ابرابزار |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''تشییع جنازه قاسم سلیمانی؛'''}} آیینی ملی-مذهبی با حضور میلیونی در ایران و عراق، نماد همبستگی و بازتولید گفتمان مقاومت. | {{درشت|'''تشییع جنازه قاسم سلیمانی؛'''}} آیینی ملی-مذهبی با حضور میلیونی در ایران و عراق، نماد همبستگی و بازتولید گفتمان مقاومت. | ||
[[تشییع جنازه]] قاسم سلیمانی در دیماه ۱۳۹۸ش یکی از گستردهترین آیینهای سوگ در تاریخ معاصر ایران بود که با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف عراق و ایران و با حضور میلیونی از اقشار مختلف مردم از جمله مراجع تقلید، مقامات کشوری و لشکری و جوانانی | [[تشییع جنازه]] قاسم سلیمانی در دیماه ۱۳۹۸ش یکی از گستردهترین آیینهای سوگ در تاریخ معاصر ایران بود که با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف عراق و ایران و با حضور میلیونی از اقشار مختلف مردم از جمله مراجع تقلید، مقامات کشوری و لشکری و جوانانی بیش از صد ملیت برگزار شد که به نظر تحلیلگران پیامهای متعددی در سطوح داخلی و بینالمللی به همراه داشت. این رویداد از عراق آغاز و در شهرهای اهواز، مشهد، تهران، قم و کرمان در جمهوری اسلامی ایران ادامه یافت. بازتاب گستردهٔ این مراسم در رسانههای جهانی و تأکید بر ابعاد سیاسی و اجتماعی آن، نشاندهندهٔ تأثیر عمیق این رویداد بر معادلات منطقهای و داخلی بود. | ||
== | == معرفی == | ||
تشییع جنازه [[قاسم سلیمانی]] به رویدادی آیینی اشاره دارد که پس از ترور وی به همراه [[ابومهدی المهندس]] و جمعی از همرزمانش در حملهٔ هوایی آمریکا به فرودگاه بغداد در بامداد ۱۳ دی ۱۳۹۸ش، به دستور [[دونالد ترامپ]]، رئیسجمهور وقت ایالات متحده، از روز ۱۴ دی در شهرهای عراق آغاز و تا ۱۸ دی در شهرهای ایران ادامه یافت.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref> | تشییع جنازه [[قاسم سلیمانی]] به رویدادی آیینی اشاره دارد که پس از ترور وی به همراه [[ابومهدی المهندس]] و جمعی از همرزمانش در حملهٔ هوایی آمریکا به فرودگاه بغداد در بامداد ۱۳ دی ۱۳۹۸ش، به دستور [[دونالد ترامپ]]، رئیسجمهور وقت ایالات متحده، از روز ۱۴ دی در شهرهای عراق آغاز و تا ۱۸ دی در شهرهای ایران ادامه یافت.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref> | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
|تهران | |تهران | ||
|۱۶ دی ۱۳۹۸ | |۱۶ دی ۱۳۹۸ | ||
|شروع از دانشگاه تهران، اقامه نماز میت توسط | |شروع از دانشگاه تهران، اقامه نماز میت توسط رهبر جمهوری اسلامی ایران و حضور مقامات کشوری و شخصیتهای مانند اسماعیل هنیه<ref>{{پک/بن|تشییع۸|ک=خبرگزاری فرارو|ف=تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم}}</ref>، تشییع تا میدان آزادی.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref> | ||
|- | |- | ||
|قم | |قم | ||
| خط ۴۹: | خط ۴۹: | ||
== تشییعکنندگان == | == تشییعکنندگان == | ||
در آیین تشییع پیکر قاسم سلیمانی در شهرهای مختلف عراق و ایران، طیفهای گستردهای از اقشار مختلف جامعه از جمله مراجع تقلید، علمای برجستهٔ حوزه، دانشگاهیان مقامات عالیرتبهٔ کشوری و لشکری<ref>{{پک/بن|تشییع۱۰|ک=خبرگزاری میزان|ف=خیزش دهها میلیون ایرانی و عراقی در مراسم تشییع پیکر مطهر حاج قاسم}}</ref> و نیز جوانانی | در آیین تشییع پیکر قاسم سلیمانی در شهرهای مختلف عراق و ایران، طیفهای گستردهای از اقشار مختلف جامعه از جمله مراجع تقلید، علمای برجستهٔ حوزه، دانشگاهیان مقامات عالیرتبهٔ کشوری و لشکری<ref>{{پک/بن|تشییع۱۰|ک=خبرگزاری میزان|ف=خیزش دهها میلیون ایرانی و عراقی در مراسم تشییع پیکر مطهر حاج قاسم}}</ref> و نیز جوانانی بیش از ۱۰۰ ملیت جهان حضور داشتند که با در دست داشتن پرچمهای کشورهای خود، بر ابعاد فراملی این رویداد تأکید میکردند.<ref>{{پک/بن|تشییع۸|ک=خبرگزاری فرارو|ف=تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم}}</ref> اسماعیل هنیه، رئیس وقت دفتر سیاسی حماس طی سخنانی، سلیمانی را «شهید القدس» نامید و بر نقش او در حمایت از آرمان فلسطین تأکید کرد.<ref>{{پک/بن|تشییع۹|ک=خبرگزاری صدا و سیما|ف=حاج قاسم، مردی از جنس مردم و انقلاب}}</ref> با این حال، برآوردهای متفاوتی از تعداد شرکتکنندگان در مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی در گزارش رسانهها ارائه شده است. برخی تعداد شرکتکنندگان در این مراسم را حدود ۲۰<ref>{{پک/بن|تشییع۱۹|ک=خبرگزاری مهر|ف=حدود ۲۰ میلیون نفر در تشییع پیکر سردار سلیمانی شرکت کردند}}</ref> تا ۲۵ میلیون نفر و تعداد شرکتکنندگان در مراسم تهران را حدود ۵ تا ۷ میلیون نفر برآورد کرده است.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۸|ک=وبسایت تابناک|ف=حضور میلیونی در مراسم تشییع شهید سلیمانی}}</ref> این مراسم در سطح جهانی از نظر تعداد شرکتکنندگان، پس از مراسم تشییع شخصیتهایی مانند آنا دورای در هند، سید روحالله خمینی در جمهوری اسلامی ایران و آبراهام لینکلن در آمریکا، در شمار یکی از بزرگترین مراسم تشییع جهان قرار گرفته است.<ref>{{پک/بن|تشییع۶|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=تشییع پیکر امام خمینی (ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیتترین ها}}</ref> | ||
== نشانهها و آیینهای نمادین == | == نشانهها و آیینهای نمادین == | ||
به گزارش رسانهها در طول مراسم تشییع، نشانهها و نمادهای متعددی به کار گرفته شد. برای مثال استفاده گسترده از پرچمهای سهرنگ ایران، تصاویر گوناگون قاسم سلیمانی، پرچمهای قرمز با عبارت «یا منتقم»، پیشانیبندهای قرمز با همان عبارت و پرچمهای گروههای مقاومت منطقه<ref>{{پک/بن|۱۰|ک=وبسایت انصاف نیوز|ف=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی}}</ref> از جمله عصائب اهل الحق عراق، کتائب حزبالله عراق و گردانهای الاشتر بحرین از نشانههای دیداری بود. پلاکاردهایی با مضامین «انتقام سخت»، «بدرود فرمانده»، «خونبهایت فتح قدس است»، «یک جهان منتقم تو هستند» و «یالثاراتالحسین»<ref>{{پک/بن|تشییع۱۶|ک=وبسایت هفت صبح|ف=شعارها و پرچمهای حاضر در مراسم بدرقه حاج قاسم}}</ref> نیز در دست شرکتکنندگان دیده میشد. در عرصهٔ شنیداری نیز پخش ترانههای عاشورایی و حماسی از ایستگاههای صلواتی، مداحی، شعارهای جمعی و فریادهای تکبیر و صلوات، فضای شنیداری مراسم را شکل میداد. همچنین سینهزنی جمعی، تشکیل صفوف نماز و گریهٔ گستردهٔ شرکتکنندگان از آیینهای اجراشده در این مراسم بود. خودروهای حامل پیکرها نیز با تزیینات متفاوت، جلوهای دیگر از نمادپردازیهای این آیین بهشمار میرفتند.<ref>{{پک/بن|۱۰|ک=وبسایت انصاف نیوز|ف=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی}}</ref> | به گزارش رسانهها در طول مراسم تشییع، نشانهها و نمادهای متعددی به کار گرفته شد. برای مثال استفاده گسترده از پرچمهای سهرنگ ایران، تصاویر گوناگون قاسم سلیمانی، پرچمهای قرمز با عبارت «یا منتقم»، پیشانیبندهای قرمز با همان عبارت و پرچمهای گروههای موسوم به مقاومت منطقه<ref>{{پک/بن|۱۰|ک=وبسایت انصاف نیوز|ف=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی}}</ref> از جمله عصائب اهل الحق عراق، کتائب حزبالله عراق و گردانهای الاشتر بحرین از نشانههای دیداری بود. پلاکاردهایی با مضامین «انتقام سخت»، «بدرود فرمانده»، «خونبهایت فتح قدس است»، «یک جهان منتقم تو هستند» و «یالثاراتالحسین»<ref>{{پک/بن|تشییع۱۶|ک=وبسایت هفت صبح|ف=شعارها و پرچمهای حاضر در مراسم بدرقه حاج قاسم}}</ref> نیز در دست شرکتکنندگان دیده میشد. در عرصهٔ شنیداری نیز پخش ترانههای عاشورایی و حماسی از ایستگاههای صلواتی، مداحی، شعارهای جمعی و فریادهای تکبیر و صلوات، فضای شنیداری مراسم را شکل میداد. همچنین سینهزنی جمعی، تشکیل صفوف نماز و گریهٔ گستردهٔ شرکتکنندگان از آیینهای اجراشده در این مراسم بود. خودروهای حامل پیکرها نیز با تزیینات متفاوت، جلوهای دیگر از نمادپردازیهای این آیین بهشمار میرفتند.<ref>{{پک/بن|۱۰|ک=وبسایت انصاف نیوز|ف=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی}}</ref> | ||
== بازتابها == | == بازتابها == | ||
=== رسانهای === | === رسانهای === | ||
مراسم تشییع | مراسم تشییع توسط رسانههای جهانی از جمله رویترز، بیبیسی، سیانان، فرانس ۲۴، گاردین، دیلیمیل و دویچهوله این رویداد را پوشش دادند. روزنامههای نیویورک تایمز، واشینگتن پست و والاستریت ژورنال نیز تصاویر و گزارشهایی از این مراسم را در صفحه اول خود منتشر کردند. رسانههای خارجی بهطور عمده بر سه محور اصلی تمرکز داشتند: حجم گستردهٔ جمعیت حاضر در مراسم، گریه رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام نماز و اظهارات زینب سلیمانی، دختر سلیمانی مبنی بر اینکه شهادت پدرش روزهای تاریکی را برای آمریکا رقم خواهد زد. الجزیره این رویداد را «بزرگترین مراسم تشییع در تاریخ ایران مدرن» خواند. همچنین برخی رسانهها به شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی شرکتکنندگان و آتشزدن پرچمهای این کشورها در جریان مراسم اشاره کردند.<ref>{{پک/بن|تشییع۷|ک=خبرگزاری فرارو|ف=حضور گسترده مردم خارجیها را غافلگیر کرد}}</ref> خبرنگار شبکه اماسانبیسی نیز با انتشار تصاویر هوایی از جمعیت تهران، تصریح کرد که دستور ترامپ برای ترور سلیمانی، نتیجهای معکوس در پی داشته است. رسانههایی چون آسوشیتدپرس، رویترز و بیبیسی نیز با اشاره به شعارهای ضدآمریکایی و وعدههای انتقام، این رویداد را بهعنوان نقطهعطفی در تنشهای ایران و آمریکا تحلیل کردند.<ref>{{پک/بن|۹|ک=خبرگزاری فرارو|ف=بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانههای جهان}}</ref> | ||
=== فضای مجازی === | === فضای مجازی === | ||
برخی کاربران شبکههای اجتماعی با اشاره به اشکهای رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام | برخی کاربران شبکههای اجتماعی با اشاره به اشکهای رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام اقامه نماز میت، این صحنه را نشانهای از عظمت رویداد و پیوند عاطفی با سلیمانی دانستند. همچنین بسیاری از کاربران، حضور گستردهٔ مردم در شهرهای مختلف را نمادی از وفاداری به آرمانهای مقاومت و عدم فراموشی قهرمانان ملی توصیف کردند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۳|ک=اعتماد آنلاین|ف=واکنش کاربران به حضور میلیونی مردم در مراسم وداع با حاج قاسم + تصویر}}</ref> | ||
=== فرهنگی و هنری === | === فرهنگی و هنری === | ||
به گزارش رسانهها، رویداد تشییع پیکر قاسم سلیمانی با برگزاری فراخوانها و نمایشگاههای عکسی متعدد، بازتابی در عرصهٔ هنرهای تجسمی یافت. | به گزارش رسانهها، رویداد تشییع پیکر قاسم سلیمانی با برگزاری فراخوانها و نمایشگاههای عکسی متعدد، بازتابی در عرصهٔ هنرهای تجسمی یافت. خانه عکاسان ایران و انجمن عکاسان انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، فراخوان عکاسی «فرمانده من» را با موضوع تشییع در شهرهای اهواز، مشهد، تهران، قم و کرمان برگزار کردند که در آن عکاسان حرفهای، عموم مردم و نوجوانان، آثار خود را در بخشهای تک عکس، مجموعه عکس و عکاسی با تلفن همراه فرستادند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۱|ک=خبرگزاری قدس|ف=فراخوان عکاسی از تشییع شهید قاسم سلیمانی با عنوان «فرمانده من»}}</ref><ref>{{پک/بن|تشییع۲۲|ک=خبرگزاری مهر|ف=نمایشگاه عکس از جلوههای مردمی محبوبیت حاج قاسم افتتاح شد}}</ref> همچنین در سومین سالگرد ترور او، نمایشگاه «کآرام جانم میرود» با نمایش ۶۵ عکس از ۳۷ عکاس از مراسم تشییع جنازه قاسم سلیمانی در شهرهای عراق و ایران، به همت خانه عکاسان ایران در حوزه هنری برگزار شد. این فراخوانها و نمایشگاهها با هدف ثبت و بازنمایی ابعاد مردمی و احساسی حضور سلیمانی در زندگی عمومی و پیوند عاطفی مردم با او برگزار شدند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۰|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=۶۵ عکس از تشییع پیکر سردار سلیمانی روی دیوار میرود}}</ref> | ||
== پیامدها == | == پیامدها == | ||
* [[سید علی خامنهای]] رهبر سابق انقلاب اسلامی ایران این رویداد را «بزرگترین بدرقه جهان» توصیف کرده و آن را نماد برانگیختگی مقاومت در جهان اسلام و نشانهای از شکست استکبار در دو دورهٔ حیات و پس از شهادت سلیمانی دانسته است. از منظر وی، این تشییع، ژنرالهای جنگ نرم آمریکا را متحیر ساخت و غلبهٔ نرمافزاری بر هیمنهٔ استکبار را به نمایش گذاشت.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۴|ک=وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای|ف=بیانات در دیدار دستاندرکاران مراسم سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی و خانواده شهید سلیمانی}}</ref> | * [[سید علی خامنهای]] رهبر سابق انقلاب اسلامی ایران این رویداد را «بزرگترین بدرقه جهان» توصیف کرده و آن را نماد برانگیختگی مقاومت در جهان اسلام و نشانهای از شکست استکبار در دو دورهٔ حیات و پس از شهادت سلیمانی دانسته است. از منظر وی، این تشییع، ژنرالهای جنگ نرم آمریکا را متحیر ساخت و غلبهٔ نرمافزاری بر هیمنهٔ استکبار را به نمایش گذاشت.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۴|ک=وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای|ف=بیانات در دیدار دستاندرکاران مراسم سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی و خانواده شهید سلیمانی}}</ref> | ||
* برخی تحلیلگران این رویداد را بهعنوان پدیدهای اجتماعی-فرهنگی و بازتابدهندهٔ پیوند میان مردم، نظام سیاسی و گفتمان مقاومت ارزیابی کردهاند. به باور آنان، تشییع میلیونی نشانهای از اعتماد عمومی به نظام، بازآفرینی همبستگی ملی و رویش | * برخی تحلیلگران این رویداد را بهعنوان پدیدهای اجتماعی-فرهنگی و بازتابدهندهٔ پیوند میان مردم، نظام سیاسی و گفتمان مقاومت ارزیابی کردهاند. به باور آنان، تشییع میلیونی نشانهای از اعتماد عمومی به نظام، بازآفرینی همبستگی ملی و رویش معرفتی جدید در انقلاب اسلامی بوده که در آن، ترور سلیمانی به تقویت هویت ملی و همبستگی اجتماعی و بازتعریف جایگاه ایران در منطقه انجامید.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۵|ک=وبسایت دیگران|ف=بزرگترین بدرقهٔ جهان؛ رویش معرفتی جدید در انقلاب}}</ref> همچنین این رویداد نمایشی از وفاداری جمعی به آرمانهای انقلاب و نیز عاملی برای افول نفوذ آمریکا در منطقه تفسیر شده است.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۳|ک=وبسایت دیگران|ف=شهید سلیمانی، سمبل عقلانیت تشیع}}</ref> | ||
* بر اساس تحلیل برخی از فعالان سیاسی و جامعهشناسان، یکی از پیامدهای مهم این رویداد، ایجاد اتحاد و همدلی کمسابقه میان گروههای مختلف سیاسی و اجتماعی در ایران بود؛ بهگونهای که مراسم تشییع سلیمانی، طیفهایی از اصلاحطلبان تا اصولگرایان را در کنار هم قرار داد و به بازنمایی همبستگی ملی انجامید. برخی از تحلیلگران، این اتحاد را | * بر اساس تحلیل برخی از فعالان سیاسی و جامعهشناسان، یکی از پیامدهای مهم این رویداد، ایجاد اتحاد و همدلی کمسابقه میان گروههای مختلف سیاسی و اجتماعی در ایران بود؛ بهگونهای که مراسم تشییع سلیمانی، طیفهایی از اصلاحطلبان تا اصولگرایان را در کنار هم قرار داد و به بازنمایی همبستگی ملی انجامید. برخی از تحلیلگران، این اتحاد را میراث حاج قاسم و ثمرهٔ خون او دانستهاند که در صورت تداوم، میتواند به تقویت همبستگی اجتماعی و افزایش توان نظامی و اقتصادی کشور کمک کند.<ref>{{پک/بن|تشییع۳۰|ک=خبرگزاری فرارو|ف=پیامهای داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی}}</ref> | ||
* همچنین به اعتقاد برخی جامعهشناسان، حضور میلیونی مردم در این مراسم، پیامی روشن به دشمنان ایران بود مبنی بر اینکه ملت ایران با وجود نارضایتیهای احتمالی، همچنان در مواجهه با تهدیدات خارجی، یکپارچه و متحد عمل میکند.<ref>{{پک/بن|تشییع۳۰|ک=خبرگزاری فرارو|ف=پیامهای داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی}}</ref> | * همچنین به اعتقاد برخی جامعهشناسان، حضور میلیونی مردم در این مراسم، پیامی روشن به دشمنان ایران بود مبنی بر اینکه ملت ایران با وجود نارضایتیهای احتمالی، همچنان در مواجهه با تهدیدات خارجی، یکپارچه و متحد عمل میکند.<ref>{{پک/بن|تشییع۳۰|ک=خبرگزاری فرارو|ف=پیامهای داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی}}</ref> | ||
* برخی دیگر از تحلیلگران، این رویداد را نقطهعطفی در پایان عصر مذاکره با آمریکا و آغاز مرحلهٔ جدیدی از رویارویی با استکبار دانستهاند و بر این باورند که این مراسم، اختلافات داخلی را به حاشیه رانده و جریانهای منتقد مذاکره با آمریکا را تقویت کرده است.<ref>{{پک/بن|تشییع۳۰|ک=خبرگزاری فرارو|ف=پیامهای داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی}}</ref> | * برخی دیگر از تحلیلگران، این رویداد را نقطهعطفی در پایان عصر مذاکره با آمریکا و آغاز مرحلهٔ جدیدی از رویارویی با استکبار دانستهاند و بر این باورند که این مراسم، اختلافات داخلی را به حاشیه رانده و جریانهای منتقد مذاکره با آمریکا را تقویت کرده است.<ref>{{پک/بن|تشییع۳۰|ک=خبرگزاری فرارو|ف=پیامهای داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی}}</ref> | ||
* بهدلیل ابعاد گستردهٔ این رویداد، کتاب | * بهدلیل ابعاد گستردهٔ این رویداد، کتاب آیت حق با هدف تحلیل جامعهشناختی و سیاسی آن توسط مرکز پژوهشهای علوم انسانی اسلامی صدرا منتشر شده است که حاصل نشستهای علمی با حضور اساتید حوزه و دانشگاه بوده و به واکاوی چرایی حضور میلیونی مردم با سلایق گوناگون و بازتابهای اجتماعی و سیاسی آن پرداخته است.<ref>{{پک/بن|تشییع۵|ک=خبرگزاری فارس|ف=ایران برای سردار دلها گریست/ بررسی تشییع تاریخی حاج قاسم در آیت حق}}</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
