news/5699630/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB% «نگاهی گذرا به نقش و جایگاه مجلس شورای اسلامی در قانون اساسی ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در نظام حقوقی ایران، مجلس مرکز تصمیمگیریهای کلان است؛ بهطوریکه قراردادهای خارجی و مصوبات دولتی بدون موافقت یا انطباق با قوانین این نهاد اعتبار اجرایی ندارند.<ref>[https://farsnews.ir/politics/1575178786000078992/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%87-%D9%87%D «مجلس شورای اسلامی؛ وظایف، اختیارات و رویهها»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
دربارهٔ منشأ اعتبار مصوبات مجلس دو دیدگاه اساسی مطرح است؛ دیدگاه نخست، حاکمیت قوانین را ناشی از [[رأی مردم]] و [[قرارداد اجتماعی]] میان شهروندان و نمایندگان تلقی میکند. دیدگاه دوم، نظریهای فقهی است که حق تشریع را اصالتاً متعلق به [[خداوند]] میداند که در [[دوران غیبت]] به [[ولیفقیه]] واگذار شده است.<ref>مصباح یزدی، حکمت نظری و عملی در نهجالبلاغه، ۱۳۹۰ش، ص120.</ref> بر پایهٔ این دیدگاه، در نظام قانونگذاری ایران، امضای [[شورای نگهبان]] ضامن نهایی مشروعیت و اعتبار مصوبات مجلس است؛ بهطوریکه اگر تمامی نمایندگان مجلس شورای اسلامی به طرح یا لایحهای رأی مثبت دهند، اما شورای نگهبان آن را تأیید نکند، آن مصوبه فاقد اعتبار قانونی و حقوقی خواهد بود.<ref>[https://farsnews.ir/politics/1425380460000206609/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B6%D8%A7%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D «امضای شورای نگهبان ضامن مشروعیت قوانین است/ امام با شعار اسلام دلهای مردم را جلب کرد»، خبرگزاری فارس.]</ref> | دربارهٔ منشأ اعتبار مصوبات مجلس دو دیدگاه اساسی مطرح است؛ دیدگاه نخست، حاکمیت قوانین را ناشی از [[رأی مردم]] و [[قرارداد اجتماعی]] میان شهروندان و نمایندگان تلقی میکند. دیدگاه دوم، نظریهای فقهی است که حق تشریع را اصالتاً متعلق به [[خداوند]] میداند که در [[دوران غیبت]] به [[ولیفقیه]] واگذار شده است.<ref>مصباح یزدی، حکمت نظری و عملی در نهجالبلاغه، ۱۳۹۰ش، ص120.</ref> بر پایهٔ این دیدگاه، در نظام قانونگذاری ایران، امضای [[شورای نگهبان]] ضامن نهایی مشروعیت و اعتبار مصوبات مجلس است؛ بهطوریکه اگر تمامی نمایندگان مجلس شورای اسلامی به طرح یا لایحهای رأی مثبت دهند، اما شورای نگهبان آن را تأیید نکند، آن مصوبه فاقد اعتبار قانونی و حقوقی خواهد بود.<ref>[https://farsnews.ir/politics/1425380460000206609/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B6%D8%A7%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D «امضای شورای نگهبان ضامن مشروعیت قوانین است/ امام با شعار اسلام دلهای مردم را جلب کرد»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
[[پرونده:مجلس شورای اسلامی۱.png|جایگزین=دیدار نمایندگان مجلس با سید روحالله خمینی در حسینیه جماران|بندانگشتی|دیدار نمایندگان مجلس با سید روحالله خمینی در حسینیه جماران]] | |||
رابطهٔ مجلس با رهبر جمهوری اسلامی ایران یک رابطهٔ مشورتی نیست، بلکه مجلس بهعنوان قوهٔ مقننهٔ مستقل، صلاحیت عام قانونگذاری را داشته و بر اساس اصل پنجاهوهفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحت نظارت عالیهٔ [[ولایت فقیه]] و با هماهنگی سازوکار نظارتی شورای نگهبان فعالیت میکند.<ref>عمید زنجانی، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۸ش، ص245.</ref> | رابطهٔ مجلس با رهبر جمهوری اسلامی ایران یک رابطهٔ مشورتی نیست، بلکه مجلس بهعنوان قوهٔ مقننهٔ مستقل، صلاحیت عام قانونگذاری را داشته و بر اساس اصل پنجاهوهفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحت نظارت عالیهٔ [[ولایت فقیه]] و با هماهنگی سازوکار نظارتی شورای نگهبان فعالیت میکند.<ref>عمید زنجانی، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۸ش، ص245.</ref> | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۷: | ||
== فرایند شکلگیری و نظام انتخاباتی == | == فرایند شکلگیری و نظام انتخاباتی == | ||
[[پرونده:مجلس شورای اسلامی۲.jpg|جایگزین=ادای سوگند منتخبان مجلس دوازدهم|بندانگشتی|ادای سوگند منتخبان مجلس دوازدهم]] | |||
مجلس شورای اسلامی از طریق انتخابات سراسری، هر چهار سال یکبار و بر اساس معیارهای قانونی مشخص شکل میگیرد. این فرایند شامل بررسی صلاحیتها، تعیین الگوی رأیگیری و تأیید نهایی اعتبار نمایندگان است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/4749580/ÙاÙÙÙ-اÙتخابات-Ù
جÙس-Ø´ÙراÛ-اسÙاÙ
Û-اصÙاØØ§Ø «قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی +اصلاحات و الحاقات»، خبرگزاری میزان.]</ref> | مجلس شورای اسلامی از طریق انتخابات سراسری، هر چهار سال یکبار و بر اساس معیارهای قانونی مشخص شکل میگیرد. این فرایند شامل بررسی صلاحیتها، تعیین الگوی رأیگیری و تأیید نهایی اعتبار نمایندگان است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/4749580/ÙاÙÙÙ-اÙتخابات-Ù
جÙس-Ø´ÙراÛ-اسÙاÙ
Û-اصÙاØØ§Ø «قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی +اصلاحات و الحاقات»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
| خط ۷۱: | خط ۷۲: | ||
== تشکیلات و ساختار داخلی == | == تشکیلات و ساختار داخلی == | ||
[[پرونده:مجلس شورای اسلامی۳.png|جایگزین=هیئت رئیسه دوره اول مجلس شورای اسلامی|بندانگشتی|هیئت رئیسه دوره اول مجلس شورای اسلامی (۱۳۵۹–۱۳۶۳)؛ در این تصویر، از بالا (راست به چپ): منوچهر متکی، علی قائمی امیری، حسینی برمایی، سیدزاده، بشارتی و کتیرایی؛ و از پایین (راست به چپ): اسدالله بیات، محمد یزدی، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید محمد موسوی خوئینیها و مرتضی الویری دیده میشوند.]] | |||
مجلس شورای اسلامی از دویستونود نماینده تشکیل میشود که پنج کرسی آن به اقلیتهای دینی زرتشتی، کلیمی، آشوری و کلدانی، ارامنه شمال و ارامنه جنوب اختصاص دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/5699630/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB% «نگاهی گذرا به نقش و جایگاه مجلس شورای اسلامی در قانون اساسی ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> جلسات علنی پارلمان با حضور دوسوم نمایندگان رسمیت یافته<ref>قانون اساسی، اصل ۶۴.</ref> و مشروح مذاکرات آن از طریق رادیو و روزنامه رسمی منتشر میشود.<ref>قانون اساسی، اصل ۶۴.</ref> ادارهٔ امور داخلی و مدیریت این نهاد بر عهدهٔ ارکان زیر است: | مجلس شورای اسلامی از دویستونود نماینده تشکیل میشود که پنج کرسی آن به اقلیتهای دینی زرتشتی، کلیمی، آشوری و کلدانی، ارامنه شمال و ارامنه جنوب اختصاص دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/5699630/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB% «نگاهی گذرا به نقش و جایگاه مجلس شورای اسلامی در قانون اساسی ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> جلسات علنی پارلمان با حضور دوسوم نمایندگان رسمیت یافته<ref>قانون اساسی، اصل ۶۴.</ref> و مشروح مذاکرات آن از طریق رادیو و روزنامه رسمی منتشر میشود.<ref>قانون اساسی، اصل ۶۴.</ref> ادارهٔ امور داخلی و مدیریت این نهاد بر عهدهٔ ارکان زیر است: | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۴: | ||
== سازوکار قانونگذاری == | == سازوکار قانونگذاری == | ||
[[پرونده:مجلس شورای اسلامی۴.jpg|جایگزین=موافقت و مخالفت نمایندگان مجلس به برجام|بندانگشتی|برخی نمایندگان با انگشتان دست خود به نشانه چهار (موافقت) و دو (مخالفت) موضع خود را نسبت به برجام اعلام می کنند.]] | |||
فرایند وضع قوانین در حقوق اساسی ایران یک مسیر طولی و مرحلهای است. بر اساس قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی مقام صالح برای وضع قوانین عادی بوده و نمیتواند اختیار قانونگذاری را به غیر واگذار کند مگر تفویض موقت به کمیسیونهای داخلی در موارد ضروری. بهدلیل همین صلاحیت انحصاری، شرح و تفسیر قوانین عادی نیز بهطور کامل بر عهدهٔ خود مجلس قرار گرفته است.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/355613/وظایف-و-اختیارات-مجلس-شورای-اسلامی «وظایف و اختیارات مجلس شورای اسلامی»، خبرگزاری بصیرت.]</ref> | فرایند وضع قوانین در حقوق اساسی ایران یک مسیر طولی و مرحلهای است. بر اساس قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی مقام صالح برای وضع قوانین عادی بوده و نمیتواند اختیار قانونگذاری را به غیر واگذار کند مگر تفویض موقت به کمیسیونهای داخلی در موارد ضروری. بهدلیل همین صلاحیت انحصاری، شرح و تفسیر قوانین عادی نیز بهطور کامل بر عهدهٔ خود مجلس قرار گرفته است.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/355613/وظایف-و-اختیارات-مجلس-شورای-اسلامی «وظایف و اختیارات مجلس شورای اسلامی»، خبرگزاری بصیرت.]</ref> | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۲۵: | ||
== صلاحیتها و اختیارات == | == صلاحیتها و اختیارات == | ||
[[پرونده:مجلس شورای اسلامی۵.png|جایگزین=حسن روحانی در مجلس دهم|بندانگشتی|حسن روحانی در حال پاسخ به سؤال نمایندگان مجلس در تاریخ ۶ شهریور ۱۳۹۷ش (مجلس دهم)]] | |||
صلاحیتها و اختیارات قانونی مجلس شورای اسلامی بر اساس اصول قانون اساسی در چهار حوزهٔ اصلی تفکیک میشود: | صلاحیتها و اختیارات قانونی مجلس شورای اسلامی بر اساس اصول قانون اساسی در چهار حوزهٔ اصلی تفکیک میشود: | ||
# صلاحیتهای تقنینی: وظیفهٔ اصلی مجلس وضع قوانین در عموم مسائل کشور در حدود مقرر در قانون اساسی است. این صلاحیت شامل تصویب لوایح پیشنهادی دولت یا طرحهای قانونی ارائهشده از سوی نمایندگان، تفسیر قوانین عادی کشور و تصویب آزمایشی برخی قوانین در کمیسیونهای داخلی مجلس بر اساس اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی میشود.<ref>ویژه، حقوق اساسی پیشرفته، ۱۳۹۵ش، ص۹۸–۱۰۵؛ | # صلاحیتهای تقنینی: وظیفهٔ اصلی مجلس وضع قوانین در عموم مسائل کشور در حدود مقرر در قانون اساسی است. این صلاحیت شامل تصویب لوایح پیشنهادی دولت یا طرحهای قانونی ارائهشده از سوی نمایندگان، تفسیر قوانین عادی کشور و تصویب آزمایشی برخی قوانین در کمیسیونهای داخلی مجلس بر اساس اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی میشود.<ref>ویژه، حقوق اساسی پیشرفته، ۱۳۹۵ش، ص۹۸–۱۰۵؛ | ||
| خط ۱۴۱: | خط ۱۴۵: | ||
== سازمانها و نهادهای وابسته == | == سازمانها و نهادهای وابسته == | ||
[[پرونده:مجلس شورای اسلامی۶.jpg|جایگزین=ساختمان مرکز پژوهشهای مجلس در نیاوران|بندانگشتی|ساختمان مرکز پژوهشهای مجلس در نیاوران]] | |||
مجلس شورای اسلامی برای تأمین پشتوانهٔ کارشناسی و نظارتی خود، از تشکیلات علمی و مالی تابعه بهره میبرد: | مجلس شورای اسلامی برای تأمین پشتوانهٔ کارشناسی و نظارتی خود، از تشکیلات علمی و مالی تابعه بهره میبرد: | ||
* [[مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی]]: این مرکز در سال ۱۳۷۴ش با هدف ارائهٔ مشاورههای علمی و کارشناسی به نمایندگان در بررسی طرحها و لوایح تأسیس شد.<ref>مرکز پژوهشهای مجلس، کارنامه بیستساله مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، ۱۳۹۴ش، ص15-18.</ref> | * [[مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی]]: این مرکز در سال ۱۳۷۴ش با هدف ارائهٔ مشاورههای علمی و کارشناسی به نمایندگان در بررسی طرحها و لوایح تأسیس شد.<ref>مرکز پژوهشهای مجلس، کارنامه بیستساله مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، ۱۳۹۴ش، ص15-18.</ref> | ||
| خط ۱۷۶: | خط ۱۸۱: | ||
|- | |- | ||
|} | |} | ||
== نگارخانه == | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
