کارتن‌خوابی: تفاوت میان نسخه‌ها

کارتن‌خوابی، مفهوم برساخته و محصول زندگی شهری جدید است. این اصطلاح دربارهٔ افراد بی‌خانمانی به‌کار می‌رود که به‌صورت موقتی یا دائمی به زندگی و خوابیدن در مکان‌های عمومی روی آورده‌اند.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref> کارتن‌خوابی، به‌عنوان بارزترین شکل بی‌خانمانی،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1060141/fa اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص31.]</ref> یکی از پیامدهای جوامع در حال توسعه و مدرن است<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> و به وضعی اشاره دارد که افراد در اماکن و معابر عمومی به‌صورت شبانه‌روزی یا صرفاً شبانه زندگی می‌کنند. افراد کارتن‌خواب با نام‌های بی‌سرپناه، خیابان‌خواب و معتاد خیابانی<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref> در کوچه، جاده، گاراژها، کنار سطل زباله، رودخانه و وسایل نقلیه، خیابان، پارک، انبارها، کپرها، مکان‌های گرم، ایستگاه‌های اتوبوس و در اماکنی که سکونت‌گاه انسانی نیست، می‌خوابند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص31.]</ref>

کارتن‌خوابی، سبکی از زندگی است که در آن افراد بی‌سرپناه، شب را در فضاهای عمومی مانند خیابان‌ها، پارک‌ها یا زیر پل‌ها به‌سر می‌برند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/992812/fa . سبزی خوشنامی و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص64-65.]</ref> بسیاری از افراد کارتن‌خواب به‌دلیل گرفتاری در دام اعتیاد یا رفتارهای نابهنجار مانند سرقت، قتل و [[طلاق]]، از خانواده طرد شده‌اند. گونه‌هایی از کارتن‌خوابی، مصداق ولگردی بوده و جرم به حساب می‌آیند.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref>

افراد کارتن‌خواب را به دسته‌های مختلفی تقسیم کرده‌اند:

* بی‌سرپناهان؛ افراد فاقد هر نوع سرپناه.

* بی‌خانگان؛ افرادی که در یک مکان موقت اقامت دارند.

* افراد ساکن در اماکن ناامن، خطرناک و غیرقانونی؛

* افرادی که به‌دلیل ناتوانی در تهیهٔ مکان مستقل، به‌صورت جبری، در اماکن جمعی زندگی می‌کنند.<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref>

== دلایل کارتن‌خوابی ==

گسترش فرهنگ سرمایه‌داری،<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1274775/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B3%D «جهان‌آرا- کارتن‌خواب و راهکارهای رفع این آسیب با حضور دکتر ابراهیم رزاقی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> ازبین‌رفتن مشاغل سنتی، همخوانی نداشتن هزینه‌های زندگی با درآمد، افزایش جمعیت، گسست رابطه‌های خویشاوندی، معوقات پرداخت اجاره، نیاز مالکان به منزل خود، بیکاری، ازدست‌دادن خانه،<ref>[https://sanad.iau.ir/journal/jss/Article/537914?jid=537914 آقایی و دیگران، «نقش فضاهای شهری بر زندگی روزمرۀ کارتن‌خواب‌های شهر تهران» 1396ش، ص9.]</ref> تبعیت نکردن از هنجارهای جامعه،<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref> کم‌کاری مسئولان، شرایط ناکارآمد و ناسالم محیط بومی، مشکلات خانوادگی، بیماری‌های اسکیزوفرنی، دوقطبی ژنتیکی،<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> کار در شهرستان، مشاغل فصلی،<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.]</ref> مهاجرت، فقر، بیکاری، اعتیاد خانواده، ناامیدی، نبود امکانات اولیهٔ زندگی،<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> ورشکستگی مالی، اوضاع اقتصادی جامعه،<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref> معیوب بودن سیستم اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، شکاف طبقاتی،<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتن‌خوابی-در-شهرهای-بز «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref> کمرنگ بودن سیستم رفاه اجتماعی، حمایت نشدن دهک‌های پایین، سوءمصرف الکل و مواد مخدر،<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-132/562691-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D «کشورها با پدیدۀ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس.]</ref> تکدی‌گری، گم‌شدن، درراه‌ماندن، بی‌سرپرستی و طردشدن از سوی خانواده موجب کارتن‌خوابی می‌شود.<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref> به‌طور کلی عوامل متعددی در گرایش افراد به کارتن‌خوابی دخیل است، از جمله:

# تضعیف باورهای دینی در جامعه و کاهش سلامت اخلاقی و روانی و [[عزت نفس]] و خودباوری؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/244739/fa . بشیریان، «ارتباط نگرش مذهبی و سلامت روانی دانشجویان دانشگاه‌های شهر همدان»، 1397ش، ص37-38.]</ref>

# افزایش افراد بی‌خانمان،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4030950/%DA%AF%D9%88%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B8%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8% . «گور خواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گورخواب‌ها»، خبرگزاری مهر.]</ref> اعتیاد به مواد مخدر<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص29-30.]</ref> و ناتوانی‌های جسمی و روانی در بین نسل جدید؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/477037/fa . صدیق سروستانی و نصراصفهانی، «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتن‌خوابی در شهر تهران؛ پژوهشی کیفی»، 1389ش، ص1-2.]</ref>

# گسترش تنبلی و تن‌پروری و فرافکنی دربارهٔ فقر مادی؛<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>

# کم‌رنگ شدن روحیهٔ عزم ملی و امید میان نسل جدید؛<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.]</ref>

از منظر جامعه‌شناسی، مجموعه این شرایط، افراد را ناچار به‌سوی کارتن‌خوابی سوق می‌دهد. روانشناسان در بررسی عوامل کارتن‌خوابی به مشکلات خانوادگی، ابتلای به بیماری دوقطبی و اسکیزوفرنی یا حتی دوقطبی ژنتیکی نیز توجه کرده‌اند.<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>