مبلمان شهری: تفاوت میان نسخه‌ها

== خاستگاه و سیر تحول ==

مبلمان شهری پیوندی تاریخی و تفکیک‌ناپذیر با خاستگاه خود یعنی شهر، کوچه، میدان و پارک دارد. شهر بر ساختار خیابان تأثیر می‌گذارد و خیابان نیز به نوبه خود بر شکل‌گیری و طراحی مبلمان شهری اثر می‌گذارد و این رابطه‌ای متقابل و مستقیم است.<ref>[https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C.htm «طراحی فضاها و مبلمان شهری درراستای پایداری شهری با تأکید بر سنگ فرش یاده و مطالعة موردی: محدودۀ چهارراه آبرسان - تقاطع شهید بهشتی (تبریز)»، وب‌سایت مگیران.]</ref> در بررسی سیرتاریخی، در ایران باستان نمونه‌هایی چون سنگ‌نوشته‌های هگمتانه در دورۀ مادها، تندیس‌های هخامنشی، سکوهای صفوی و سقاخانه‌های اسلامی کارکردهایی مشابه داشته‌اند؛ با این حال تاریخچۀ مدونی در ایران ندارد.<ref>[https://gps.gu.ac.ir/article_7386.html لحمیان و همکاران، «نقش مبلمان شهری در توسعۀ گردشگری. مطالعۀ موردی: شهر ساری»، 1392ش، ص107.]</ref>  نخستین بار اصطلاح مبلمان شهری در قرن بیستم در اروپا و آمریکای شمالی به‌کار رفت.<ref>[https://www.srds.ir/article_220199.html بهادری و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی مناطق کلان‌شهر تبریز بر مبنای مؤلفه‌های مبلمان شهری»، 1405ش، ص93.]</ref> پس از جنگ جهانی دوم برای پیاده‌محوری و زیست‌پذیری فضاها، مبلمان شهری به‌طور نظام‌مند اهمیت یافت<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 «جایگاه مبلمان شهری در تعامل پایدار و منظر پایدار شهری بررسی بوستان نهج‌البلاغه تهران»، وب‌سایت مگیران.]</ref> و با ظهور طراحان و نوآوری در مواد، با فرآیندهای تولید و فناوری، طرح‌های جامعی پدید آمد و مفاهیمی چون یکپارچگی، هماهنگی، هویت و دوام محور طراحی قرار گرفت.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهري، هویت و تاریخچۀ آن»، وب‌سایت سبز زیور.]</ref>  

==انواع ==

# '''تجهیزات رفاهی و استراحت:''' نیمکت، سایه‌بان، آبخوری، وسایل بازی کودکان و مبلمان پارک.

# '''عناصر هویت‌بخش و هنری:''' مجسمه، گلدان، کتیبه، اِلمان نمادین و [[دیوارنگاری|دیوارنگاره‌ها]].<ref>[https://www.majournal.ir/index.php/ma/article/view/2933 مرادی غیاثی، «بررسی مبلمان شهری با رویکرد عناصر سازندۀ فضای شهری»، 1403ش، ص196-184.]</ref>

مبلمان شهری فراتر از یک نیاز کارکردی، ابزاری راهبردی برای توسعۀ اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهرها است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:<ref>[https://azarpp.co.ir/%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/ «مبلمان شهری چیست؟ ویژگی‌ها و نکات مبلمان شهری»، وب‌سایت آذرپاش پیشرو.]</ref>   

مبلمان شهری با ایجاد فضاهای مناسب در پارک‌ها و میادین، باعث افزایش تعامل اجتماعی، کاهش استرس، بهبود روحیه، سلامت فضاهای عمومی، ترغیب به مراقبت از محیط زیست و در مجموع ارتقای رفاه، زیبایی، سلامت روان و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را به همراه دارد.<ref>[https://letkatarahan.com/%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%A7/ «مبلمان شهری کاربرد و انواع ان در زیباسازی شهری»، وب‌سایت شرکت مهندسی لتکا طراحان ایده.]</ref> حضور فضاهای سبز و گل‌های معطر،<ref>[https://www.sid.ir/paper/863882/fa قربان‌فرخانی و بیجاری‌پور، «نقش مبلمان شهری در هویت و سیمای شهری»، 1392ش، ص7.]</ref> آرامش بصری و سرزندگی ایجاد کرده و خستگی روزانه را کاهش می‌دهد؛ در مقابل، سیمای ناخوشایند بصری موجب ناهنجاری‌های رفتاری، فشارهای روحی،<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C.htm «چالش‌های مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وب‌سایت مگیران.]</ref> سردرگمی، بی‌میلی به استفاده از فضاهای شهری می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/863882/fa قربان‌فرخانی و بیجاری‌پور، «نقش مبلمان شهری در هویت و سیمای شهری»، 1392ش، ص6.]</ref>     

چیدمان مناسب مبلمان شهری با کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی، ارتباط شهروندان با یکدیگر و با شهر را افزایش می‌دهد.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref> همچنین نمای مناسب شهری و استفاده صحیح از مبلمان، خستگی روزانه را زدوده و آرامشی پایدار را از فضای عمومی تا درون خانه و روابط خانوادگی به همراه می‌آورد.<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html آریان‌کیا، «ارزیابی توزیع فضایی- مکانی و بررسی وضعیت طراحی مبلمان شهری در سطح شهر گرگان با استفاده ازGIS»، 1401ش، ص282.]</ref>   

مبلمان شهری سازگار با محیط زیست با استفاده از مواد بازیافتی، کاهش مصرف انرژی، کاهش آلودگی و پسماند، و طراحی بهینه، نقش کلیدی در حفظ منابع طبیعی، کاهش اثرات مخرب زیست‌محیطی و ارتقای سلامت، رفاه و کیفیت زندگی شهروندان ایفا می‌کند.<ref>[https://azarpp.co.ir/%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/ «مبلمان شهری چیست؟ ویژگی‌ها و نکات مبلمان شهری»، وب‌سایت آذرپاش پیشرو.]</ref>   

مبلمان شهری فراتر از تأمین نیازهای فیزیکی، عنصری هویت‌بخش است که با چیدمان صحیح، تصویری ماندگار، حس تعلق و آرامش محیط را ایجاد می‌کند.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C.htm «چالش‌های مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وب‌سایت مگیران.]</ref> طراحی برآمده از باورها، هنر، فرهنگ و آداب جامعه،<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1.htm «بررسی و ارزیابی تاثیر سیما و منظر شهری و مبلمان شهری از منظر و هویت شهر»، وب‌سایت مگیران.]</ref> همراه با استفاده از امکانات بومی و مصالح محلی،<ref>[https://www.sid.ir/paper/863882/fa قربان‌فرخانی و بیجاری‌پور، «نقش مبلمان شهری در هویت و سیمای شهری»، 1392ش، ص7.]</ref> هویت را به زبان ناطق مبلمان تبدیل کرده و بر سیمای شهر تأثیری ماندگار می‌گذارد.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1.htm «بررسی و ارزیابی تاثیر سیما و منظر شهری و مبلمان شهری از منظر و هویت شهر»، وب‌سایت مگیران.]</ref>             

مبلمان شهری به‌عنوان یکی از ارکان اصلی فضاهای عمومی، نقشی فراتر از رفاه و آسایش داشته و بر رضایت و تجربۀ شهروندان از محیط شهری تأثیر مستقیم می‌گذارد.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D9%81%D8%B6.htm «بهره‌گیری از مبلمان شهری در خلق فضاهای شهری مطلوب‌تر بر پایۀ ترجیحات مردمی (نمونۀ موردی شهر شاهین‌شهر)»، وب‌سایت مگیران.]</ref> طراحی و مکان‌یابی مناسب، رنگ‌آمیزی، مکانیزه کردن تجهیزات، ساماندهی مراکز تفریحی و مشارکت بخش خصوصی، مبلمان شهری را به عاملی کلیدی در روحیۀ شهر و جذب گردشگر تبدیل کرده است.<ref>[https://gps.gu.ac.ir/article_7386.html لحمیان و همکاران، «نقش مبلمان شهری در توسعۀ گردشگری. مطالعۀ موردی: شهر ساری»، 1392ش، ص 118 و 109.]</ref>   

مبلمان شهری با کاهش موانع بصری و فیزیکی و حذف نقاط کور، امنیت فضاهای عمومی را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.idehrastak.com/effects-urban-furniture-on-security/ «تأثیرات طراحی مبلمان شهری بر امنیت شهری»، وب‌سایت ایده مجریان رستاک.]</ref>   

مبلمان شهری پدیده‌ای فرهنگ‌بنیاد بوده و طراحی دقیق جزئیات با تأکید بر کارکرد و هماهنگی با محیط، فضاها را به محلی برای تنفس و تعامل اجتماعی تبدیل می‌سازد؛ <ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C.htm «چالش‌های مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وب‌سایت مگیران.]</ref> بنابراین هر عنصر در پیوستگی کامل با محیط، منظر و بافت فرهنگی شهر طراحی می‌شود.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref> اصول استقرار این عناصر شامل اقلیم، تردد، ایمنی، هماهنگی با هویت بصری، هزینه نگهداری پایین،<ref>[https://ssa.co.ir/urban-furniture/ «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref> شکل زمین، دید بصری، فرهنگ کاربران، زیبایی، ابعاد، استانداردها، استحکام، مقاومت در برابر وندالیسم یا تخریب عمدی اموال<ref>[https://www.imna.ir/news/521478/%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «وندالیسم و پیامدهای آن در محیط شهری»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> و هماهنگی با دیگر اجزاست و طرح پویا، خود را با محیط در حال تغییر سازگار کرده و نیاز کاربران را رفع می‌کند.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref>

از همین رو، مبلمان شهری با تأثیر بر کیفیت چشم‌انداز و سلامت روان، نقش اساسی در ایجاد شهری زیبا و سالم دارد<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html آریان‌کیا، «ارزیابی توزیع فضایی- مکانی و بررسی وضعیت طراحی مبلمان شهری در سطح شهر گرگان با استفاده ازGIS»، 1401ش، ص301-300.]</ref> و موفقیت آن نیز در گرو اصول هماهنگی، وحدت، تنوع، تکرار و انعطاف‌پذیری است.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهري، هویت و تاریخچۀ آن»، وب‌سایت سبز زیور.]</ref>  

کارآیی مبلمان شهری زمانی است که با اقلیم، معماری، فرهنگ منطقه و همچنین مصالح و رنگ‌های بومی هماهنگ باشد و واکنش‌های بصری و روانی مثبتی را برانگیزد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص17.]</ref> بهره‌گیری از الگوهای معماری بومی، نقوش سنتی و رنگ‌های محلی، ضمن افزایش زیبایی بصری، حس تعلق، افتخار و مسئولیت‌پذیری شهروندان را نیز تقویت می‌کند.<ref>[https://letkatarahan.com/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87/ «طراحی مبلمان شهری به عنوان نماد هویت شهری»، وب‌سایت لتکا طراحان ایده]</ref> فضاهای باز شهری و مبلمان آنها، بستری برای ارتباط ناخودآگاه مردم با نمادهای فرهنگی و بازتابی از هویت، تاریخ و خاطرات جمعی است<ref>[https://www.sid.ir/paper/863882/fa قربان‌فرخانی و بیجاری‌پور، «نقش مبلمان شهری در هویت و سیمای شهری»، 1392ش، ص6.]</ref> که با تکیه بر سابقۀ کهن معماری ایران، آشفتگی‌های بصری شهر را کاهش می‌دهد.<ref>[https://www.majournal.ir/index.php/ma/article/view/2933 مرادی غیاثی، «بررسی مبلمان شهری با رویکرد عناصر سازندۀ فضای شهری»، 1403ش، ص186.]</ref>